Ο πόλεμος είναι εκτός από εκρήξεις και όπλα, και άνθρωποι, και βλέματα, και σιωπές στο φόβο. Κάτι σπίτια που μοιάζουν φυσιολογικά, μέχρι να καταλάβεις ότι μέσα τους κάθεται ένας στρατιώτης με όπλο. Οι πολεμικοί φωτογράφοι, κουβαλάνε ό,τι είδαν για μια ζωή.

Ο πόλεμος δεν ξεκινάει ποτέ με εικόνες. Ξεκινάει με αποφάσεις, αριθμούς και τίτλους ειδήσεων. Κάπου εκεί όμως, ανάμεσα σε «επιχειρήσεις» και «ανακοινώσεις», χάνονται οι άνθρωποι. 

Και εκεί μπαίνουν οι φωτογράφοι. Δεν ψάχνουν το εντυπωσιακό, αλλά το αληθινό. Ένα βλέμμα, ένα άδειο δωμάτιο, μια στιγμή πριν ή μετά την καταστροφή. Είναι αυτοί που μεταφράζουν κάτι χαοτικό σε κάτι που μπορείς να νιώσεις. 

«Η φωτογραφία είναι το αντίθετο του πολέμου» – James Nachtwey

Ο James Nachtwey είναι από αυτούς που έχουν δει γενοκτονίες από απόσταση αναπνοής. Σε μια αποστολή στη Ρουάντα, είδε σφαγές με ματσέτες και αυτό που τον στοίχειωσε δεν ήταν μόνο ο θάνατος. Ήταν ότι δεν μπορούσε να καταλάβει πώς φτάνει ο άνθρωπος εκεί. Αυτό είναι το βάρος: να βλέπεις και να μην μπορείς να εξηγήσεις.

Ο Robert Capa πήγε τόσο κοντά στον πόλεμο που τελικά τον σκότωσε. Πάτησε νάρκη στο Βιετνάμ. Δεν τον ενδιέφερε η «τέλεια εικόνα». Τον ενδιέφερε η αλήθεια. Και αυτή η αλήθεια δεν τραβιέται από μακριά. Τη βρίσκεις μέσα στον κίνδυνο.

«Οταν αντέχεις να κοιτάξεις, αρχίζεις να σκέφτεσαι» – Lynsey Addario

Η Lyndsey Addario μπήκε σε πολέμους για να δείξει κάτι που δεν περιμένεις: όχι μόνο τη φρίκη, αλλά και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Έλεγε ότι προσπαθούσε να βρει «ομορφιά» μέσα στον πόλεμο. Όχι για να τον εξωραΐσει, αλλά για να σε κάνει να μην αλλάξεις σελίδα.Γιατί όταν αντέχεις να κοιτάξεις, αρχίζεις να σκέφτεσαι.

Και ίσως αυτό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι: ότι η εικόνα μένει. Δεν μπορείς να την «ξεδιαβάσεις» όπως μια είδηση. Δεν μπορείς να την ξεχάσεις εύκολα. Οι φωτογραφίες πολέμου δεν ζητάνε απλά την προσοχή σου — ζητάνε τη συνείδησή σου. Σε φέρνουν πιο κοντά από όσο θα ήθελες, χωρίς να σε ρωτήσουν. Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε σοκ και σιωπή, καταλαβαίνεις ότι ο πόλεμος δεν είναι ποτέ μακριά. 

Ο Don McCullin, ένας εξαιρετικός φωτογράφος έχει πει κάτι που έχει σημασία: Ότι ένιωθε άβολα με τα βραβεία του. Γιατί τα κέρδισε «πάνω» στον πόνο άλλων ανθρώπων, σε στιγμές που άλλοι άνθρωποι ζούσαν τον χειρότερο εφιάλτη τους.