Γερμανία: Η θριαμβευτική νίκη της AfD στην ανατολή και το μήνυμα που στέλνει σε όλη την Ευρώπη

Η σαρωτική νίκη του ακροδεξιού κόμματος AfD σε περιφερειακές εκλογές στην ανατολική Γερμανία προκαλεί ανησυχία σε Βερολίνο, Παρίσι και Λονδίνο, καθώς αναλυτές την βλέπουν ως προάγγελο νέων ανατροπών στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.

Όταν το ακροδεξιό κόμμα AfD πέτυχε μια σαρωτική νίκη την Κυριακή σε ένα μικρό κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας, οι επιπτώσεις της έγιναν αισθητές από την Ντάουνινγκ Στριτ στο Λονδίνο μέχρι το Μέγαρο των Ηλυσίων Πεδίων στο Παρίσι. Σπάνια το αποτέλεσμα μιας περιφερειακής εκλογικής αναμέτρησης έχει θεωρηθεί τόσο δυσοίωνο για τη μοίρα της δημοκρατίας στην Ευρώπη.

Δεν πρόκειται για μια οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα, αλλά για τη Γερμανία, μια χώρα που απομόνωνε συστηματικά τα ακροδεξιά πολιτικά κόμματα μετά τον Ναζισμό. Και δεν επρόκειτο για ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά για το τελευταίο βήμα σε μια σταθερή πορεία δέκα ετών που φέρνει την ακροδεξιά όλο και πιο κοντά στο κέντρο της εξουσίας στην Ευρώπη.

Ντόμινο εκλογών στην Ευρώπη

Με μία σειρά από εκλογές να έχουν προγραμματιστεί σε όλη την Ευρώπη τον επόμενο χρόνο, η εντυπωσιακή επιτυχία της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) θα μπορούσε να αποτελέσει προάγγελο για περαιτέρω νίκες της ακροδεξιάς, σύμφωνα με τους αναλυτές, καθώς και πρότυπο για το πώς μπορούν να σχεδιαστούν επόμενες εκστρατείες.

Το λαϊκιστικό, αντιμεταναστευτικό μήνυμά της απηχεί εκείνα των εθνικιστών ηγετών στη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, χώρες όπου οι ψηφοφόροι έχουν πολλά από τα ίδια παράπονα με αυτούς στη Γερμανία. Οι Γάλλοι ψηφοφόροι θα εκλέξουν νέο πρόεδρο την επόμενη άνοιξη, ενώ στην Ισπανία έχουν προγραμματιστεί εκλογές τον Αύγουστο και στην Ιταλία μέχρι το τέλος του επόμενου έτους.

«Η ανεπτυγμένη Ευρώπη βιώνει μια εκδοχή περίπλοκης κρατικής αποτυχίας», δήλωσε ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, αναλυτής που ειδικεύεται στην Ευρώπη στην Eurasia Group. «Οι κυβερνήσεις δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα κόστους ζωής. Δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των ψηφοφόρων τους».

Πλήγμα για τον Μερτς

Η άνοδος των τιμών και η αυξημένη ανεργία στη Γερμανία ενίσχυσαν σημαντικά το AfD. Στις εκλογές του κρατιδίου της Σαξονίας-Άνχαλτ, το κόμμα έλαβε υπερδιπλάσιο ποσοστό από το κεντροδεξιό κόμμα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς. Ωστόσο, με βάση τα σχεδόν τελικά αποτελέσματα, δεν συγκεντρώνει την απόλυτη πλειοψηφία, γεγονός που σημαίνει ότι μάλλον δεν θα καταφέρει να κυβερνήσει, καθώς τα υπόλοιπα κόμματα αρνούνται κατηγορηματικά να συνεργαστούν μαζί του.

Οι γερμανικές μυστικές υπηρεσίες χαρακτηρίζουν το AfD ως «ύποπτη» εξτρεμιστική οργάνωση, κυρίως επειδή αντιμετωπίζει τους μετανάστες σαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Το εκλογικό αποτέλεσμα φέρνει σε δύσκολη θέση τον Μερτς, καθώς αν μέλη του κόμματός του τον κατηγορήσουν για την ήττα, η θέση του θα κινδυνεύσει σοβαρά σε μια περίοδο που η ηγετική θέση της Γερμανίας στην Ευρώπη είναι ήδη αδύναμη.

«Υπάρχει μεγάλη ανησυχία στην Ευρώπη», σχολίασε ο κ. Ράχμαν, πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια αδύναμη Γερμανία, με έναν καγκελάριο που χάνει έδαφος και αναγκάζεται να ασχολείται μόνο με εσωτερικά προβλήματα, θα μειώσει την ικανότητα ολόκληρης της Ευρώπης να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της.

Η Γαλλία στο επίκεντρο

Οι ανησυχίες των κεντρώων πολιτικών για τη Γαλλία είναι εξίσου μεγάλες, καθώς ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν θα αποχωρήσει από την εξουσία την επόμενη άνοιξη. Η Μαρίν Λεπέν, υποψήφια του Εθνικού Συναγερμού, προηγείται καθαρά στις δημοσκοπήσεις για τον πρώτο γύρο, ενώ σε πρόσφατες μετρήσεις εμφανίζεται να κερδίζει ακόμα και στον δεύτερο γύρο.

Αυτό τη φέρνει πιο κοντά στην εξουσία από κάθε άλλη φορά στα 14 χρόνια που διεκδικεί την προεδρία. Μια ακροδεξιά κυβέρνηση στο Παρίσι, σύμφωνα με τον Ράχμαν, θα προκαλούσε στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρωτοφανή αποσταθεροποίηση, λόγω του μεγέθους, των πυρηνικών όπλων και του ιδρυτικού ρόλου της Γαλλίας στην Ευρώπη.

«Και στις δύο χώρες, το αντιφασιστικό μέτωπο που είχε επικρατήσει από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου φαίνεται να βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης», δήλωσε ο Φιλίπ Μαρλιέρ, καθηγητής γαλλικής και ευρωπαϊκής πολιτικής στο University College London.

Ισπανία, Βρετανία, Ουγγαρία: μικτό τοπίο

Στην Ισπανία, οι αναλυτές ανέφεραν ότι το ακροδεξιό κόμμα Vox θα μπορούσε να εισέλθει στην επόμενη κυβέρνηση συνασπισμού, με την τρέχουσα σοσιαλιστική κυβέρνηση να έχει αμαυρωθεί από σκάνδαλα διαφθοράς και μια μεταναστευτική κρίση. Στη Βρετανία, το κυβερνών Εργατικό Κόμμα απομάκρυνε τον Ιούλιο τον αντιδημοφιλή πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, για να αντιμετωπίσει τη ραγδαία άνοδο του ακροδεξιού κόμματος Reform UK.

Ωστόσο, η πορεία της ακροδεξιάς δεν είναι ανεξέλεγκτη. Η δυναμική του Reform UK ανακόπηκε απότομα μετά από οικονομικά σκάνδαλα με πρωταγωνιστή τον ηγέτη του, Νάιτζελ Φάρατζ, δίνοντας ανάσα στην κυβέρνηση των Εργατικών υπό τον νέο πρωθυπουργό, Άντι Μπέρναμ. Την ίδια στιγμή, τον Απρίλιο, ο ακροδεξιός ηγέτης της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, έχασε την εξουσία έπειτα από 16 χρόνια, δίνοντας ελπίδα ότι και η ακροδεξιά είναι ευάλωτη.

Το παράδειγμα Μελόνι και οι κίνδυνοι

Το αν οι παραδοσιακοί πολιτικοί «πρέπει να ανησυχούν» για την άνοδο του AfD εξαρτάται από τη συμπεριφορά και την ικανότητα του κόμματος αν τελικά κυβερνήσει, σημειώνει ο Τίμοθι Μπέιλ, καθηγητής πολιτικής στο Queen Mary University του Λονδίνου. Ένα ζωντανό παράδειγμα αποτελεί η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, η οποία, έχοντας μετριάσει τη ρητορική της, γιόρτασε πρόσφατα τη μακροβιότερη συνεχή θητεία στην ιστορία της Ιταλικής Δημοκρατίας.

Η Μελόνι έχει καλές πιθανότητες να ανανεώσει τη θητεία της στις εκλογές του επόμενου καλοκαιριού, όμως η άνοδος ενός ακόμη πιο δεξιού αντιπάλου, του Ρομπέρτο Βαννάτσι, την ανάγκασε να σκληρύνει τη στάση της στο μεταναστευτικό. Παρόμοιο κίνδυνο αντιμετωπίζει και ο Νάιτζελ Φάρατζ στη Βρετανία, μετά την αποχώρηση στελέχους του κόμματός του για να ιδρύσει ακόμη πιο ακραία παράταξη.

Η σκιά του Τραμπ

Στη Γαλλία, τα ποσοστά της Λεπέν στις δημοσκοπήσεις είναι υπερδιπλάσια από αυτά του κορυφαίου κεντρώου, Εντουάρ Φιλίπ, ή του κορυφαίου ακροαριστερού υποψηφίου, Ζαν-Λυκ Μελανσόν. Το μεγάλο ερώτημα είναι αν κάποιος κεντρώος υποψήφιος θα καταφέρει να συγκεντρώσει αρκετή υποστήριξη ώστε να την νικήσει σε δεύτερο γύρο.

Ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων ακροδεξιών ηγετών, η Λεπέν έχει επιλέξει να κρατήσει αποστάσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος παραμένει βαθιά αντιδημοφιλής στην Ευρώπη. Το μάθημα που οι κεντρώοι της Ευρώπης ελπίζουν να πάρουν οι ψηφοφόροι από την αμερικανική αναταραχή, όπως είπε ο Ράχμαν, είναι ότι «αν πειραματιστείς με μη κυρίαρχα κόμματα, κινδυνεύεις να κάνεις λάθη».