Στις αρχές του 20ου αιώνα, έζησαν στη Θεσσαλονίκη διαφορετικές εθνότητες ανθρώπων, οι οποίοι ενσωματώθηκαν κι έγιναν κομμάτι της πόλης.

Μια από αυτές τις εθνότητες ήταν οι Εβραίοι, Σεφαραδίτες και όχι μόνο, οι οποίοι έχτισαν επαύλεις μοναδικής ομορφιάς, οι οποίας κοσμούν μέχρι και σήμερα μεγάλους δρόμους της πόλης σαν πραγματικά στολίδια.

Μερικά από αυτά τα αρχοντικά σπάνιας αισθητικής έχουν συντηρηθεί, ανακαινιστεί και λειτουργούν ως χώροι εστίασης και άλλα είναι εγκαταλελειμένα και στέκουν αγέρωχα ξυπνώντας μνήμες από το παρελθόν της πόλης.

Συνοικία Ουζιέλ

Η πανέμορφη εβραϊκή συνοικία στην περιοχή γύρω από τη Νομαρχία και μεταξύ της Βασιλίσσης Όλγας και της Γεωργίου Παπανδρέου είναι ένα πραγματικό κόσμημα της πόλης. Αποτελείται από 28 μικρά αρχοντικά με ξύλινα παράθυρα και δύσκολα δε θα πέσει το μάτι σου εάν περνάς από εκεί, αφού τριγύρω υπάρχουν μόνο πολυκατοικίες. Από το 1980 θεωρούνται διατηρητέα κτίρια.

Βίλα Σαλέμ

Στην οδό Βασιλίσσης Όλγας 20, λίγο ίπλα από την Οικία Μιχαηλίδη όπου στεγάζεται πλέον το εστιατόριο-μπαρ Casablanca, βρίσκεις το πανέμορφο παλιό αρχοντικό, Βίλα Τζεμπόργα ή αλλιώς, Έπαυλη Σαλέμ. Το αρχοντικό χτίστηκε το 1878, από τον διακεκριμένο αρχιτέκτονα, Ξενοφώντα Παιονίδη και προοριζόταν για τον εβραϊκής καταγωγής μεγαλέμπορο, Τζεμποργά. Εννέα χρόνια αργότερα, το 1887, αγοράζεται από την Άννα Όλμαν, ενώ το 1894 καταλήγει στην ιδιοκτησία της σεφαραδίτικης οικογένειας Σάλεμ και μέχρι το 1915 μένει στην οικογένεια. Έπειτα, χρησιμοποιείται ως Ιταλικό προξενείο, μετά τον Α' παγκόσμιο πόλεμο και μετά τον σεισμό του 1978 εγκαταλείπεται, αφού το προξενείο μεταφέρεται στη Φλέμινγκ όπου υπάρχει ως και σήμερα. Από τότε το κτίριο έμεινε εγκατελειμένο. Το 2019 βγήκε σε δημοπρασία και το κτίσμα αγοράστηκε, τελικά, έναντι του τιμήματος της τάξεως των 2,2 εκ. ευρώ, από τη holding εταιρεία APEX του γνωστού επιχειρηματία της Θεσσαλονίκης από τον κλάδο των κατασκευών και των ξενοδοχείων, Λεωνίδα Ζησιάδη. 

Βίλα Χιρς

Η Βίλα Χιρς, γνωστή και ως Βίλα Μπενί Φερνάντεζ, κατασκευάστηκε το 1900 σε σχέδια του Π. Αριγκόνι. Στην πρόσοψη αναγράφεται η χρονολογία "1911". Περίπου μέχρι τις αρχές της δεκαετίας τους 1980, λειτουργούσε κατά την περίοδο των Χριστουγέννων ως κατάστημα παιχνιδιών και στολιδιών. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες της βίλας βρίσκονται στη Γαλλία και είναι κληρονόμοι του αρχικού ιδιοκτήτη, ενώ η βίλα δυστυχώς ρημάζει.

Βίλα Αλλατίνι

Η τριώροφη Βίλα Αλλατίνη ήταν ιδιοκτησίας των Εβραίων Θεσσαλονικιών βιομηχάνων Αλλατίνη. Το αρχοντικό χτίστηκε το 1888, με σχέδια και επίβλεψη του Ιταλού αρχιτέκτονα Βιταλιάνο Ποζέλι, σαν εξοχική κατοικία της οικογένειας  Αλλατίνη, που ήταν γνωστή για τις επιχειρηματικές αλλά και τις κοινωνικές της δραστηριότητες στην πόλη. Βρίσκεται κοντά στην εβραϊκή συνοικία Ουζιέλ. Το 1926 το αρχοντικό στέγασε το νεοϊδρυθέν τότε Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, ενώ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιήθηκε σαν στρατιωτικό νοσοκομείο. Η Βίλα Αλλατίνη κηρύχθηκε διατηρητέο κτίσμα το 1977 και σήμερα στεγάζει τη Νομαρχία Θεσσαλονίκης, καθώς και μέρος των υπηρεσιών της Περιφέρειας.

Βίλα Μπιάνκα

Η Βίλα Μπιάνκα χτίστηκε το 1912 με σχέδια και επίβλεψη του Π. Αριγκόνι και χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του εμπόρου Φερνάντεζ. Η οικογένεια του Ντίνο- Ιωσήφ Φερνάντεζ – Διάζ, του Εβραίου Ιταλικής υπηκοότητας, ήταν μία από τις σπουδαιότερες οικογένειες της Θεσσαλονίκης και αποτέλεσε μαζί με τους Μοδιάνο, Αλλατίνη και Μορπούργκο τους σημαντικότερους εμπορικούς οίκους εκείνης της εποχής. Πριν από μερικά χρόνια αναπαλαιώθηκε και, από το 2013, στεγάζει τη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης, ενώ διαθέτει και ένα εξαιρετικό καφέ -μπαρ.