Η Σαγράδα Φαμίλια έφτασε επιτέλους στο τελικό της ύψος των 156 μέτρων μετά από 144 χρόνια κατασκευής, ενώ ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ θα χοροστατήσει στα εγκαίνια — αλλά η χαρά δεν είναι παμμίτοχη.

Η Βαρκελώνη ζει ιστορικές στιγμές. Εκατόν σαράντα τέσσερα χρόνια μετά την τοποθέτηση των πρώτων θεμελίων, η Σαγράδα Φαμίλια — η ψηλότερη εκκλησία στον κόσμο — έφτασε στο τελικό της ύψος, στα 156 μέτρα. Η εγκατάσταση ενός επιβλητικού σταυρού στην κορυφή του κεντρικού Πύργου του Ιησού Χριστού σηματοδοτεί το τέλος ενός από τα πιο διάσημα και μακροχρόνια εργοτάξια της παγκόσμιας ιστορίας.

Η κορυφαία αυτή στιγμή για το μνημείο συμπίπτει με μια ιδιαίτερα συμβολική επέτειο. Η επίσημη τελετή εγκαινίων πραγματοποιείται ακριβώς έναν αιώνα μετά τον θάνατο του μεγάλου Καταλανού αρχιτέκτονα Αντόνι Γκαουντί, ο οποίος σκοτώθηκε το 1926 χωρίς να προλάβει να δει το όραμά του να ολοκληρώνεται. Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ — ο 11ος ποντίφικας από την έναρξη του έργου — θα χοροστατήσει στην πανηγυρική Λειτουργία για τον 18ο και τελευταίο πύργο, θα εκφωνήσει κήρυγμα και θα κατέβει στην κρύπτη για να προσευχηθεί στον τάφο της Αγίας Ευλαλίας, πολιούχου αγίας της πόλης.

Ένας σταυρός ύψους πενταώροφου κτηρίου

Ο Πύργος του Ιησού Χριστού αποτελεί εντυπωσιακό συμβιβασμό ανάμεσα στον σεβασμό προς το ιστορικό σχέδιο του Γκαουντί και την υιοθέτηση της σύγχρονης τεχνολογίας. Για την κατασκευή του επιστρατεύτηκαν μηχανές κοπής πέτρας ελεγχόμενες από υπολογιστές, λογισμικό τρισδιάστατης ψηφιακής μοντελοποίησης και προηγμένα υλικά, όπως ο ανοξείδωτος χάλυβας.

Το τελευταίο κομμάτι του αρχιτεκτονικού παζλ ήταν και το πιο απαιτητικό. Ο σταυρός που στεφανώνει τον πύργο έχει ύψος πενταώροφου κτηρίου και ζυγίζει περίπου 100 τόνους. Κατασκευάστηκε στη Γερμανία από προκατασκευασμένα τμήματα σκυροδέματος και ανοξείδωτου χάλυβα, επενδεδυμένα με πέτρα, λευκό κεραμικό σμάλτο και γυαλί. «Ο Γκαουντί είχε φανταστεί έναν ανακλαστικό σταυρό που θα έλαμπε την ημέρα υπό τον ισπανικό ήλιο και θα φώτιζε τον ορίζοντα τη νύχτα», εξηγεί ο υπεύθυνος αρχιτέκτονας Μαουρίτσιο Κορτές.

Ανασυνθέτοντας ένα όραμα μέσα από τις στάχτες

Η ολοκλήρωση του ναού αποτελεί τεράστιο επίτευγμα, αν αναλογιστεί κανείς ότι τον Ιούλιο του 1936, κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου, αναρχικοί έβαλαν φωτιά στην κρύπτη και κατέστρεψαν τα περισσότερα γύψινα μοντέλα και σχέδια του Γκαουντί.

Οι μεταγενέστερες γενιές αρχιτεκτόνων, με σημερινό επικεφαλής τον Τζόρντι Φαουλί, κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν τη γεωμετρική λογική του δημιουργού μέσα από σημειώσεις μαθητών του, παλιά άρθρα και φωτογραφίες. Όπως αναφέρει ο Φαουλί, ο Γκαουντί δεν άφησε απλώς σχέδια, αλλά «μια μέθοδο σχεδιασμού ενός συστήματος» που επέτρεψε στους διαδόχους του να συνεχίσουν πιστά το έργο του. «Είναι ένα κτίριο που εκφράζει πολύ σύνθετες ιδέες, ενώ παράλληλα φαίνεται κατανοητό για όποιον είναι δεκτικός, είτε είναι Χριστιανός είτε όχι», δήλωσε στο Associated Press ο Φεράν Σάεζ, καθηγητής ανθρωπιστικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Ramón Llull της Βαρκελώνης.

Υπερτουρισμός και αντιδράσεις ντόπιων

Παρά τον παγκόσμιο ενθουσιασμό, η ολοκλήρωση της Σαγράδα Φαμίλια φέρνει στην επιφάνεια έντονες κοινωνικές αντιθέσεις. Ο ναός χρηματοδοτείται αποκλειστικά από δωρεές και εισιτήρια, φιλοξενώντας περίπου 5 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, και έχει μετατραπεί για πολλούς κατοίκους σε σύμβολο των δεινών του υπερτουρισμού. Τουριστικά λεωφορεία κατακλύζουν την περιοχή, ενώ οι γύρω δρόμοι είναι γεμάτοι εστιατόρια γρήγορου φαγητού και καταστήματα με σουβενίρ.

Οι εντάσεις κορυφώθηκαν όταν διαδηλωτές που ψέκαζαν τουρίστες με νεροπίστολα σχεδίαζαν να φτάσουν μέχρι τη Σαγράδα Φαμίλια, πριν τους σταματήσει η αστυνομία. «Όπου υπάρχουν δύο άνθρωποι, μπορεί να υπάρξουν τριβές, και αυτό συμβαίνει στους καλύτερους γάμους», δήλωσε ο εφημέριος του ναού, αιδεσιμότατος Ζοζέπ Τουρούλ, προσθέτοντας ότι η εκκλησία προσπαθεί να διασφαλίσει πως και οι ενορίτες αισθάνονται ότι αυτή είναι η δική τους βασιλική.

Η Πρόσοψη της Δόξας: το μεγάλο «αγκάθι»

Το μεγαλύτερο εκκρεμές ζήτημα για το μέλλον αφορά την Πρόσοψη της Δόξας, τη μνημειώδη σκάλα που θα αποτελεί την κύρια είσοδο του ναού. Η κατασκευή της προϋποθέτει κατεδάφιση κτηρίων κατοικιών και τον εκτοπισμό περίπου 3.000 κατοίκων. «Ποιος μπορεί να μου εγγυηθεί ότι σε δύο χρόνια το σπίτι μου δεν θα κατεδαφιστεί;» αναρωτιέται η κάτοικος Αλίσια Μπουσκέτς.

Ο Σαλβαδόρ Μπαρόζο, πρόεδρος της ένωσης πληγέντων κατοίκων, αντιτίθεται σθεναρά, υποστηρίζοντας ότι η σκάλα δεν ήταν καν στα αρχικά σχέδια του Γκαουντί και κάνοντας λόγο για ένα «θεματικό πάρκο αφιερωμένο αποκλειστικά στον τουρισμό». Η ερώτηση που απασχολεί πλέον τους κατοίκους δεν είναι πότε θα τελειώσει ο ναός — αλλά σε τι κόστος για τη γειτονιά τους.

«Ο πελάτης μου δεν βιάζεται»

Όταν κάποτε ρώτησαν τον Αντόνι Γκαουντί πότε θα ολοκληρωθεί το έργο, εκείνος απάντησε με τη χαρακτηριστική φράση: «Ο πελάτης μου δεν βιάζεται» — εννοώντας τον Θεό. Έναν αιώνα μετά τον θάνατό του, με τον Πάπα Φραγκίσκο να τον έχει ήδη θέσει σε τροχιά αγιοποίησης, το πέτρινο αυτό «δάσος» με τα βιτρό παράθυρα που πλημμυρίζουν τον ναό με τα χρώματα του ουράνιου τόξου στέκει επιτέλους στο τελικό του ύψος.

Η Σαγράδα Φαμίλια μπορεί να μην έχει λύσει ακόμα τις επίγειες διαφορές της με τους κατοίκους της Βαρκελώνης, όμως το αρχιτεκτονικό και θρησκευτικό της ταξίδι — που ξεκίνησε το 1882 — έχει πλέον ολοκληρωθεί.