Ένα από τα πιο παράξενα και ακραία κοσμικά φαινόμενα που έχουν καταγραφεί ποτέ προσπαθούν να εξηγήσουν οι επιστήμονες, μετά την ανίχνευση ενός μυστηριώδους «εκρηκτικού» σήματος από το βαθύ Διάστημα, το οποίο διήρκεσε σχεδόν επτά ώρες.

Το φαινόμενο καταγράφηκε το 2025 και έλαβε την ονομασία GRB 250702B. Σύμφωνα με τους αστρονόμους, πρόκειται πιθανότατα για μια εξαιρετικά σπάνια και ασυνήθιστα μεγάλης διάρκειας έκρηξη ακτίνων γάμμα (gamma-ray burst ή GRB), δηλαδή μία από τις ισχυρότερες εκλύσεις ενέργειας στο Σύμπαν.

Οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα απασχολούν τους επιστήμονες εδώ και δεκαετίες. Η πρώτη καταγραφή τους έγινε τη δεκαετία του 1960, όταν αμερικανικοί στρατιωτικοί δορυφόροι, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, αναζητούσαν ενδείξεις πυρηνικών δοκιμών στη Γη. Αντί γι’ αυτό, ανίχνευσαν ισχυρές εκρήξεις ακτινοβολίας που προέρχονταν από το Διάστημα.

Όπως αναφέρει το skyatnightmagazine.com, οι επιστήμονες τότε δεν γνώριζαν τι ακριβώς ήταν αυτά τα φαινόμενα και τους έδωσαν την ονομασία gamma-ray bursts, λόγω της έντονης ακτινοβολίας γάμμα που εξέπεμπαν.

Το ισχυρότερο και μεγαλύτερο σήμα που έχει καταγραφεί

Η νέα έκρηξη ξεχώρισε αμέσως από οτιδήποτε είχε καταγραφεί μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με τη NASA, το σήμα εντοπίστηκε από το διαστημικό τηλεσκόπιο Fermi, το οποίο παρακολουθεί τεράστιες περιοχές του ουρανού ταυτόχρονα και εντοπίζει ξαφνικές εκλάμψεις υψηλής ενέργειας.

Η ερευνήτρια της NASA, Ελίζα Νάιτς, που συμμετέχει στην ανάλυση τέτοιων φαινομένων, εξήγησε ότι το συγκεκριμένο γεγονός παρουσίαζε ένα πρωτοφανές μοτίβο.

«Το τηλεσκόπιο κατέγραψε τρεις διαδοχικές εκρήξεις ακτίνων γάμμα που φαίνονταν να προέρχονται από το ίδιο σημείο του ουρανού», ανέφερε.

Συνδυάζοντας δεδομένα από πέντε διαφορετικά τηλεσκόπια υψηλής ενέργειας, οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο διήρκεσε περίπου 25.000 δευτερόλεπτα, δηλαδή σχεδόν επτά ώρες.

Για τους αστρονόμους, η διάρκεια αυτή θεωρείται ακραία. Οι περισσότερες εκρήξεις ακτίνων γάμμα διαρκούν από λίγα δευτερόλεπτα έως μερικά λεπτά, ενώ το προηγούμενο ρεκόρ βρισκόταν περίπου στις 15.000 δευτερόλεπτα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το GRB 250702B δεν μπορεί να εξηγηθεί με τα γνωστά μοντέλα δημιουργίας τέτοιων εκρήξεων και πιθανότατα απαιτεί μια εντελώς νέα φυσική ερμηνεία.

Το σενάριο του «μαύρου τρύπα-αστέρα»

Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες γνωρίζουν δύο βασικούς μηχανισμούς που προκαλούν εκρήξεις ακτίνων γάμμα.

Ο πρώτος αφορά την κατάρρευση ενός τεράστιου άστρου που περιστρέφεται με μεγάλη ταχύτητα. Όταν το άστρο καταρρεύσει, σχηματίζεται πιθανότατα μια μαύρη τρύπα, η οποία δημιουργεί πανίσχυρους πίδακες ενέργειας που ανιχνεύονται από τη Γη ως gamma-ray bursts.

Ο δεύτερος μηχανισμός σχετίζεται με τη σύγκρουση δύο άστρων νετρονίων, δηλαδή εξαιρετικά πυκνών υπολειμμάτων άστρων.

Στην περίπτωση του νέου σήματος, όμως, οι επιστήμονες θεωρούν πιθανότερο ένα πολύ πιο σπάνιο σενάριο, γνωστό ως «ένωση ηλίου» (helium merger).

Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, μια μαύρη τρύπα που έχει περίπου τη μάζα ενός άστρου περιφέρεται γύρω από έναν αστέρα ηλίου, δηλαδή έναν αστέρα που έχει χάσει τα εξωτερικά στρώματα υδρογόνου και έχει απομείνει με έναν πυρήνα γεμάτο ήλιο.

Όταν ο αστέρας διογκώνεται, η μαύρη τρύπα εισέρχεται στο εσωτερικό του και αρχίζει να «καταναλώνει» το άστρο. Η τεράστια ποσότητα ύλης και στροφορμής που μεταφέρεται τότε προς τη μαύρη τρύπα μπορεί να δημιουργήσει πίδακες ενέργειας που διαρκούν πολύ περισσότερο από τα συνηθισμένα gamma-ray bursts.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τέτοια φαινόμενα μπορεί να είναι πιο συχνά απ’ όσο πιστεύαμε, αλλά είναι δύσκολο να εντοπιστούν, επειδή έχουν πιο αδύναμο σήμα και μεγαλύτερη διάρκεια από ό,τι συνήθως αναζητούν τα τηλεσκόπια.

Η NASA ετοιμάζει ήδη το νέο τηλεσκόπιο COSI, το οποίο αναμένεται να εκτοξευθεί το 2027 και θα είναι ειδικά σχεδιασμένο ώστε να εντοπίζει τέτοιου είδους ακραία κοσμικά φαινόμενα.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι μελλοντικές παρατηρήσεις θα βοηθήσουν να αποκαλυφθούν περισσότερα για τα μυστηριώδη αυτά σήματα και για τους ακραίους μηχανισμούς που λειτουργούν στα πιο σκοτεινά και βίαια σημεία του Σύμπαντος.