Νέας γενιάς απάτες: Τα κόλπα που αδειάζουν τραπεζικούς λογαριασμούς

Ο «λογιστής» καλεί για μια επιστροφή φόρου που πρέπει να μπει άμεσα στον λογαριασμό. Ο «υπάλληλος» ενός οργανισμού ενημερώνει για κάποια οικονομική εκκρεμότητα. Ένα email που φαίνεται να προέρχεται από τον e-ΕΦΚΑ ζητά από τον παραλήπτη να πατήσει σύνδεσμο, ενώ μια αγγελία πώλησης στο διαδίκτυο μπορεί τελικά να οδηγήσει σε πλαστή σελίδα τράπεζας.

Στη νεότερη εκδοχή της απάτης, οι Αρχές προειδοποιούν πλέον ακόμη και για το ενδεχόμενο η φωνή στην άλλη άκρη της γραμμής να έχει παραχθεί με τεχνητή νοημοσύνη, ώστε να θυμίζει τη φωνή κάποιου συγγενικού προσώπου.

Οι ηλεκτρονικές και τηλεφωνικές απάτες αλλάζουν πρόσωπο και γίνονται όλο και πιο πειστικές. Το κοινό σημείο στις υποθέσεις που καταγράφονται τελευταία από τις αστυνομικές Αρχές είναι ότι οι δράστες δεν αρκούνται πια σε ένα πρόχειρο μήνυμα με την ελπίδα να «τσιμπήσει» κάποιος. Χτίζουν μια αληθοφανή ιστορία, υποδύονται λογιστή, τραπεζικό υπάλληλο ή στέλεχος δημόσιας υπηρεσίας, δημιουργούν αίσθηση επείγοντος και προσπαθούν να μην αφήσουν χρόνο στο θύμα να σκεφτεί ή να επιβεβαιώσει όσα ακούει.

Η προειδοποίηση της ΕΛ.ΑΣ.

Η Ελληνική Αστυνομία επανήλθε στις 13 Αυγούστου με ειδική ανακοίνωση. Οι επιτήδειοι παρουσιάζονται ως υπάλληλοι οργανισμών κοινής ωφέλειας, δημοσίων υπηρεσιών, εταιρειών τηλεπικοινωνιών, τραπεζών ή λογιστικών γραφείων, χρησιμοποιώντας διαφορετικά προσχήματα: μια δήθεν τεχνική βλάβη, οικονομική εκκρεμότητα, επιστροφή χρημάτων ή «επείγοντα έλεγχο». Ο στόχος παραμένει κοινός: να δημιουργηθεί πίεση και σύγχυση, ώστε ο πολίτης να ενεργήσει πριν προλάβει να ελέγξει ποιος πραγματικά βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής.

Η μεγάλη αλλαγή εντοπίζεται στην τεχνολογία. Η ΕΛ.ΑΣ. επισημαίνει την πιθανότητα χρήσης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για τη μίμηση φωνής συγγενικού προσώπου. Έτσι, το σενάριο γίνεται πολύ πιο δύσκολο να απορριφθεί εξαρχής: ο πολίτης ακούει μια φωνή που μοιάζει οικεία και αμέσως μετά κάποιον δήθεν αστυνομικό, γιατρό ή άλλο πρόσωπο να ζητά χρήματα λόγω έκτακτης ανάγκης.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στο «οπλοστάσιο»

Οι Αρχές διευκρινίζουν πάντως πως οι αναφορές για τέτοια περιστατικά παραμένουν προς το παρόν περιορισμένες. Πρόκειται περισσότερο για μια νέα δυνατότητα που προστίθεται στα μέσα των απατεώνων παρά για μέθοδο που έχει ήδη αντικαταστήσει τις παλαιότερες τεχνικές.

Ο «λογιστής», αντίθετα, παραμένει σταθερή αξία. Οι ιστορίες που αξιοποιούνται είναι προσαρμοσμένες στην οικονομική καθημερινότητα: επιστροφή φόρου, επίδομα, ρύθμιση οφειλής ή δήθεν εκκρεμότητα με την Εφορία. Στις 3 Αυγούστου η ΕΛ.ΑΣ. εξέδωσε νέα προειδοποίηση, αναφέροντας μεταξύ άλλων περιπτώσεις δραστών που παριστάνουν τους λογιστές, χρησιμοποιώντας ακριβώς ως πρόσχημα τη χορήγηση επιδόματος, την επιστροφή φόρου ή τη ρύθμιση οφειλής. Εκεί ξεκινά το πραγματικό «ψάρεμα»: ζητούνται στοιχεία καρτών, PIN, κωδικοί επαλήθευσης ή άλλες πληροφορίες που ανοίγουν τον δρόμο προς τον τραπεζικό λογαριασμό.

Πραγματικές υποθέσεις που αποκαλύφθηκαν

Σε υπόθεση που εξιχνιάστηκε στην Άρτα, ένας άνδρας δέχθηκε κλήση από άγνωστο που παρουσιάστηκε ως λογιστής και τον έπεισε πως δικαιούται επιδόματα. Ακολουθώντας τις οδηγίες, το θύμα έδωσε στοιχεία δύο τραπεζικών καρτών, με αποτέλεσμα να μεταφερθούν από τους λογαριασμούς του 2.050 ευρώ.

Το μέγεθος αυτής της «βιομηχανίας» φάνηκε ακόμη πιο καθαρά σε μεγάλη υπόθεση που εξάρθρωσε η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος τον Ιούλιο. Η οργάνωση χρησιμοποιούσε ως πρόσχημα την ιδιότητα υπαλλήλου του ΔΕΔΔΗΕ ή λογιστή και είχε στήσει ακόμη και «τηλεφωνικό κέντρο». Συνελήφθησαν επτά μέλη, ανάμεσά τους δύο αρχηγικά στελέχη και οι «τηλεφωνητές», ενώ σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ. το παράνομο όφελος ξεπερνούσε το 1,6 εκατ. ευρώ.

Οι ιστορίες που χρησιμοποιούνται φτάνουν κάποιες φορές στα όρια του απίστευτου. Σε υπόθεση στην Αιγιάλεια, δράστες που εμφανίζονταν ως «λογιστές» έπειθαν ηλικιωμένους να βγάλουν χρήματα, κοσμήματα και τιμαλφή έξω από το σπίτι τους, ισχυριζόμενοι ότι έπρεπε να γίνει η... καταγραφή τους από δορυφόρο. Η Αστυνομία συνέδεσε τον κατηγορούμενο με εγκληματική ομάδα που, μέσα σε δέκα ημέρες, φέρεται να είχε πραγματοποιήσει τέσσερις απάτες και δύο απόπειρες.

Στη Χαλκίδα εξιχνιάστηκαν μέσα στον Αύγουστο δύο ακόμη υποθέσεις, με τους δράστες να χρησιμοποιούν αντίστοιχα την ιδιότητα υπαλλήλου του ΔΕΔΔΗΕ και δήθεν λογιστή. Η επανάληψη των ίδιων ιδιοτήτων δεν είναι τυχαία: πρόκειται για πρόσωπα στα οποία ο πολίτης έχει συνηθίσει να δίνει οικονομικές πληροφορίες ή να ακολουθεί οδηγίες σχετικά με λογαριασμούς, φόρους και πληρωμές.

Το phishing μέσα από αγγελίες

Παράλληλα, η παγίδα μεταφέρεται από το τηλέφωνο στην οθόνη. Στις 26 Αυγούστου η Αστυνομία ανακοίνωσε την εξιχνίαση υπόθεσης phishing στη Σάμο. Η υπόθεση είχε ξεκινήσει από διαδικτυακή αγγελία πώλησης κινητού τηλεφώνου: μέσω παραπλανητικού συνδέσμου υποκλάπηκαν τα τραπεζικά στοιχεία της παθούσας και αφαιρέθηκαν από τον λογαριασμό της 1.440 ευρώ. Η απάτη είχε συντελεστεί περίπου έναν χρόνο νωρίτερα, αλλά η ταυτοποίηση του δράστη ανακοινώθηκε τώρα.

Αυτό αποτελεί ένα από τα πιο επικίνδυνα χαρακτηριστικά του σύγχρονου phishing. Ο απατεώνας δεν χρειάζεται απαραίτητα να στείλει ένα μήνυμα «στα τυφλά». Μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε μια πραγματική συναλλαγή: κάποιος πουλά ένα κινητό ή ένα άλλο προϊόν μέσω αγγελίας και ο υποτιθέμενος αγοραστής του στέλνει σύνδεσμο για να «πληρωθεί». Η πλαστή σελίδα ζητά τραπεζικά στοιχεία, και έτσι η κανονική αγοραπωλησία μετατρέπεται σε παγίδα.

Ψεύτικα emails από e-ΕΦΚΑ και άλλους φορείς

Τον Αύγουστο εμφανίστηκε νέα εκστρατεία παραπλανητικών emails που παρουσιάζονται ως μηνύματα του e-ΕΦΚΑ, για την οποία προειδοποίησε η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος. Η εικόνα είναι γνώριμη αλλά όλο και πιο προσεγμένη: λογότυπα, χρώματα και ορολογία που παραπέμπουν στον πραγματικό φορέα, με στόχο ο παραλήπτης να πιστέψει ότι βρίσκεται μπροστά σε κανονική διοικητική διαδικασία και να ακολουθήσει τον σύνδεσμο που του υποδεικνύεται.

Το ίδιο μοτίβο χρησιμοποιείται με τράπεζες, φορολογικές υπηρεσίες, εταιρείες ηλεκτρισμού και άλλους οργανισμούς. Εδώ ίσως εντοπίζεται η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με τις παλιότερες ηλεκτρονικές απάτες: το ανορθόγραφο email που υποσχόταν εκατομμύρια έχει δώσει τη θέση του σε πολύ πιο «καθημερινές» ιστορίες. Μια επιστροφή φόρου, ένα επίδομα, μια πληρωμή από αγγελία, μια ειδοποίηση λογαριασμού ή μια δήθεν εκκρεμότητα είναι πολύ πιο πιθανό να βρουν τον παραλήπτη τη στιγμή που πράγματι περιμένει κάτι ανάλογο.

Οι συστάσεις των Αρχών

Οι Αρχές επιμένουν γι' αυτό σε έναν απλό κανόνα: κανένας πραγματικός υπάλληλος τράπεζας, δημόσιας υπηρεσίας ή λογιστικού γραφείου δεν χρειάζεται το προσωπικό PIN ή τον κωδικό μιας χρήσης που φτάνει στο κινητό για να καταβάλει ένα επίδομα ή μια επιστροφή φόρου. Η ΕΛ.ΑΣ. συστήνει επίσης να μη συμπληρώνονται προσωπικά και οικονομικά στοιχεία σε φόρμες που φτάνουν μέσω άγνωστων emails, SMS ή social media, και να γίνεται ανεξάρτητη επικοινωνία με τον οργανισμό ή το πρόσωπο που υποτίθεται ότι επικοινώνησε.

Ειδικά όταν στο τηλέφωνο εμφανίζεται συγγενικό πρόσωπο σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης», η σύσταση αποκτά διαφορετικό βάρος: κλείνουμε τη γραμμή και καλούμε εμείς τον συγγενή στον αριθμό που ήδη γνωρίζουμε. Αν κάποιος εμφανίζεται ως λογιστής, καλούμε τον δικό μας λογιστή. Αν το μήνυμα φαίνεται τραπεζικό, ανοίγουμε μόνοι μας την εφαρμογή της τράπεζας αντί να ακολουθήσουμε τον σύνδεσμο που έφτασε με SMS ή email.