Την ώρα που ο πόλεμος ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν κλιμακώνεται, οι αγορές ενέργειας αντιδρούν με απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων.

Από τους οδηγούς φορτηγών έως τις αεροπορικές εταιρείες και τις βιομηχανίες, το κόστος αρχίζει ήδη να μεταφέρεται σε ολόκληρη την οικονομία των Ηνωμένων Πολιτειών -και όχι μόνο.

Ολοένα και περισσότεροι αναλυτές, δε, «βλέπουν» το πετρέλαιο να εκτοξεύεται σε τιμές άνω των 100 δολαρίων/βαρέλι.

Η αλυσιδωτή αντίδραση εκτείνεται από τις εταιρείες εξόρυξης και διύλισης πετρελαίου μέχρι τα δεξαμενόπλοια και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι οποίες κλυδωνίζονται από τις συνέπειες του πολέμου.

Η σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν επηρεάζει μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας στον κόσμο (σ.σ. τα Στενά του Ορμούζ) και έχει φέρει την παγκόσμια αγορά κοντά σε ένα νέο σοκ. Οι τιμές του ντίζελ, της βενζίνης και των αεροπορικών καυσίμων αυξάνονται με ρυθμούς που θυμίζουν το 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε ακραία μεταβλητότητα στις αγορές εμπορευμάτων.

Τα συμβόλαια αναφοράς για το αμερικανικό αργό πετρέλαιο κατέγραψαν αυτή την εβδομάδα τη μεγαλύτερη άνοδο από τότε που ξεκίνησαν τα σχετικά αρχεία το 1983, αυξανόμενα κατά 36% και φθάνοντας τα 90,90 δολάρια το βαρέλι. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι το επίπεδο των 100 δολαρίων είναι πλέον κοντά, ενώ περαιτέρω αυξήσεις θα μπορούσαν να εντείνουν τον κίνδυνο ύφεσης. Η μέση τιμή του ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκε κατά 51 σεντς ανά γαλόνι μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ η βενζίνη ανέβηκε κατά 32 σεντς.

Ήδη, την εβδομάδα του πολέμου, σύμφωνα με την Wall Street Journal, οι Αμερικανοί δαπάνησαν περίπου 122 εκατ. δολάρια περισσότερα ημερησίως για βενζίνη, σε σχέση με μία εβδομάδα νωρίτερα. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε ότι «οι Αμερικανοί δεν συμπαθούν ποτέ τις υψηλές τιμές», αλλά υποβάθμισε την πιθανότητα μακροχρόνιας διαταραχής στην αγορά.

Όπως εξήγησε, η κρίση ξεκίνησε «με την παραγωγή πετρελαίου των ΗΠΑ σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με τον κόσμο να διαθέτει επαρκείς ποσότητες πετρελαίου και με νέες αυξήσεις παραγωγής από τη Βενεζουέλα». «Αν αυτή η κρίση διαρκέσει λίγο, πρόκειται για μια μικρή αναστάτωση -μια μικρή βραχυπρόθεσμη επιβάρυνση για ένα πολύ μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο όφελος για την ειρήνη, τη σταθερότητα και τις επενδύσεις στη Μέση Ανατολή» συμπλήρωσε.

Ωστόσο, η εμπειρία του 2022 δείχνει πόσο δύσκολο είναι να ελεγχθούν τέτοιες κρίσεις. Ο Άλεξ Τζάκεζ, πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης Μπάιντεν και σήμερα επικεφαλής πολιτικής του think tank Groundwork Collaborative, σημείωσε ότι οι διαταραχές στις αγορές εμπορευμάτων και στις αλυσίδες εφοδιασμού μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν απρόβλεπτες.

«Βλέπετε γιατί τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970 ήταν τόσο δύσκολο να ελεγχθούν» είπε. «Υπάρχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις που προκύπτουν από τέτοιες κρίσεις και πρέπει να αντιμετωπιστούν σε πραγματικό χρόνο».

Ο κίνδυνος στον Περσικό Κόλπο

Παρότι οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα του 2022, οι απειλές εναντίον δεξαμενόπλοιων στο Στενό του Ορμούζ και οι διακοπές λειτουργίας σε κοντινά πετρελαϊκά πεδία και εγκαταστάσεις φυσικού αερίου έχουν περιορίσει σημαντικά τις εξαγωγές από τη θαλάσσια οδό.

Η ταχύτητα και η ένταση των ιρανικών αντεπιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο αιφνιδίασαν πολλούς επενδυτές και εταιρείες. «Εκεί ήταν η μεγάλη έκπληξη» δήλωσε ο Πολ Μπάρις από την εταιρεία συμβούλων εφοδιαστικής Efficio.

Τα συμβόλαια για παραδόσεις ντίζελ και βενζίνης τον επόμενο μήνα αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο από το ίδιο το πετρέλαιο.

Στη Wall Street, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν αυξήσει δραματικά τη μεταβλητότητα. Εταιρείες παραγωγής πετρελαίου έσπευσαν να αγοράσουν συμβόλαια για να «κλειδώσουν» μελλοντικές τιμές, ενώ αεροπορικές εταιρείες προσπαθούν να προστατευθούν από την άνοδο των καυσίμων.

Ο μεγάλος παράγοντας αβεβαιότητας

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ εξετάζει διάφορα μέτρα για να περιορίσει τις αυξήσεις τιμών, ενώ το υπουργείο Οικονομικών χαλάρωσε ορισμένες κυρώσεις (σ.σ. όπως στην Ινδία, για την αγορά ρωσικού πετρελαίου), για να διευκολύνει τη ροή πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά.

Παράλληλα, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο συνοδείας εμπορικών πλοίων από το αμερικανικό ναυτικό στα Στενα του Ορμούζ, πρακτική που είχε εφαρμοστεί και κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν - Ιράκ, τη δεκαετία του 1980.

Ωστόσο, πολλοί επενδυτές και ναυτιλιακές εταιρείες εκτιμούν ότι τα δεξαμενόπλοια θα αποφύγουν την περιοχή, έως ότου μειωθούν οι συγκρούσεις. Ο απόστρατος πλοίαρχος του αμερικανικού ναυτικού Τζιμ ΜακΤιγκ σημείωσε ότι τα τεράστια πλοία που περνούν από ένα στενό πέρασμα μόλις έξι μιλίων δημιουργούν ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον.

Την ίδια στιγμή, ακόμη κι αν υπάρξει έλλειψη προσφοράς, οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες δύσκολα θα αυξήσουν άμεσα την παραγωγή, καθώς οι αγωγοί φυσικού αερίου στις περιοχές εξόρυξης λειτουργούν ήδη σχεδόν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Παρά το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παράγουν σήμερα περισσότερο πετρέλαιο από οποιαδήποτε άλλη χώρα στην ιστορία, ορισμένες περιοχές εξακολουθούν να εξαρτώνται από εισαγωγές.

Εάν η σύγκρουση διαρκέσει, η Ευρώπη, η Ασία και οι αμερικανικές ακτές θα ανταγωνίζονται για περιορισμένες ποσότητες καυσίμων. «Ο μεγαλύτερος άγνωστος παράγοντας είναι η διάρκεια» λένε οι αναλυτές. «Πόσο θα κρατήσει όλο αυτό;».