Το σπίτι έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι μια αυτονόητη υπόθεση για πολλές ευρωπαϊκές οικογένειες. Σε μεγάλες πόλεις, όπου η ζήτηση για κατοικία αυξάνεται και τα ενοίκια ακολουθούν την ίδια ανοδική πορεία, η εύρεση ενός αξιοπρεπούς διαμερίσματος μπορεί να εξελιχθεί σε καθημερινή αγωνία. Και καθώς η στεγαστική κρίση βαθαίνει, οι ευρωπαϊκές πόλεις αναζητούν διαφορετικούς τρόπους για να κρατήσουν την κατοικία προσιτή.
Το σπίτι έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι μια αυτονόητη υπόθεση για πολλές ευρωπαϊκές οικογένειες. Σε μεγάλες πόλεις, όπου η ζήτηση για κατοικία αυξάνεται και τα ενοίκια ακολουθούν την ίδια ανοδική πορεία, η εύρεση ενός αξιοπρεπούς διαμερίσματος μπορεί να εξελιχθεί σε καθημερινή αγωνία. Και καθώς η στεγαστική κρίση βαθαίνει, οι ευρωπαϊκές πόλεις αναζητούν διαφορετικούς τρόπους για να κρατήσουν την κατοικία προσιτή.
Από τη δημόσια ιδιοκτησία και την κοινωνική κατοικία μέχρι την αξιοποίηση δημοτικής γης και τη μετατροπή άδειων κτηρίων, οι λύσεις που εφαρμόζονται διαφέρουν σημαντικά. Κοινός παρονομαστής, όμως, είναι η προσπάθεια να μην αφήνεται ολόκληρη η αγορά κατοικίας αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς.
Radubradu / Pexels
Βιέννη: όταν ο δήμος γίνεται ιδιοκτήτης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα βρίσκεται στη Βιέννη. Η βάση του μοντέλου της αυστριακής πρωτεύουσας μπήκε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, σε μια περίοδο κατά την οποία η πόλη αντιμετώπιζε σοβαρή έλλειψη κατοικιών. Οι συνθήκες ήταν τόσο δύσκολες, ώστε ορισμένοι εργαζόμενοι αναγκάζονταν ακόμη και να κοιμούνται σε βάρδιες.
Σήμερα ο δήμος διαθέτει περίπου 220.000 δημοτικά διαμερίσματα, τα οποία εκμισθώνει, ενώ υπάρχουν ακόμη περίπου 200.000 επιδοτούμενες κατοικίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το δημοσίευμα, περισσότερο από το 60% των κατοίκων της Βιέννης ζει σε έναν από αυτούς τους δύο τύπους κατοικίας.
Η μεγάλη παρουσία της κοινωνικής και δημοτικής κατοικίας λειτουργεί παράλληλα ως ένας παράγοντας σταθεροποίησης και για την ευρύτερη αγορά ενοικίων της πόλης.
Βερολίνο: το ζήτημα της ιδιοκτησίας στο επίκεντρο
Στο Βερολίνο, η στεγαστική πίεση έχει οδηγήσει ακόμη και σε μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη πολιτική συζήτηση. Πριν από πέντε χρόνια, οι κάτοικοι ψήφισαν σε δημοψήφισμα υπέρ της κατάρτισης νόμου που θα προέβλεπε την απαλλοτρίωση μεγάλων εταιρειών ακινήτων με περισσότερες από 3.000 κατοικίες.
Το δημοψήφισμα δεν ήταν δεσμευτικό και η τοπική Γερουσία δεν προχώρησε στην εφαρμογή του αποτελέσματος. Στο μεταξύ, σύμφωνα με το δημοσίευμα, το μέσο κόστος των νέων μισθώσεων αυξήθηκε κατά περίπου 50%.
Το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο και μετά τις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου, καθώς η Αριστερά, που είχε υποσχεθεί προεκλογικά την εφαρμογή του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος, συγκέντρωσε το μεγαλύτερο ποσοστό ψήφων. Η υλοποίηση της συγκεκριμένης δέσμευσης, ωστόσο, συνδέεται με τις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού.
Sophie Otto / Pexels
Δημόσια γη αντί για ακριβά οικόπεδα
Μια διαφορετική προσέγγιση δοκιμάζεται σε πόλεις όπως η Βασιλεία, η Βαρκελώνη και η Λισαβόνα. Η ιδέα είναι αρκετά απλή: αντί οι δήμοι να πωλούν τη γη που διαθέτουν, μπορούν να την εκμισθώνουν σε συνεταιρισμούς ή σε φορείς και επενδυτές με κοινωνικό προσανατολισμό.
Έτσι, το κόστος της γης δεν μεταφέρεται με τον ίδιο τρόπο στο τελικό κόστος της κατοικίας. Οι δήμοι διατηρούν την ιδιοκτησία της γης, ενώ οι κατασκευαστές μπορούν να δημιουργήσουν κατοικίες χωρίς να χρειάζεται να υπολογίσουν ένα ιδιαίτερα υψηλό κόστος οικοπέδου.
Στη Βασιλεία, περίπου το 40% των συνεταιριστικών κατοικιών βρίσκεται σε δημόσια γη. Στο Παρίσι, μια άλλη λύση βρίσκεται στα άδεια κτήρια γραφείων, τα οποία μετατρέπονται σε κατοικίες, αξιοποιώντας χώρους που διαφορετικά θα παρέμεναν ανενεργοί.
Πράγα: σπίτια για εκείνους που κρατούν την πόλη όρθια
Στην Πράγα, το πρόβλημα αντιμετωπίζεται και από μια διαφορετική πλευρά: ποιοι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να συνεχίσουν να ζουν και να εργάζονται σε μια ακριβή πόλη;
Η τσεχική πρωτεύουσα ολοκλήρωσε πρόσφατα περίπου 660 νέα ενεργειακά αποδοτικά διαμερίσματα, τα οποία προορίζονται ειδικά για εργαζομένους του δημόσιου τομέα, όπως εκπαιδευτικούς, αστυνομικούς, φροντιστές και εργαζομένους στην καθαριότητα.
Η λογική είναι πως μια πόλη δεν χρειάζεται μόνο κατοίκους, αλλά και ανθρώπους που μπορούν να εργάζονται σε αυτήν χωρίς το κόστος της στέγασης να τους αναγκάζει να απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο από το κέντρο.
Δουβλίνο: κατοικία για τη «μεσαία» κατηγορία
Στο Δουβλίνο, το πρόβλημα αντιμετωπίζεται και από την πλευρά όσων βρίσκονται κάπου ανάμεσα στη δημόσια και την ιδιωτική αγορά.
Το πρόγραμμα Cost Rental Housing, που ξεκίνησε το 2021, απευθύνεται σε ανθρώπους με μεσαία εισοδήματα. Πρόκειται για πολίτες που κερδίζουν αρκετά ώστε να μην πληρούν τα κριτήρια για δημόσια στέγαση, αλλά όχι αρκετά ώστε να μπορούν εύκολα να ανταποκριθούν στις τιμές της ιδιωτικής αγοράς.
Ο στόχος της ιρλανδικής κυβέρνησης είναι να διαθέσει έως το τέλος της δεκαετίας 18.000 κατοικίες χαμηλού κόστους προς ενοικίαση. Η ζήτηση, πάντως, δείχνει πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη: πέρυσι καταγράφηκαν περισσότερες από 4.200 αιτήσεις για μόλις 104 διαμερίσματα σε νέα οικιστική κοινότητα στα προάστια της πόλης.
Διαφορετικές λύσεις, κοινό ζητούμενο
Από τη Βιέννη μέχρι το Βερολίνο και από τη Βασιλεία μέχρι το Δουβλίνο, η στεγαστική κρίση έχει οδηγήσει τις πόλεις να πειραματιστούν με διαφορετικά μοντέλα. Δημόσια διαμερίσματα, κοινωνικές κατοικίες, συνεταιρισμοί, αξιοποίηση δημόσιας γης και μετατροπή άδειων κτηρίων είναι μερικές μόνο από τις λύσεις που δοκιμάζονται.
Το κοινό ζητούμενο παραμένει ένα: να μπορεί μια πόλη να παραμένει κατοικήσιμη όχι μόνο για εκείνους που μπορούν να πληρώσουν τις υψηλές τιμές της, αλλά και για τους ανθρώπους που τη λειτουργούν και τη ζουν καθημερινά.
