Το όρος Έρεβος, είναι το νοτιότερο ενεργό ηφαίστειο της Γης.

Βρίσκεται στο νησί Ρος στη Θάλασσα Ρος, περίπου 1.350 χιλιόμετρα από τον Γεωγραφικό Νότιο Πόλο και χαρακτηριστικό του είναι μία μόνιμη λίμνη λάβας. Αλλά αυτό που το κάνει ξεχωριστό, και δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον πλανήτη, είναι ότι απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα μικροσκοπικούς κρυστάλλους καθαρού στοιχειακού χρυσού.

Η ανακάλυψη περιγράφηκε για πρώτη φορά σε μια μελέτη του 1991 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geophysical Research Letters. Η μελέτη διαπίστωσε ότι το ηφαίστειο εκπέμπει περίπου 80 γραμμάρια μικροσκοπικής χρυσόσκονης κάθε μέρα, με σωματίδια ικανά να ταξιδέψουν έως και 1.000 χιλιόμετρα μακριά από το ηφαίστειο, και πιθανώς ακόμη πιο μακριά.

Μια ερευνητική ομάδα υπό την ηγεσία της γεωχημικού Kimberly Meeker από το Ινστιτούτο Ορυκτολογίας και Τεχνολογίας του Νέου Μεξικού διερεύνησε το Όρος Έρεβος, συλλέγοντας δείγματα από το χιόνι που περιβάλλει τον ηφαιστειακό κρατήρα, από το νέφος αερίων που ανεβαίνει πάνω από τη λίμνη λάβας, καθώς και από την τροπόσφαιρα της Ανταρκτικής σε απόσταση έως και 1.000 χιλιομέτρων.

Όπως αναφέρθηκε στο περιοδικό «Geophysical Research Letters», και οι τρεις ομάδες δειγμάτων περιείχαν μικροσκοπικά σωματίδια καθαρού χρυσού. Παρατηρήσεις με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο αποκάλυψαν ότι τα σωματίδια δεν ήταν ακανόνιστοι κόκκοι, αλλά καλά καθορισμένοι, πολυεδρικοί κρύσταλλοι με σχεδόν τέλεια γεωμετρικά σχήματα. Ορισμένα είχαν διάμετρο έως και περίπου 60 μικρομέτρων.

Η μελέτη συνέκρινε επίσης τον Έρεβο με άλλα ηφαίστεια. Με βάση τις διαθέσιμες τότε μετρήσεις, εκτιμήθηκε ότι το Κίλαουεα εκπέμπει μεταξύ 500 και 800 γραμμαρίων χρυσού την ημέρα, ενώ οι εκτιμήσεις για την Αίτνα έφταναν τα 2,4 κιλά ημερησίως.

Παρά τη χαμηλότερη εκτιμώμενη παραγωγή του, ο Έρεβος παραμένει μοναδικός, καθώς παράγει κρυσταλλικά σωματίδια στοιχειακού χρυσού.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν ακριβώς πώς σχηματίζονται οι κρύσταλλοι χρυσού στο όρος Έρεβος

Το βασικό αναπάντητο ερώτημα είναι πώς ο χρυσός διαχωρίζεται από τις ενώσεις που τον μεταφέρουν μέσω του ηφαιστειακού συστήματος.

Ένα μοντέλο που πρότειναν οι ερευνητές υποδηλώνει ότι ο χρυσός αποχωρίζεται από τη λάβα μέσα σε πτητικές ενώσεις που περιέχουν χλώριο. Καθώς αυτά τα αέρια ψύχονται, ο χρυσός κρυσταλλώνεται πριν τελικά κατακαθίσει στον πάγο της Ανταρκτικής. Η μελέτη επισημαίνει επίσης μια δυσκολία σχετικά με αυτή την εξήγηση: το ηφαιστειακό αέριο περιέχει πολύ λίγο χρυσό, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον αυθόρμητο σχηματισμό τόσο καλά αναπτυγμένων κρυστάλλων στην ατμόσφαιρα.

Το ScienceAlert αναφέρει επίσης ότι ο ηφαιστειολόγος Φίλιπ Κάιλ, μέλος της ερευνητικής ομάδας από το Ινστιτούτο Ορυκτολογίας και Τεχνολογίας του Νέου Μεξικού, πρότεινε αργότερα μια άλλη πιθανότητα. Σε αυτό το σενάριο, ο χρυσός σχηματίζεται σταδιακά μέσα σε έναν φλοιό στην επιφάνεια της λίμνης λάβας, πριν ανυψωθεί στον αέρα από τα ανερχόμενα ηφαιστειακά αέρια.

Πάνω από 30 χρόνια μετά την αρχική ανακάλυψη, οι ερευνητές εξακολουθούν να μην έχουν μια οριστική εξήγηση.

Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα ευρήματα, κάποια πτυχή του όρους Έρεβος, είτε σχετίζεται με τη χημεία του, τις θερμοκρασίες της περιοχής, τη γεωλογία ή κάποιον άλλο παράγοντα, φαίνεται να επιτρέπει στο ηφαίστειο να παράγει και να διασκορπίζει μικροσκοπικό κρυσταλλικό χρυσό, σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο ηφαίστειο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.