Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και η Ουγκάντα βρίσκονται αντιμέτωπες με μια νέα, άκρως ανησυχητική έξαρση του ιού Έμπολα, η οποία μετρά ήδη εκατοντάδες ύποπτα κρούσματα και δεκάδες επιβεβαιωμένους θανάτους.

Η κατάσταση κρίθηκε τόσο σοβαρή που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κήρυξε επίσημα «κατάσταση έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος», καλώντας την παγκόσμια κοινότητα σε άμεση εγρήγορση. Σήμερα έμαθα ότι αυτή η επιδημία δεν μοιάζει με τις προηγούμενες, καθώς κρύβει δύο σημαντικές παγίδες που τρομάζουν τους επιστήμονες.

Τι είναι ο Έμπολα και πώς μεταδίδεται;

Ο Έμπολα είναι μια εξαιρετικά μεταδοτική και συχνά θανατηφόρα ασθένεια που προκαλείται από ιούς οι οποίοι εντοπίζονται κυρίως σε νυχτερίδες φρούτων. Από το 1976, όταν και εμφανίστηκε για πρώτη φορά, ο ιός οδηγεί σε σοβαρό αιμορραγικό πυρετό με τη θνησιμότητά του να αγγίζει το εφιαλτικό 50%.

Η μετάδοση ξεκινά από το ζώο στον άνθρωπο και στη συνέχεια εξαπλώνεται ραγδαία από άτομο σε άτομο μέσω της επαφής με σωματικά υγρά (αίμα, εμετός κ.ά.). Τα πρώτα συμπτώματα θυμίζουν μια βαριά γρίπη —πυρετός, έντονη κόπωση, μυϊκοί πόνοι και πονοκέφαλος— αλλά γρήγορα εξελίσσονται σε εμετούς, διάρροιες, εξανθήματα και εσωτερικές ή εξωτερικές αιμορραγίες. Σε αντίθεση με άλλες ιώσεις, ο Έμπολα δεν κάνει διακρίσεις: χτυπά με την ίδια σφοδρότητα κάθε ηλικιακή ομάδα, όχι μόνο τους ηλικιωμένους ή τις ευπαθείς ομάδες.

Η μεγάλη απειλή: Ένα στέλεχος χωρίς εμβόλιο

Ο κύριος λόγος που οι διεθνείς υγειονομικές αρχές έχουν θορυβηθεί είναι το συγκεκριμένο στέλεχος του ιού που προκάλεσε την έξαρση. Πρόκειται για το στέλεχος Bundibugyo, το οποίο έχει εμφανιστεί μόλις δύο φορές στο παρελθόν (το 2007 και το 2012).

Το πρόβλημα είναι ότι το υπάρχον εμβόλιο (Ervebo), το οποίο χρησιμοποιείται με επιτυχία σε άλλες εκδοχές του Έμπολα, είναι εντελώς αναποτελεσματικό απέναντι στο Bundibugyo. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ειδικές θεραπείες ή εμβόλια για το συγκεκριμένο στέλεχος. Όπως επισημαίνουν οι λοιμωξιολόγοι, αν και ο Έμπολα μεταδίδεται δυσκολότερα από την Covid-19 (αφού απαιτεί στενή επαφή με υγρά και όχι απλά την αναπνοή), παραμένει μια ασύγκριτα πιο επικίνδυνη και θανατηφόρα ασθένεια.

Ο πόλεμος και τα social media «τυφλώνουν» τις αρχές

Όταν δεν υπάρχει εμβόλιο, το μοναδικό όπλο των γιατρών είναι η άμεση απομόνωση των ασθενών σε ειδικά κέντρα θεραπείας. Ωστόσο, η επιδημία ξεκίνησε από το ανατολικό Κονγκό, μια περιοχή που σπαράσσεται από ένοπλες συγκρούσεις. Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις πολιτοφυλακών σε νοσοκομεία και δομές υγείας τρομοκρατούν τους πολίτες, οι οποίοι φοβούνται να ζητήσουν βοήθεια, με αποτέλεσμα να νοσούν και να μεταδίδουν τον ιό κρυφά στα σπίτια τους.

Αυτή η κατάσταση οδήγησε και σε μια δραματική καθυστέρηση στην ανίχνευση του ιού. Η έξαρση ξεκίνησε τον Απρίλιο, όμως οι αρχές έμαθαν για την ύπαρξη της επιδημίας στις αρχές Μαΐου, μέσα από αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης! Μέχρι να κινητοποιηθεί ο κρατικός μηχανισμός, ο ιός είχε ήδη κερδίσει πολύτιμο χρόνο, σκοτώνοντας δεκάδες ανθρώπους και ταξιδεύοντας μέχρι την πρωτεύουσα της Ουγκάντα, την Καμπάλα. Ο ΠΟΥ προειδοποιεί ότι η πραγματική γεωγραφική εξάπλωση του ιού είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερη από τα επίσημα στοιχεία, καθώς η «σκιά» του πολέμου κρύβει το πραγματικό μέγεθος της απειλής.