Financial Times: Η Ευρώπη πρέπει να ξαναμιλήσει με τον Πούτιν για να αποφύγει πόλεμο από λάθος

Η Ευρώπη πρέπει να αποκαταστήσει τον διάλογο με τη Ρωσία, χωρίς να μειώσει τη στρατιωτική της ενίσχυση ή τη στήριξη στην Ουκρανία, υποστηρίζει ανάλυση των Financial Times, που προειδοποιεί για πόλεμο από λάθος.

Την ανάγκη να αποκαταστήσει η Ευρώπη τους διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία, χωρίς να εγκαταλείψει τη στρατιωτική ενίσχυσή της ή τη στήριξη προς την Ουκρανία, αναδεικνύει ανάλυση των Financial Times με τίτλο «Europe needs to talk to Russia». Το βασικό επιχείρημα είναι ότι ο διάλογος με τη Μόσχα λείπει σε μια στιγμή που η αντιπαράθεση βαθαίνει.

Η ολοένα μεγαλύτερη ένταση ανάμεσα στη Μόσχα και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σε συνδυασμό με την αποδυνάμωση των μηχανισμών ελέγχου των εξοπλισμών, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια επικίνδυνη στρατιωτική κλιμάκωση, ακόμη και χωρίς πρόθεση έναρξης πολέμου. Μια λανθασμένη εκτίμηση, ένα στρατιωτικό ατύχημα ή μια παρερμηνεία των κινήσεων της άλλης πλευράς αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι σχέσεις Ρωσίας και Δύσης βρίσκονται σε τέλμα.

Η ανάλυση επισημαίνει ότι η Ευρώπη ορθώς επιχειρεί να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες, να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες και να προστατευθεί από τις υβριδικές απειλές της Ρωσίας. Ωστόσο, η αποτροπή δεν εξαρτάται αποκλειστικά από περισσότερες στρατιωτικές δυνάμεις ή νέα οπλικά συστήματα.

Εξίσου σημαντικό είναι να κατανοεί κάθε πλευρά τις προθέσεις της άλλης και να γνωρίζει ποιες ενέργειες θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανεξέλεγκτη αντίδραση. Ένα μέτρο που η μία πλευρά θεωρεί απολύτως αμυντικό μπορεί να εκληφθεί από την άλλη ως προετοιμασία επίθεσης. Η ενίσχυση δυνάμεων, η ανάπτυξη νέων συστημάτων ή οι ασκήσεις κοντά σε περιοχές υψηλής έντασης μπορούν έτσι να οδηγήσουν σε κύκλο αμοιβαίας καχυποψίας.

Το μάθημα του 1983 και ο πυρηνικός κίνδυνος

Οι Financial Times ανατρέχουν στο 1983, μία από τις πιο επικίνδυνες περιόδους του Ψυχρού Πολέμου, όταν η Σοβιετική Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν αντιμέτωπες με σοβαρούς κινδύνους πυρηνικής κλιμάκωσης. Η ένταση τότε είχε φτάσει σε σημείο που στρατιωτικές κινήσεις και ασκήσεις μπορούσαν να παρερμηνευθούν ως προετοιμασία πραγματικής επίθεσης.

Η ιστορική αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία, επειδή σημαντικό μέρος των συμφωνιών και των μηχανισμών που δημιουργήθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες για τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων έχει αποδυναμωθεί ή πάψει να λειτουργεί.

Παράλληλα, οι επαφές μεταξύ Ρωσίας και ευρωπαϊκών κρατών έχουν περιοριστεί σημαντικά, γεγονός που δυσχεραίνει την άμεση επικοινωνία σε περιόδους κρίσης. Η απουσία διαύλων δεν σημαίνει μόνο ότι οι δύο πλευρές δυσκολεύονται να διαπραγματευθούν. Σημαίνει και ότι μπορεί να είναι δυσκολότερο να αποτρέψουν μια σύγκρουση που δεν επιθυμούν.

Γιατί η Ευρώπη πρέπει να μιλήσει με τη Μόσχα και τον Πούτιν

Το άρθρο δεν υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να μειώσει την υποστήριξή της προς την Ουκρανία ή να αποδεχθεί τις ρωσικές απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Αντιθέτως, παρουσιάζει τη διπλωματική επικοινωνία ως αναγκαίο συμπλήρωμα μιας αξιόπιστης στρατηγικής αποτροπής.

Η ευρωπαϊκή πλευρά χρειάζεται, σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, να εξηγήσει στη Ρωσία πώς αντιλαμβάνεται τη δική της ασφάλεια, ποιες είναι οι προθέσεις της και πώς ερμηνεύει τις ρωσικές στρατιωτικές κινήσεις. Ακόμη και όταν οι συνομιλίες δεν παράγουν άμεσα αποτελέσματα ή συμφωνίες, μπορούν να περιορίσουν τις παρανοήσεις.

Η ανάλυση αναγνωρίζει πάντως ότι ο διάλογος με τη Μόσχα έχει αποδειχθεί πολλές φορές αναποτελεσματικός και ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν (Vladimir Putin) εξακολουθεί να προβάλλει ιστορικά και γεωπολιτικά επιχειρήματα που δυσκολεύουν την εξεύρεση κοινής βάσης. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την ανάγκη επικοινωνίας, ιδίως για την αποτροπή μιας ευρύτερης στρατιωτικής σύγκρουσης.

Ποιος θα μιλήσει εξ ονόματος της Ευρώπης;

Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύεται είναι η ανάγκη για σαφείς ευρωπαίους συνομιλητές. Η πολυδιάσπαση των ευρωπαϊκών θέσεων και η απουσία ενιαίας στρατηγικής δυσκολεύουν τη διατύπωση ξεκάθαρων μηνυμάτων προς τη Μόσχα.

Η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει ποιοι θα μπορούσαν να αναλάβουν συγκεκριμένες διπλωματικές πρωτοβουλίες, με τρόπο που δεν θα υπονομεύει την ενότητα των κρατών της ούτε τη στήριξη προς το Κίεβο.

Το θέμα συνδέεται και με την αβεβαιότητα γύρω από την αμερικανική πολιτική. Τα μηνύματα της Ουάσινγκτον δεν είναι πάντοτε συνεπή, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντική μια συγκροτημένη ευρωπαϊκή στρατηγική για την αποτροπή και τη διαχείριση πιθανών κρίσεων.

Το παράδειγμα της Μάργκαρετ Θάτσερ το 1983

Η ανάλυση αναφέρεται στην πρωτοβουλία της Μάργκαρετ Θάτσερ (Margaret Thatcher) το 1983 να οργανώσει συζητήσεις με ειδικούς για τη Σοβιετική Ένωση, σε μια περίοδο μεγάλης έντασης μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας επιδίωξε να αποκτήσει βαθύτερη κατανόηση της σοβιετικής ηγεσίας, των προθέσεων και των αντιλήψεών της, παρά τη σκληρή στάση που κρατούσε απέναντι στη Μόσχα.

Το παράδειγμα χρησιμοποιείται για να αναδειχθεί η διαφορά ανάμεσα στην κατανόηση ενός αντιπάλου και στην αποδοχή των θέσεών του.

Για την Ευρώπη, το συμπέρασμα είναι ότι η στρατιωτική ισχύς, η πολιτική ενότητα και η διπλωματική επικοινωνία δεν αποτελούν ανταγωνιστικές επιλογές, αλλά διαφορετικά στοιχεία της ίδιας στρατηγικής.

Σε μια εποχή βαθιάς αντιπαράθεσης Ρωσίας και Δύσης, η δυνατότητα να αποτραπεί ένας πόλεμος από λάθος υπολογισμό μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με την ικανότητα αντιμετώπισης μιας σκόπιμης επίθεσης.