Πάσχα
Eurovision
Summer
Xmas
Φανταστείτε τα δύο σας χέρια. Είναι σχεδόν ίδια, όμως όσο κι αν τα γυρίσετε, το δεξί χέρι δεν μπορεί να γίνει ακριβώς ίδιο με το αριστερό. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με πολλά μόρια στη φύση: υπάρχουν σε δύο μορφές που είναι σαν είδωλα στον καθρέφτη. Οι επιστήμονες το ονομάζουν χειρομορφία ή chirality. Reuters
Το πρόβλημα είναι ότι για τον ανθρώπινο οργανισμό αυτές οι δύο μορφές δεν είναι πάντα ίδιες. Ειδικά στην παραγωγή φαρμάκων, η μία μορφή ενός μορίου μπορεί να έχει ακριβώς τη δράση που θέλουμε, ενώ η άλλη να είναι λιγότερο αποτελεσματική ή να λειτουργεί διαφορετικά. Γι' αυτό εδώ και δεκαετίες οι χημικοί προσπαθούν να βρουν τρόπους ώστε μια χημική αντίδραση να παράγει κυρίως τη μία, επιθυμητή μορφή.
Τι κατάφεραν οι δυο επιστήμονες;
Εδώ έρχεται η δουλειά των Henri Kagan και Kenso Soai. Ο Kagan έδειξε πώς πολύ μικρές αρχικές διαφορές μπορούν, κάτω από τις σωστές συνθήκες, να ενισχυθούν σημαντικά κατά τη διάρκεια μιας χημικής αντίδρασης.
Ο Soai προχώρησε ακόμη περισσότερο ανακαλύπτοντας μια εντυπωσιακή μορφή αυτοκατάλυσης: το προϊόν μιας αντίδρασης μπορεί ουσιαστικά να βοηθά στη δημιουργία περισσότερου… εαυτού του, ενισχύοντας παράλληλα τη μία από τις δύο κατοπτρικές μορφές.
Σε πειράματά του, μια απειροελάχιστη αρχική διαφορά μπορούσε να ενισχυθεί ώσπου το τελικό προϊόν να αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από τη μία μορφή.
Mήπως έλυσαν κάτι πολύ σπουδαίο;
Με πολύ απλά λόγια, έδειξαν στη χημεία πώς να “διαλέγει πλευρά”. Η δουλειά τους έχει βοηθήσει όχι μόνο στην παραγωγή πιο ακριβών και επιλεκτικών χημικών ουσιών και φαρμάκων, αλλά και στην προσπάθεια των επιστημόνων να καταλάβουν ένα πολύ μεγαλύτερο μυστήριο: γιατί η ίδια η ζωή στη Γη φαίνεται να έχει επιλέξει συγκεκριμένες “πλευρές” μορίων αντί για τις κατοπτρικές τους εκδοχές.
Είναι σαν να έχεις δύο σχεδόν ίδια κλειδιά. Μόνο το ένα όμως χωράει σωστά στην κλειδαριά του ανθρώπινου σώματος. Οι δύο Νομπελίστες βοήθησαν τη χημεία να φτιάχνει περισσότερο από το σωστό κλειδί...
