Το Ιράν και οι ΗΠΑ προσπαθούν να καταλήξουν σε συμφωνία, με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης να παραμένει από την αρχή το βασικό «αγκάθι» των διαπραγματεύσεων.

Η Ουάσινγκτον επιμένει ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικού όπλου.

Παρότι μεγάλο μέρος των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν καταστράφηκε ή υπέστη σοβαρές ζημιές από τους βομβαρδισμούς του Ισραήλ και των ΗΠΑ τον Ιούνιο, εκτιμάται ότι σημαντικές ποσότητες του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που είχε συγκεντρώσει η χώρα έχουν επιβιώσει. 

Αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη ανησυχία της αμερικανικής πλευράς εν μέσω των συνομιλιών.

Την Παρασκευή, ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε σε ανάρτησή του ότι το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει ώστε το εμπλουτισμένο ουράνιο που βρίσκεται θαμμένο υπόγεια μετά τις αμερικανικές επιθέσεις να «ανασυρθεί» και να καταστραφεί σε συνεργασία με την Τεχεράνη και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA).

Τι είναι το εμπλουτισμένο ουράνιο;

Το ουράνιο είναι, μαζί με το πλουτώνιο, ένα από τα δύο σχάσιμα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή του πυρήνα μιας πυρηνικής βόμβας.

Σε αντίθεση με το πλουτώνιο, το οποίο παράγεται συνήθως από χρησιμοποιημένα καύσιμα πυρηνικών αντιδραστήρων και απαιτεί μεγάλες εγκαταστάσεις, το ουράνιο μπορεί να εμπλουτιστεί με φυγοκεντρητές, οι οποίες καταλαμβάνουν πολύ μικρότερο χώρο.

Από τις τρεις γνωστές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του Ιράν που λειτουργούσαν πριν από τις επιθέσεις του Ιουνίου, οι δύο βρίσκονταν υπόγεια. Η τρίτη, που ήταν πάνω από το έδαφος, καταστράφηκε.

Το ουράνιο θεωρείται υψηλά εμπλουτισμένο όταν η καθαρότητά του φτάσει το 20%, ενώ για χρήση σε πυρηνικό όπλο απαιτείται συνήθως καθαρότητα περίπου 90%.

Οι περισσότεροι σύγχρονοι πυρηνικοί αντιδραστήρες χρησιμοποιούν καύσιμο εμπλουτισμένο έως 5%, αν και ορισμένοι λειτουργούν με υψηλότερα επίπεδα. Οι αντιδραστήρες που κινούν τα αμερικανικά πυρηνικά υποβρύχια εκτιμάται ότι χρησιμοποιούν καύσιμο εμπλουτισμένο άνω του 90%.

Πόσο ουράνιο διαθέτει το Ιράν;

Το Ιράν δεν έχει ενημερώσει τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) για την τύχη των αποθεμάτων του μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου, ούτε έχει επιτρέψει στους επιθεωρητές να επιστρέψουν στις εγκαταστάσεις όπου φυλάσσονταν.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του IAEA, πριν από την έναρξη των ισραηλινών επιθέσεων στις 13 Ιουνίου το Ιράν διέθετε:

440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%
184,1 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 20%
6.024,4 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 5%
2.391,1 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου έως 2%

Με βάση τα κριτήρια του IAEA, η ποσότητα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% θα μπορούσε, εφόσον υποστεί περαιτέρω επεξεργασία, να επαρκεί για την κατασκευή έως και 10 πυρηνικών όπλων. Το απόθεμα στο 20% θα μπορούσε να επαρκεί για ένα όπλο, ενώ το απόθεμα στο 5% θα μπορούσε να οδηγήσει στην παραγωγή έως και 12.

Δεν είναι γνωστό πόσο από αυτό το υλικό έχει επιβιώσει μετά τις επιθέσεις.

Ο γενικός διευθυντής του IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, έχει δηλώσει ότι ο οργανισμός πιστεύει πως «λίγο περισσότερο από 200 κιλά» του αποθέματος εμπλουτισμένου στο 60% βρίσκονται σε υπόγειο συγκρότημα σηράγγων στην Ισφαχάν, το οποίο φαίνεται να έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό άθικτο.

Γιατί προκαλεί ανησυχία;

Οι ΗΠΑ επικεντρώνουν τις ανησυχίες τους κυρίως στο ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%, καθώς αυτό είναι το υλικό που θα μπορούσε πιο εύκολα και γρήγορα να μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο.

Καθώς αυξάνεται το ποσοστό εμπλουτισμού, γίνεται ολοένα ευκολότερη η περαιτέρω επεξεργασία του. Για παράδειγμα, η μετάβαση από το 60% στο 90% είναι πολύ πιο εύκολη από τη μετάβαση από το φυσικό ουράνιο στο 5%.

Το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε αποσύρει τις ΗΠΑ το 2018 από τη διεθνή πυρηνική συμφωνία του 2015, η οποία περιόριζε σημαντικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Μετά την αποχώρηση της Ουάσινγκτον, η συμφωνία ουσιαστικά κατέρρευσε και το Ιράν επιτάχυνε τις πυρηνικές του δραστηριότητες.

Βάσει της συμφωνίας του 2015, η Τεχεράνη δεν μπορούσε να εμπλουτίζει ουράνιο πάνω από το 3,67%.

Ακόμη και όταν το ουράνιο φτάσει σε καθαρότητα 90%, απαιτούνται επιπλέον στάδια επεξεργασίας για να μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο. Αρχικά βρίσκεται σε αέρια μορφή και πρέπει να μετατραπεί σε μεταλλική για να χρησιμοποιηθεί σε κεφαλή.

Μπορεί να μεταφερθεί το εμπλουτισμένο ουράνιο;

Ναι. Το Ιράν είχε μεταφέρει στο παρελθόν εμπλουτισμένο ουράνιο μεταξύ διαφορετικών εγκαταστάσεων υπό την επίβλεψη του IAEA.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015, τα αποθέματα ουρανίου εμπλουτισμένου έως 20% είτε αραιώθηκαν είτε μετατράπηκαν σε καύσιμο αντιδραστήρων και στη συνέχεια εξήχθησαν από τη χώρα.

Η διεθνής μεταφορά πυρηνικού υλικού είναι μια ευαίσθητη αλλά σχετικά συνηθισμένη διαδικασία.

«Απαιτούνται ορισμένα μέτρα ασφαλείας, αλλά μπορεί να μεταφερθεί», είχε δηλώσει ο Ραφαέλ Γκρόσι στο PBS τον Μάρτιο.

Θα το παραδώσει το Ιράν;

Σύμφωνα με δύο υψηλόβαθμες ιρανικές πηγές, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έχει δώσει εντολή να μην αποσταλεί στο εξωτερικό το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%.

Ωστόσο, πηγές από την Τεχεράνη αναφέρουν ότι εξετάζεται ένας συμβιβασμός: το Ιράν θα μπορούσε να στείλει περίπου το μισό απόθεμα σε τρίτη χώρα και να λάβει σε αντάλλαγμα ουράνιο εμπλουτισμένο στο 5%, ενώ το υπόλοιπο θα αραιωθεί εντός της χώρας.