Τα τελευταία χρόνια η ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας) βρίσκεται όλο και πιο συχνά στο επίκεντρο των συζητήσεων γονέων, εκπαιδευτικών και ειδικών ψυχικής υγείας.

Όλο και περισσότερα παιδιά αξιολογούνται για δυσκολίες συγκέντρωσης, παρορμητικότητα ή υπερκινητικότητα, ενώ παράλληλα η χρήση κινητών τηλεφώνων, tablets και social media ξεκινά σε ολοένα και μικρότερες ηλικίες. Είναι όμως οι οθόνες ο βασικός ένοχος ή η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη;

Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες, η ΔΕΠΥ αφορά περίπου το 5%-7% των παιδιών σχολικής ηλικίας, ποσοστό που δεν φαίνεται να έχει εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η καλύτερη αναγνώριση και διάγνωση της διαταραχής. Παιδιά που παλαιότερα χαρακτηρίζονταν απλώς ως «ζωηρά», «αφηρημένα» ή «ανυπάκουα», σήμερα αξιολογούνται από ειδικούς και λαμβάνουν πιο συγκεκριμένη υποστήριξη.

Οι πιο συχνές αναφορές για την Ελλάδα δείχνουν ότι περίπου 5%-6% των παιδιών σχολικής ηλικίας πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια για ΔΕΠΥ, ενώ παλαιότερες μελέτες σε Αθήνα και Κρήτη είχαν βρει ποσοστά γύρω στο 6%-6,5%. Στα αγόρια τα ποσοστά είναι σχεδόν διπλάσια ή και τριπλάσια σε σχέση με τα κορίτσια.

Το κινητό τηλέφωνο και οι οθόνες γενικότερα δεν θεωρούνται αιτία της ΔΕΠΥ. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η διαταραχή έχει ισχυρό γενετικό και νευροβιολογικό υπόβαθρο. Ωστόσο, η υπερβολική έκθεση σε ψηφιακά ερεθίσματα μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά και την ικανότητα συγκέντρωσης ενός παιδιού. Τα γρήγορα βίντεο, οι συνεχείς ειδοποιήσεις και η διαρκής εναλλαγή εικόνων εκπαιδεύουν τον εγκέφαλο να αναζητά άμεση ανταμοιβή, κάτι που δυσκολεύει την προσοχή σε πιο αργές δραστηριότητες όπως το διάβασμα ή το μάθημα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που περνά πολλές ώρες μπροστά σε μια οθόνη έχει ΔΕΠΥ. Πολλά παιδιά εμφανίζουν συμπτώματα που μοιάζουν με τη διαταραχή, όπως ανησυχία, δυσκολία συγκέντρωσης ή εκνευρισμό, χωρίς να πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια. Οι ειδικοί μιλούν πλέον για μια «ψηφιακή κόπωση της προσοχής», η οποία μπορεί να μπερδεύεται με τη ΔΕΠΥ.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζουν και άλλοι παράγοντες. Η έλλειψη ύπνου, το άγχος, η περιορισμένη φυσική δραστηριότητα, η πίεση στο σχολείο αλλά και ο τρόπος ζωής των σύγχρονων οικογενειών επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παιδιών. Ένα παιδί που κοιμάται αργά επειδή βλέπει βίντεο στο κινητό είναι πιθανό να εμφανίσει δυσκολίες συγκέντρωσης την επόμενη ημέρα, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ΔΕΠΥ.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν «φταίει το κινητό». Ίσως η πιο σωστή ερώτηση είναι πώς οι οθόνες, σε συνδυασμό με τις συνθήκες της σύγχρονης ζωής, επηρεάζουν την ανάπτυξη και την προσοχή των παιδιών. Η απάντηση, όπως συμβαίνει συχνά στην επιστήμη, βρίσκεται κάπου στη μέση και όχι σε έναν μόνο ένοχο.