Επενδυτικός «κουμπαράς» για παιδιά: Τα μυστικά, οι αποδόσεις και οι παγίδες

Με ένα ευρώ από το Δημόσιο για κάθε ευρώ που θα αποταμιεύουν γονείς, παππούδες και γιαγιάδες αλλά και με τη δυνατότητα επενδύσεων που θα χτίζουν σταδιακά ένα κεφάλαιο για το μέλλον των παιδιών, κάνει πρεμιέρα την 1η Ιανουαρίου 2027 ο νέος επενδυτικός «κουμπαράς» για ανηλίκους.

Το κράτος θα διπλασιάζει τις επιλέξιμες εισφορές έως το ποσό των 1.200 ευρώ τον χρόνο, ενώ οι οικογένειες θα μπορούν να καταθέτουν έως 10.000 ευρώ ετησίως για κάθε παιδί. Τα χρήματα θα επενδύονται σε μετοχές, ομόλογα και άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα, με τους γονείς να επιλέγουν ανάμεσα σε τέσσερις επενδυτικές στρατηγικές, από τις πιο συντηρητικές μέχρι εκείνες που ενέχουν υψηλότερο κίνδυνο αλλά και προοπτικές μεγαλύτερων αποδόσεων.

Ωστόσο, ο νέος λογαριασμός δεν θα λειτουργεί ως μια συνηθισμένη αποταμίευση. Τα κεφάλαια θα παραμένουν κατά κανόνα «κλειδωμένα» μέχρι την ενηλικίωση του παιδιού, οι πρόωρες αναλήψεις θα επιτρέπονται μόνο κατ’ εξαίρεση, ενώ η επιλογή επενδύσεων χωρίς εγγύηση κεφαλαίου θα συνεπάγεται και τον κίνδυνο απωλειών.

Το πλαίσιο λειτουργίας του Ατομικού Επενδυτικού Λογαριασμού Ανηλίκων (ΑΕΛΑ) περιγράφεται αναλυτικά στο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Οι διατάξεις καθορίζουν ποιοι θα μπορούν να ανοίγουν λογαριασμό, πώς θα καταβάλλονται οι ιδιωτικές εισφορές και η κρατική ενίσχυση, ποιες επενδύσεις θα επιτρέπονται και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούν να αποδεσμεύονται τα χρήματα.

1.Ένας λογαριασμός για κάθε παιδί. Δικαίωμα ανοίγματος Ατομικού Επενδυτικού Λογαριασμού θα υπάρχει για παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το δεύτερο έτος της ηλικίας τους. Την αίτηση θα υποβάλλει ο γονέας ή το πρόσωπο που ασκεί τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια, ενώ κάθε παιδί θα μπορεί να διαθέτει μόνο έναν λογαριασμό, συνδεδεμένο με τον αριθμό φορολογικής ή κοινωνικοασφαλιστικής ταυτοποίησής του. Η διαδικασία θα πραγματοποιείται με ηλεκτρονικές διασταυρώσεις μεταξύ του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, της ΑΑΔΕ και του Μητρώου Πολιτών. Για οικογένειες με δύο ή περισσότερα παιδιά θα μπορεί να ανοίγει ξεχωριστός λογαριασμός για κάθε παιδί που πληροί τις προϋποθέσεις.

2. Ελεύθερη επιλογή παρόχου. Οι γονείς θα αποφασίζουν πού θα ανοίξουν τον επενδυτικό λογαριασμό, επιλέγοντας μεταξύ τραπεζών, Επιχειρήσεων Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών, ασφαλιστικών εταιρειών και άλλων αδειοδοτημένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Θα παρέχεται ακόμη και δυνατότητα αυτοδιαχείρισης, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι επενδυτικοί περιορισμοί. Η αλλαγή παρόχου δεν θα συνεπάγεται απώλεια της κρατικής ενίσχυσης ή των φορολογικών προνομίων. Μάλιστα, η μεταφορά θα πρέπει να ολοκληρώνεται εντός 10 εργάσιμων ημερών από την υποβολή πλήρους αιτήματος, χωρίς χρεώσεις ή ποινές πρόωρης εξόδου.

3. Εισφορές έως 10.000 ευρώ. Στον επενδυτικό «κουμπαρά» θα μπορούν να συνεισφέρουν όχι μόνο οι γονείς αλλά και παππούδες, γιαγιάδες, συγγενείς ή οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο. Το συνολικό ποσό που θα κατατίθεται από ιδιώτες δεν θα μπορεί να υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ ανά ημερολογιακό έτος για κάθε παιδί. Το πλαφόν θα ισχύει αθροιστικά, ανεξάρτητα από τον αριθμό των προσώπων που καταβάλλουν χρήματα.

4. Κρατική ενίσχυση έως 1.200 ευρώ. Για κάθε ευρώ επιλέξιμης εισφοράς το Δημόσιο θα προσθέτει ένα ακόμη ευρώ, μέχρι το ανώτατο ποσό των 1.200 ευρώ τον χρόνο. Για παράδειγμα, εάν οι γονείς καταθέτουν 50 ευρώ τον μήνα, στο τέλος του έτους ο λογαριασμός θα έχει ενισχυθεί με 600 ευρώ από τις ιδιωτικές εισφορές και άλλα 600 ευρώ από το κράτος, δηλαδή συνολικά 1.200 ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται οι επενδυτικές αποδόσεις. Με μηνιαίες εισφορές 100 ευρώ, η κρατική συμμετοχή θα φτάνει στο ανώτατο όριο των 1.200 ευρώ, ανεβάζοντας τις συνολικές ετήσιες καταβολές στα 2.400 ευρώ. Από εκεί και πάνω, ακόμη και αν οι ιδιωτικές εισφορές αγγίξουν τις 10.000 ευρώ, το Δημόσιο δεν θα καταβάλλει μεγαλύτερο ποσό. Το αρχικό πλαφόν της κρατικής ενίσχυσης θα αναπροσαρμόζεται κατά 10% ανά πενταετία.

Η επιδότηση θα πιστώνεται σε μηνιαία βάση για εισφορές έως 100 ευρώ τον μήνα. Σε περιπτώσεις μη σταθερών καταβολών θα πραγματοποιείται ετήσια εκκαθάριση, με βάση τα ποσά που έχουν κατατεθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου. Η ΑΑΔΕ θα πιστώνει την ενίσχυση εντός 30 ημερολογιακών ημερών από την οριστική πίστωση της επιλέξιμης εισφοράς.

5. Τέσσερις επενδυτικές στρατηγικές. Οι γονείς θα καλούνται να επιλέξουν τον τρόπο με τον οποίο θα επενδύονται τα χρήματα, ανάλογα με την ανοχή τους στον επενδυτικό κίνδυνο. Το συντηρητικό προφίλ προβλέπει τοποθέτηση του 100% των επενδεδυμένων κεφαλαίων σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος. Στο ισορροπημένο προφίλ το 70% θα κατευθύνεται σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος και το 30% σε μετοχές. Το αναπτυξιακό προφίλ αντιστρέφει τα ποσοστά, με 70% σε μετοχές και 30% σε σταθερό εισόδημα, ενώ το δυναμικό προβλέπει επένδυση εξ ολοκλήρου σε μετοχές.

Οι επενδύσεις θα μπορούν να πραγματοποιούνται σε μετοχές, ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια και ETF που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Στα προϊόντα σταθερού εισοδήματος περιλαμβάνονται επίσης οι καταθέσεις και τα ομολογιακά αμοιβαία κεφάλαια. Τα μετρητά θα περιορίζονται κατά κανόνα στο 5% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου, με πρόβλεψη για προσωρινές εξαιρέσεις.

Εκτός επενδυτικών επιλογών θα μένουν τα κρυπτοστοιχεία, τα προϊόντα μόχλευσης, καθώς και συγκεκριμένες κατηγορίες παραγώγων και σύνθετων χρηματοοικονομικών προϊόντων υψηλού κινδύνου.

6. Τι γίνεται εάν δεν επιλεγεί επενδυτικό προϊόν. Εάν οι γονείς δεν προχωρήσουν σε επιλογή στρατηγικής, τα χρήματα θα τοποθετούνται αυτόματα σε προϊόν μακροχρόνιου ορίζοντα με συντηρητικό προφίλ και εγγύηση των ιδιωτικών εισφορών και της κρατικής συμμετοχής. Το συνολικό ετήσιο κόστος αυτής της προεπιλεγμένης λύσης δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της αξίας του ενεργητικού.

Παράλληλα, κάθε πάροχος θα υποχρεούται να διαθέτει τουλάχιστον ένα προϊόν με μηχανισμό εγγύησης κεφαλαίου για καθένα από τα τέσσερα επενδυτικά προφίλ. Η εγγύηση, ωστόσο, δεν θα αποτελεί υποχρεωτική επιλογή. Οι γονείς θα μπορούν να τοποθετούν τα χρήματα και σε μη εγγυημένα προϊόντα, χωρίς να χάνουν την κρατική επιδότηση, αναλαμβάνοντας όμως τον κίνδυνο μείωσης της αξίας των επενδύσεων.

7. Φοροαπαλλαγές για εισφορές και αποδόσεις. Ιδιαίτερα ευνοϊκό θα είναι το φορολογικό καθεστώς του νέου λογαριασμού. Οι ιδιωτικές εισφορές έως 10.000 ευρώ ετησίως και η κρατική συμμετοχή δεν θα θεωρούνται φορολογητέο εισόδημα για το παιδί, ούτε θα προσμετρώνται στα κριτήρια χορήγησης κοινωνικών παροχών.

Οι καταβολές εντός του προβλεπόμενου ορίου θα απαλλάσσονται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ δεν θα υπάγονται στις διατάξεις περί τεκμηρίων διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Αφορολόγητες θα παραμένουν και οι αποδόσεις που θα δημιουργούνται μέσα στον λογαριασμό, είτε προέρχονται από τόκους και μερίσματα είτε από υπεραξίες μεταβίβασης επενδυτικών τίτλων.

8. «Κλειδωμένα» χρήματα έως τα 18. Ο επενδυτικός λογαριασμός δεν θα μπορεί να χρησιμοποιείται για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών της οικογένειας. Τα κεφάλαια θα παραμένουν δεσμευμένα έως ότου το παιδί συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του. Πρόωρη ανάληψη θα επιτρέπεται μόνο σε συγκεκριμένες εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως ο θάνατος γονέα ή προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα ή την επιμέλεια, ο θάνατος του δικαιούχου ή η αντιμετώπιση σοβαρού προβλήματος υγείας του παιδιού, το οποίο θα πρέπει να πιστοποιείται από δημόσιο νοσοκομείο.

9. Η παγίδα της πρόωρης ανάληψης. Η παραβίαση των περιορισμών θα έχει οικονομικές συνέπειες. Εάν πραγματοποιηθεί ανάληψη κατά παράβαση των όρων του λογαριασμού, θα πρέπει να επιστραφεί στο Δημόσιο το σύνολο της κρατικής ενίσχυσης που έχει καταβληθεί έως τότε, μαζί με τις επενδυτικές αποδόσεις που αναλογούν σε αυτήν. Πρόκειται για έναν από τους βασικούς περιορισμούς που θα πρέπει να γνωρίζουν οι οικογένειες πριν αποφασίσουν να ενταχθούν στο νέο σύστημα.

10. Ελεύθερη πρόσβαση στην ενηλικίωση. Μόλις συμπληρώσει τα 18 χρόνια του, ο δικαιούχος θα αποκτά τον πλήρη έλεγχο του επενδυτικού λογαριασμού. Θα μπορεί να προχωρήσει σε ολική ή μερική ανάληψη, να μεταφέρει τα κεφάλαια σε προσωπικό καταθετικό ή επενδυτικό λογαριασμό ή να διατηρήσει μέρος των χρημάτων σε λογαριασμό στο όνομά του. Η ανάληψη και η μεταφορά των κεφαλαίων μετά την ενηλικίωση δεν θα αποτελούν φορολογητέα πράξη.