Πάσχα
Eurovision
Summer
Xmas
Υπάρχουν χωριά που εγκαταλείφθηκαν επειδή έσβησε η οικονομική τους δραστηριότητα. Υπάρχουν και άλλα που έμειναν πίσω, σαν απομεινάρια μιας άλλης εποχής, φορτωμένα με ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά.
Υπάρχουν χωριά που εγκαταλείφθηκαν επειδή έσβησε η οικονομική τους δραστηριότητα. Υπάρχουν και άλλα που έμειναν πίσω, σαν απομεινάρια μιας άλλης εποχής, φορτωμένα με ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά.
Στα Πιέρια Όρη βρίσκεται ένα από τα πιο αινιγματικά παραδείγματα. Η Μόρνα, όπως ήταν γνωστή παλαιότερα, μετονομάστηκε αργότερα σε Σκοτεινά και συνδέθηκε με έναν ολόκληρο κύκλο θρύλων και ανατριχιαστικών αφηγήσεων.
Το ίδιο το όνομα «Μόρνα» αποδίδεται ως «σκοτεινός τόπος» και, σε συνδυασμό με τη θέση του χωριού και την πυκνή βλάστηση της περιοχής, δημιουργούσε ένα σκηνικό που έμοιαζε βγαλμένο από ταινία τρόμου.
Ένα χωριό που έμενε για ώρες στη σκιά
Η Μόρνα ήταν χτισμένη μέσα σε μια φυσική «γούβα» των Πιερίων Ορέων. Οι απότομες πλαγιές και η πυκνή βλάστηση περιόριζαν σημαντικά την ηλιοφάνεια, με αποτέλεσμα το χωριό να φωτίζεται για μόλις περίπου έξι ώρες την ημέρα, ενώ για μεγάλο μέρος του χρόνου βρισκόταν στη σκιά για περίπου 18 ώρες.
Σε ένα τέτοιο τοπίο, όπου το φως έφτανε λιγοστό και το σκοτάδι έπεφτε νωρίς, δεν ήταν δύσκολο να ανθίσουν ιστορίες. Και πράγματι, γύρω από τη Μόρνα δημιουργήθηκε με τα χρόνια ένας ιδιαίτερα σκοτεινός θρύλος.
Ο μύθος με τα επτά κορίτσια
Μία από τις πιο γνωστές ιστορίες που συνοδεύουν το εγκαταλελειμμένο χωριό μιλά για επτά νεαρές κοπέλες, οι οποίες, σύμφωνα με τις αφηγήσεις, εμφανίζονταν τη νύχτα και χόρευαν γύρω από το χωριό και τον ποταμό Μόρνο.
Οι κάτοικοι αποκαλούσαν το φαινόμενο «γκουλαγκούδια», λέξη που συνδεόταν με την εικόνα των γυμνών κοριτσιών. Ο θρύλος περιέγραφε έναν αλλόκοτο χορό, συνοδευόμενο από κλάματα και φωνές, που σταματούσε λίγο πριν ξημερώσει. Οι κοπέλες, σύμφωνα πάντα με την παράδοση, ανέβαιναν τότε στο βουνό και κρύβονταν σε μια σπηλιά, μέχρι να επιστρέψει η νύχτα.
Η ιστορία φέρεται να διατηρήθηκε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και αποτέλεσε έναν από τους βασικούς θρύλους που έδωσαν στη Μόρνα τη φήμη του «στοιχειωμένου» χωριού.
PLAKLE / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Το «μαλλιαρό χέρι» και οι άλλες ανατριχιαστικές ιστορίες
Ο θρύλος των επτά κοριτσιών δεν ήταν η μοναδική ιστορία που κυκλοφορούσε στην περιοχή. Μία ακόμη ιδιαίτερα παράξενη αφήγηση έκανε λόγο για ένα «μαλλιαρό χέρι», το οποίο υποτίθεται ότι κυνηγούσε όσους βρίσκονταν στον δρόμο του. Η ιστορία συνδέθηκε με ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι, του οποίου ο ιδιοκτήτης είχε φύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Καθώς το σπίτι έμενε ακατοίκητο και σταδιακά ερειπωνόταν, οι φήμες γύρω από αυτό μεγάλωναν. Σύντομα, η ιδέα μιας «κατάρας» που είχε μείνει πίσω ενίσχυσε τον φόβο των κατοίκων, οι οποίοι απέφευγαν ακόμη και να περάσουν απ' έξω.
Παρόμοιες ιστορίες αποδίδονταν και στην περιοχή που ονομαζόταν Τούρκος, η οποία συνδεόταν με την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Εκεί, σύμφωνα με τις αφηγήσεις, ακούγονταν περίεργοι ήχοι, ψίθυροι και φωνές, ενώ κάποιοι μιλούσαν ακόμη και για σκιές και εμφανίσεις.
Πίσω από τον μύθο υπήρχε μια πραγματική ιστορία
Όσο γοητευτικές κι αν είναι οι ιστορίες για φαντάσματα και ανεξήγητα φαινόμενα, η Μόρνα είχε και μια πολύ πιο γήινη πλευρά. Για πολλές δεκαετίες, η περιοχή γνώρισε σημαντική οικονομική δραστηριότητα χάρη στον πλούτο των Πιερίων σε ξυλεία. Το δασικό σύμπλεγμα της περιοχής εκτείνεται σε περίπου 100.000 στρέμματα, ενώ η οξιά του θεωρούνταν εξαιρετικής ποιότητας.
Στη Μόρνα λειτουργούσε το Κρατικό Εργοστάσιο Επεξεργασίας Ξύλου, το οποίο αποτέλεσε για χρόνια βασική πηγή εργασίας και οικονομικής ζωής για την περιοχή. Μάλιστα, σύμφωνα με την πηγή, η ποιότητα της ξυλείας ήταν τέτοια ώστε πιερική ξυλεία χρησιμοποιήθηκε ακόμη και για την κατασκευή της θαλαμηγού του βασιλιά Όθωνα, μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους.
Η σημασία της μονάδας αποτυπώνεται και σε ένα ακόμη στοιχείο: το 1956, το υπουργείο Εμπορίου απένειμε στους υπευθύνους του εργοστασίου Χρυσό Μετάλλιο, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην εθνική οικονομία.
Το εργοστάσιο έκλεισε και το χωριό άρχισε να αδειάζει
Η μεγάλη αλλαγή ήρθε το 1967, όταν το εργοστάσιο έκλεισε. Μαζί με αυτό χάθηκε και η βασική οικονομική δραστηριότητα που κρατούσε ζωντανή τη Μόρνα. Οι δουλειές μειώθηκαν, οι νεότεροι άρχισαν να φεύγουν και σταδιακά ολόκληρη η κοινότητα οδηγήθηκε στην εγκατάλειψη.
Οι κάτοικοι μετακινήθηκαν λίγα χιλιόμετρα βορειότερα και δημιούργησαν τα Φωτεινά, ένα χωριό που, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η πηγή, βρισκόταν σε πιο φωτεινή τοποθεσία και προσέφερε καλύτερες συνθήκες ζωής. Ωστόσο, η μαζική και σχετικά απότομη εγκατάλειψη άφησε πίσω της ένα σκηνικό που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τους θρύλους.
Τραπέζια στρωμένα και σπίτια σαν να περιμένουν ακόμη τους κατοίκους
Ένα από τα πιο παράξενα στοιχεία που αναφέρονται για το εγκαταλελειμμένο χωριό είναι η εικόνα που παρουσιάζουν ορισμένα από τα σπίτια. Σύμφωνα με τον συγγραφέα Παντελή Παντολέοντα, ο οποίος ασχολήθηκε με την ιστορία της Μόρνας στο βιβλίο του «Μόρνα», κατά την επίσκεψή του στο χωριό του έκαναν εντύπωση τα στρωμένα τραπέζια, τα ρούχα που παρέμεναν στις κρεμάστρες, αλλά και η γενικότερη εικόνα ενός τόπου που έμοιαζε να έχει εγκαταλειφθεί βιαστικά.
Ακόμη και στο κτίριο της δημοτικής αρχής, σύμφωνα με την ίδια αφήγηση, φάκελοι παρέμεναν στα ράφια, ενώ στο σχολείο τα θρανία βρίσκονταν ακόμη στις θέσεις τους. Η εικόνα αυτή είναι αρκετή από μόνη της για να δημιουργήσει μια παράξενη αίσθηση: σαν να σταμάτησε ξαφνικά η καθημερινότητα και ο χρόνος να πάγωσε μέσα στα εγκαταλελειμμένα σπίτια.
Μύθος ή πραγματικότητα;
Η πιο απλή εξήγηση για την εγκατάλειψη της Μόρνας είναι οικονομική. Το κλείσιμο του εργοστασίου ξυλείας στέρησε από την περιοχή την κύρια πηγή εισοδήματος και οδήγησε σταδιακά τους κατοίκους στην αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής αλλού.
Ωστόσο, οι θρύλοι επιμένουν επειδή υπάρχουν ερωτήματα γύρω από τον τρόπο με τον οποίο εγκαταλείφθηκε το χωριό. Ο Παντελής Παντολέων αναφέρει ότι, σύμφωνα με την έρευνά του, δεν κατάφερε να εντοπίσει μία ενιαία και απολύτως πειστική ιστορία που να εξηγεί όλα όσα έχουν ειπωθεί για τη Μόρνα.
Έτσι, η πραγματική ιστορία και η λαϊκή φαντασία μπλέκονται μεταξύ τους. Το οικονομικό αδιέξοδο εξηγεί την παρακμή, όμως οι ιστορίες για τις νυχτερινές εμφανίσεις, τις φωνές και τα εγκαταλελειμμένα σπίτια έδωσαν στον τόπο μια δεύτερη, πολύ πιο σκοτεινή ζωή. Κάπως έτσι, η Μόρνα έμεινε πίσω στα Πιέρια Όρη, γνωστή πλέον ως Σκοτεινά, με τα σπίτια της να θυμίζουν μια κοινότητα που κάποτε έσφυζε από ζωή και τους θρύλους της να εξακολουθούν να τροφοδοτούν το μυστήριο γύρω από το «χωριό-φάντασμα» της Πιερίας.
