Ελλάδα στον ΟΗΕ: «Παράνομο, άκυρο και ανίσχυρο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η Ελλάδα απορρίπτει με επίσημη επιστολή στον ΟΗΕ το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, τονίζοντας ότι η φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή δεν του δίνει καμία νομική ισχύ.

Η Ελλάδα επαναλαμβάνει στον ΟΗΕ την πλήρη απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 και προειδοποιεί ότι κάθε ενέργεια που παραβιάζει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στο πλαίσιο της εφαρμογής του μεταγενέστερου μνημονίου της 3ης Οκτωβρίου 2022 «συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου». Η Αθήνα επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της και κρατά ανοικτή τη δυνατότητα αντίδρασης σε οποιαδήποτε πράξη θίγει τα κυριαρχικά της δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της.

Η επιστολή έχει ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026 και υπογράφεται από την Μόνιμη Αντιπρόσωπο της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβυ Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών της ελληνικής κυβέρνησης. Κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης (A/81/455), με ημερομηνία διανομής την 23η Οκτωβρίου.

Τι λέει η Ελλάδα για το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019

Το Μνημόνιο Οριοθέτησης Θαλάσσιων Περιοχών Δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης. Σύμφωνα με την Αθήνα, συνήφθη παρότι οι δύο χώρες δεν διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές και επομένως δεν έχουν κοινά θαλάσσια όρια.

Η επιστολή σημειώνει ότι το μνημόνιο «παραβλέπει πλήρως την ύπαρξη πολυάριθμων ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων», καθώς και το δικαίωμά τους σε θαλάσσιες ζώνες πέραν της αιγιαλίτιδας. Η οριοθέτηση που προκύπτει χαρακτηρίζεται «κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας», αντίθετη προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στην καθιερωμένη πρακτική των θαλάσσιων οριοθετήσεων.

«Το μνημόνιο είναι, επομένως, παράνομο βάσει του διεθνούς δικαίου και η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί ούτε να του προσδώσει οποιαδήποτε έννομη ισχύ ούτε να μεταβάλει τον νομικό χαρακτήρα του ως άκυρου και ανίσχυρου, χωρίς καμία έννομη συνέπεια», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Η επικύρωση από τη λιβυκή Βουλή και οι πράξεις που βασίζονται σε αυτήν

Η Ελλάδα ξεκαθαρίζει ότι απορρίπτει το μνημόνιο στο σύνολό του. Υπογραμμίζει ότι κάθε πράξη που φέρεται να έχει υιοθετηθεί κατ' εφαρμογή του, συμπεριλαμβανομένου του νομοσχεδίου επικύρωσης, στερείται νομικής ισχύος. Η ίδια θέση ισχύει και για οποιαδήποτε ενέργεια βασίζεται στις παράνομες συντεταγμένες του κειμένου του 2019.

Σύμφωνα με την επιστολή, «οποιαδήποτε πράξη που φέρεται να έχει υιοθετηθεί βάσει του μνημονίου, συμπεριλαμβανομένου του νομοσχεδίου επικύρωσης, καθώς και οποιαδήποτε πράξη που φέρεται να βασίζεται στις παράνομες συντεταγμένες που περιέχονται σε αυτό, αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα».

Παράλληλα, η Αθήνα παραπέμπει σε σειρά προηγούμενων επιστολών και ρηματικών διακοινώσεων που έχει υποβάλει στα Ηνωμένα Έθνη από το 2019 έως το 2025. Έτσι επαναβεβαιώνει τη σταθερή νομική και διπλωματική της θέση έναντι του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Το μνημόνιο υδρογονανθράκων του 2022 μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο μνημόνιο συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων, που υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης. Η Ελλάδα επαναλαμβάνει την αντίθεσή της και διατυπώνει εκ νέου την έντονη διαμαρτυρία της, στον βαθμό που η συμφωνία αποσκοπεί στην εφαρμογή του μνημονίου του 2019 ή βασίζεται με οποιονδήποτε τρόπο στην επίμαχη οριοθέτηση.

Η επιστολή προειδοποιεί ότι «οποιαδήποτε ενέργεια λαμβάνεται στο πλαίσιο της φερόμενης εφαρμογής του μνημονίου της 3ης Οκτωβρίου 2022, η οποία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της Ελλάδας, συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου». Η ελληνική πλευρά διαμηνύει ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της έναντι τέτοιων ενεργειών.

Οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Λιβύης στη Μεσόγειο

Η επιστολή επεκτείνεται και στις θαλάσσιες διεκδικήσεις που έχει προβάλει η ίδια η Λιβύη, πέραν του διμερούς μνημονίου με την Τουρκία. Η Αθήνα διευκρινίζει ότι η επικύρωση του μνημονίου του 2019 δεν θίγει και δεν πρόκειται να θίξει κανένα από τα δικαιώματα που αναγνωρίζει στην Ελλάδα το διεθνές δίκαιο, ούτε μεταβάλλει τις ελληνικές θέσεις για τις λιβυκές διεκδικήσεις που αντίκεινται σε αυτό.

Η Ελλάδα αναφέρεται στην «επίσημη θέση της Λιβύης σχετικά με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο». Η θέση αυτή αποτυπώθηκε σε ρηματική διακοίνωση της λιβυκής Μόνιμης Αντιπροσωπείας προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ στις 27 Μαΐου 2025 (έγγραφο A/79/916), με συντεταγμένες και χάρτη για τα διεκδικούμενα όρια.

Οι σχετικές λιβυκές διεκδικήσεις χαρακτηρίζονται «ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες». Η Αθήνα επαναλαμβάνει τις θέσεις που είχε διατυπώσει με τη ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025 (A/79/1005). Με τον τρόπο αυτό διαχωρίζει ρητά την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο από την ευρύτερη αμφισβήτηση των λιβυκών διεκδικήσεων.

Ειρηνική επίλυση διαφορών και αίτημα προς τον Γενικό Γραμματέα

Παρά τον αυστηρό χαρακτήρα των νομικών επισημάνσεων, η επιστολή καταλήγει με αναφορά στην προσήλωση της Ελλάδας στην ειρηνική διευθέτηση των ζητημάτων οριοθέτησης. Η Αθήνα επαναβεβαιώνει την «ισχυρή δέσμευσή της για την επίλυση οποιουδήποτε ζητήματος οριοθέτησης με γειτονικές χώρες στη Μεσόγειο με ειρηνικά μέσα, καλή τη πίστει και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας».

Ως παραδείγματα αυτής της προσέγγισης επικαλείται τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Η Μόνιμη Αντιπρόσωπος ζητά από τον Γενικό Γραμματέα να κυκλοφορήσει το κείμενο ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, υπό το θέμα 74 της ημερήσιας διάταξης, «Ωκεανοί και Δίκαιο της Θάλασσας».