Γιατί κάνει τόσο κρύο ενώ ο πλανήτης θερμαίνεται; Η απάντηση του Εθνικού Αστεροσκοπείου που λύνει την απορία

Οι ψυχρές εισβολές δεν αναιρούν την κλιματική αλλαγή, εξηγεί το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών μέσω του meteo.gr: οι κυματισμοί του πολικού αεροχειμάρρου στέλνουν πολικό αέρα προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη.

Οι ψυχρές εισβολές εξακολουθούν να εκδηλώνονται παρά την ταχεία θέρμανση του πλανήτη, και το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (meteo.gr) εξηγεί πώς συμβαίνει αυτό σε ένα κλίμα που θερμαίνεται. Κεντρικό ρόλο παίζει η ατμοσφαιρική κυκλοφορία στο Βόρειο Ημισφαίριο, και ιδιαίτερα ο πολικός αεροχείμαρρος.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη θεωρείται πλέον αδιαμφισβήτητη. Κατά περιόδους, όμως, ισχυρές ψυχρές εισβολές προκαλούν σημαντική πτώση της θερμοκρασίας. Για να κατανοηθεί το φαινόμενο, πρέπει να εξεταστεί η κυκλοφορία της ατμόσφαιρας.

Πώς δημιουργούνται οι ψυχρές εισβολές και τι ρόλο παίζει ο πολικός αεροχείμαρρος;

Ο πολικός αεροχείμαρρος (polar jet stream) είναι μια ζώνη πολύ ισχυρών ανέμων στην ανώτερη τροπόσφαιρα, συνήθως σε ύψος περίπου 8–14 χιλιομέτρων, που πνέουν κυρίως από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Συνδέεται με τις μεγάλες θερμοκρασιακές διαφορές μεταξύ των πολικών περιοχών και των νοτιότερων γεωγραφικών πλατών και διαμορφώνει καθοριστικά τον καιρό.

Συχνά παρουσιάζει μεγάλους κυματισμούς, που επιτρέπουν τη μεταφορά ψυχρών αέριων μαζών προς τον νότο και θερμότερων προς τον βορρά. Όταν οι κυματισμοί γίνουν εκτεταμένοι, πολύ ψυχρές αέριες μάζες μπορούν να φτάσουν σε περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας ή της Βόρειας Αμερικής και να προκαλέσουν ισχυρές ψυχρές εισβολές.

Σημαντικό ρόλο παίζει και ο στρατοσφαιρικός πολικός στρόβιλος (stratospheric polar vortex). Πρόκειται για διαφορετικό σύστημα ισχυρών ανέμων, που αναπτύσσεται τον χειμώνα σε πολύ μεγαλύτερα ύψη, κυρίως μεταξύ 15 και 50 χιλιομέτρων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, διαταραχές του, όπως οι αιφνίδιες στρατοσφαιρικές θερμάνσεις, μπορούν να επηρεάσουν την κυκλοφορία στην τροπόσφαιρα και να ευνοήσουν ψυχρές εισβολές σε ορισμένες περιοχές.

Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή τον πολικό αεροχείμαρρο;

Η Αρκτική θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, φαινόμενο γνωστό ως αρκτική ενίσχυση. Η ταχύτερη θέρμανση μεταβάλλει τις θερμοκρασιακές διαφορές μεταξύ υψηλών και μέσων γεωγραφικών πλατών και μπορεί να επηρεάζει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία.

Η κλιματική αλλαγή οδηγεί συχνά σε εξασθένηση του πολικού αεροχειμάρρου και του πολικού στροβίλου και σε αύξηση των κυματισμών τους. Έτσι, ψυχρός αέρας πολικής προέλευσης βρίσκει δίοδο προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη, όπως η περιοχή μας.

Θα εξαφανιστούν οι ψυχρές εισβολές σε έναν θερμότερο πλανήτη;

Σύμφωνα με την τελευταία αξιολόγηση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), τα ακραία ψυχρά επεισόδια έχουν γενικά μειωθεί σε συχνότητα και ένταση τις τελευταίες δεκαετίες. Αναμένεται να γίνουν ακόμη λιγότερο συχνά όσο αυξάνεται η παγκόσμια θερμοκρασία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ισχυρές ψυχρές εισβολές θα εξαφανιστούν. Η φυσική μεταβλητότητα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας θα εξακολουθήσει να προκαλεί περιόδους ιδιαίτερα χαμηλών θερμοκρασιών, ακόμη και σε έναν θερμότερο πλανήτη.

Το συμπέρασμα είναι ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν αποκλείει το ακραίο ψύχος. Η κατανόηση των μηχανισμών που προκαλούν τις ψυχρές εισβολές παραμένει σημαντική για την πρόγνωση του καιρού, την έγκαιρη προειδοποίηση και την προστασία των ανθρώπων και των υποδομών.

Πηγή γραφικών: United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). Απόδοση στα ελληνικά: meteo.gr / Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.