Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα που προέκυψαν μετά την πανδημία του κορονοϊού αφορά την πραγματική προέλευση του ιού. Από την αρχή της υγειονομικής κρίσης διατυπώθηκαν διαφορετικές θεωρίες: άλλοι υποστήριξαν ότι ο ιός πέρασε φυσικά από τα ζώα στον άνθρωπο, ενώ άλλοι ότι ίσως προήλθε από εργαστήριο.

Τα πρώτα περιστατικά της νόσου καταγράφηκαν στα τέλη του 2019 στην κινεζική πόλη Wuhan, κοντά σε μια μεγάλη αγορά θαλασσινών και ζωντανών ζώων. Εκεί θεωρήθηκε ότι έγινε η αρχική μετάδοση του ιού στον άνθρωπο, αν και αρκετοί επιστήμονες δεν απέκλειαν το ενδεχόμενο να είχε ήδη ξεκινήσει νωρίτερα η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Οι περισσότερες επιστημονικές αναλύσεις κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο ιός SARS-CoV-2 είχε ζωονοσογόνο προέλευση, δηλαδή προήλθε από κάποιο ζώο – πιθανότατα από νυχτερίδες ή συγγενικά θηλαστικά. Ωστόσο, τα χρόνια που ακολούθησαν την πανδημία κυκλοφόρησαν πολλές θεωρίες και εικασίες, ορισμένες από τις οποίες υποστήριζαν ότι ο ιός μπορεί να δημιουργήθηκε ή να διέρρευσε από εργαστήριο.

Μια νέα επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cell, έρχεται τώρα να ενισχύσει την άποψη της φυσικής προέλευσης του ιού. Οι ερευνητές ανέλυσαν επτά μεγάλες επιδημίες ιών που εμφανίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, προκειμένου να διαπιστώσουν αν υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποιοι από αυτούς εξελίχθηκαν τεχνητά πριν προκαλέσουν πανδημίες.

Στην έρευνα εξετάστηκαν μεταξύ άλλων ιοί όπως ο Ebola, η γρίπη και η Mpox, μαζί με τον ιό που προκάλεσε την πανδημία του κορωνοϊού. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πριν από τα μεγάλα ξεσπάσματα δεν υπήρξαν ασυνήθιστες γενετικές αλλαγές στους ιούς που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν εργαστηριακή παρέμβαση.

Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες στη μελέτη, δεν εντοπίστηκαν στοιχεία που να δείχνουν ότι η ένταση της φυσικής επιλογής στους ιούς άλλαξε δραματικά λίγο πριν μεταδοθούν στους ανθρώπους. Με άλλα λόγια, οι ιοί φαίνεται ότι εξελίχθηκαν φυσικά μέσα στους ζωικούς ξενιστές τους και η μετάδοση στον άνθρωπο συνέβη χωρίς να απαιτείται κάποια ειδική προηγούμενη προσαρμογή.

Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο ιολόγος Joel Wertheim από το University of California San Diego. Μιλώντας στους New York Times, ο ίδιος εξήγησε ότι η μετάδοση του ιού στους ανθρώπους μπορεί να ήταν απλώς θέμα συγκυρίας.

Όπως ανέφερε, ο ιός αποδείχθηκε «τυχαία» πολύ αποτελεσματικός στη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, γεγονός που επέτρεψε την ταχεία εξάπλωσή του σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Η μελέτη εντόπισε μόνο μία πιθανή εξαίρεση στην ιστορία των πανδημιών. Πρόκειται για την επανεμφάνιση της γρίπης H1N1 influenza A το 1977, γνωστή και ως Russian flu 1977. Σε εκείνη την περίπτωση, τα γενετικά στοιχεία του ιού υποδηλώνουν ότι είχε εξελιχθεί πριν ξεκινήσει η επιδημία, γεγονός που έχει οδηγήσει ορισμένους επιστήμονες να υποθέσουν ότι ίσως σχετίζεται με εργαστηριακό ατύχημα.

Παρά την εξαίρεση αυτή, οι ερευνητές τονίζουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των επιδημιών στην ιστορία της ανθρωπότητας προέρχεται από φυσική μετάδοση ιών από ζώα στον άνθρωπο. Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών θεωρείται κρίσιμη για την πρόληψη μελλοντικών πανδημιών.