Οι ευρωπαϊκές χώρες πλησιάζουν ολοένα και περισσότερο στην επιβολή γενικευμένων απαγορεύσεων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα παιδιά, παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για το πώς μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη, αλλά και για τον κίνδυνο μιας νέας σύγκρουσης με αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς.

Με τη Γαλλία να ηγείται και να βρίσκεται κοντά στην ψήφιση σχετικού νόμου, η Ισπανία, η Ελλάδα, η Ολλανδία και η Δανία έχουν επίσης δηλώσει ότι θα κινηθούν για να κρατήσουν τους νέους μακριά από πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το X. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Κοινοβούλιο έχει ήδη πραγματοποιήσει αρχικές συζητήσεις, ενώ η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς.

Τα «παραθυράκια» που βρήκαν ανήλικοι για πορνογραφικά sites

Ωστόσο, προηγούμενες προσπάθειες ρύθμισης των διαδικτυακών πλατφορμών έχουν αποτύχει, καθώς υπάρχουν πολλοί τρόποι παράκαμψης των περιορισμών. Πρωτοβουλίες στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο που περιόρισαν την πρόσβαση ανηλίκων σε πορνογραφικούς ιστότοπους παρακάμφθηκαν ευρέως μέσω εικονικών ιδιωτικών δικτύων (VPN), που αποκρύπτουν την τοποθεσία των χρηστών, ενώ ορισμένες εταιρείες αρνήθηκαν να συμμορφωθούν.

Οι Ευρωπαίοι στηρίζουν εκτεταμένα την απαγόρευση

Στο μεταξύ, την εκτεταμένη στήριξη πολιτών από 30 χώρες της Ευρώπης στην απαγόρευση πρόσβασης των παιδιών κάτω των 14 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρουσίασε η μελέτη Education Monitor που πραγματοποίησε η Ipsos το καλοκαίρι του 2025. Συγκεκριμένα, κατά μέσο όρο, το 71% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι τα παιδιά κάτω των 14 δεν θα πρέπει να έχουν πρόσβαση στα social media, ποσοστό που ανέρχεται στο 74% μεταξύ των γονέων παιδιών σχολικής ηλικίας.

Χρειάζεται συντονισμός

Η Κλάρα Σαπάζ, πρέσβειρα της Γαλλίας για ψηφιακά ζητήματα, δήλωσε στους Financial Times ότι αν αρκετές χώρες θεσπίσουν ελέγχους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι συνήθειες των παιδιών θα αλλάξουν, ακόμη και αν τα μέτρα δεν είναι τέλεια.

«Ο καλύτερος τρόπος για να είναι κανείς αποτελεσματικός είναι να το κάνουν οι χώρες μαζί. Είναι όπως τα τσιγάρα: κάποια στιγμή υπήρξε ένα σημείο καμπής», είπε, προσθέτοντας ότι οι γαλλικοί κανόνες για την πορνογραφία έχουν μειώσει κατά το ήμισυ την έκθεση ανηλίκων. «Ακόμη κι αν οι απαγορεύσεις λειτουργούν μόνο εν μέρει, αξίζει να εφαρμοστούν. Οι υποχρεωτικές ζώνες ασφαλείας έχουν μειώσει δραστικά τους θανάτους από τροχαία, παρότι κάποιοι εξακολουθούν να μην τις φορούν».

Η σύνδεση με κατάθλιψη, άγχος και bullying

Το κύμα περιορισμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τα παιδιά έρχεται την ώρα που επιστημονικές μελέτες συνδέουν τη χρήση τους με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης και άγχους, μοναξιάς και διαταραχών εικόνας σώματος. Οι γονείς ανησυχούν επίσης ότι ο διαδικτυακός εκφοβισμός είναι συχνός και δύσκολο να ελεγχθεί σε τέτοιες εφαρμογές.

Πέρυσι, η Αυστραλία θέσπισε την πρώτη παγκοσμίως απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 16 ετών. Από τον Δεκέμβριο, οι εταιρείες υποχρεούνται να διενεργούν ελέγχους ηλικίας, διαφορετικά κινδυνεύουν με πρόστιμα έως και 50 εκατ. αυστραλιανά δολάρια (33 εκατ. δολάρια ΗΠΑ) για συστηματικές παραβάσεις.

Το παράδειγμα της Αυστραλίας

Παρότι ο νόμος βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο, έχουν ήδη ανακύψει δυσκολίες στην εφαρμογή του, καθώς οι ανήλικοι μετακινούνται σε άλλες πλατφόρμες που δεν καλύπτονται ακόμη ή παραπλανούν τους ελέγχους ηλικίας. Η αυστραλιανή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η απαγόρευση αποδίδει, καθώς οι τεχνολογικές εταιρείες έχουν διαγράψει 4,7 εκατ. λογαριασμούς που ταυτοποιήθηκαν πως ανήκουν σε παιδιά, ωστόσο παραδέχεται ότι θα χρειαστούν χρόνια για την πλήρη εφαρμογή του καθεστώτος.

Σε αντίθεση με την Αυστραλία, το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ ενδέχεται να δυσκολέψει την επιβολή, καθώς μόνο οι Βρυξέλλες –και όχι τα εθνικά κράτη– μπορούν να επιβάλλουν κυρώσεις στις μεγαλύτερες πλατφόρμες μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Επικριτές προειδοποιούν ότι οι εθνικοί κανόνες μπορεί να αποδειχθούν ανίσχυροι, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Ο Τραμπ απειλεί με αντίποινα και οι αντιδράσεις για την Ισπανία

Καθώς εντείνεται η δυναμική για αυστηρότερους περιορισμούς, η αντίδραση της τεχνολογικής βιομηχανίας γίνεται πλέον ανοιχτή, σπάζοντας την παράδοση της διακριτικής άσκησης πίεσης στις Βρυξέλλες. Παράλληλα, Ευρώπη και ΗΠΑ συγκρούονται ευρύτερα για την ψηφιακή πολιτική, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί με αντίποινα αν η Ένωση επιβάλει νέα πρόστιμα, φόρους ή ρυθμίσεις.

Όταν ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ υποσχέθηκε αυτή την εβδομάδα να απαγορεύσει την πρόσβαση των παιδιών στα social media –κατηγορώντας τις πλατφόρμες ότι προωθούν «εθισμό, κακοποίηση, πορνογραφία, χειραγώγηση, βία»– βρέθηκε αντιμέτωπος με οργισμένη αντίδραση από τον Έλον Μασκ. «Ο βρόμικος Σάντσεθ είναι τύραννος και προδότης του ισπανικού λαού», έγραψε ο Μασκ στο X.

Ο Πάβελ Ντούροφ, ιδρυτής της κρυπτογραφημένης εφαρμογής ανταλλαγής μηνυμάτων Telegram, απηύθυνε μήνυμα σε όλους τους Ισπανούς χρήστες, προειδοποιώντας ότι ο Σάντσεθ «θα μπορούσε να μετατρέψει την Ισπανία σε κράτος επιτήρησης με πρόσχημα την προστασία». «Δεν πρόκειται μόνο για τα παιδιά – απαιτεί από τις πλατφόρμες αυστηρούς ελέγχους, όπως ταυτότητες ή βιομετρικά στοιχεία… διαβρώνοντας την ανωνυμία και ανοίγοντας τον δρόμο για μαζική συλλογή δεδομένων», πρόσθεσε ο Ρώσος δισεκατομμυριούχος, τον οποίο η Γαλλία ερευνά για καταγγελίες ότι το Telegram παραβίασε την ψηφιακή νομοθεσία.

Meta και TikTok πιέζουν τις Βρυξέλλες

Στις Βρυξέλλες και στις εθνικές πρωτεύουσες, τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Meta και το TikTok ασκούν πιέσεις κατά των οριζόντιων απαγορεύσεων, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για μια αμβλεία απάντηση στις ανησυχίες των γονέων και ότι τα υπάρχοντα μέτρα, όπως οι περιορισμένοι λογαριασμοί εφήβων, επαρκούν. Προειδοποιούν ότι οι απαγορεύσεις μπορεί να ωθήσουν τα παιδιά σε μη ρυθμιζόμενες πλατφόρμες, ενώ η Meta έχει υποστηρίξει ότι η επαλήθευση ηλικίας θα πρέπει να γίνεται σε επίπεδο λειτουργικού συστήματος ή καταστήματος εφαρμογών.

Παρά την πίεση της βιομηχανίας, η αυξανόμενη δυναμική σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία –με ισχυρή δημόσια στήριξη– ανάγκασε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινηθεί πιο αποφασιστικά. Η συζήτηση επικεντρώνεται στα ηλικιακά όρια και στις μεθόδους επαλήθευσης, που θεωρούνται εδώ και καιρό ο αδύναμος κρίκος στην προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο. Πρόκειται για στροφή σε σχέση με πριν από λίγα χρόνια, όταν η Γαλλία ψήφισε νόμο που περιόριζε την πρόσβαση στα social media για κάτω των 15 ετών με γονική συναίνεση, αλλά μπλοκαρίστηκε από τις Βρυξέλλες λόγω σύγκρουσης με τον DSA.

Αυτή τη φορά, σύμφωνα με τη Σαπάζ, η Γαλλία συνεργάστηκε στενά με την Επιτροπή: «Ήμασταν πολύ προσεκτικοί ώστε ο νόμος μας να είναι εφαρμόσιμος». Ωστόσο, παραμένουν διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών και στο εσωτερικό της Επιτροπής για το πόσο μακριά πρέπει να φτάσουν τα μέτρα. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει εκφράσει ισχυρή στήριξη, δηλώνοντας τον περασμένο Σεπτέμβριο ότι παρακολουθεί τους περιορισμούς της Αυστραλίας «για να δούμε ποια επόμενα βήματα μπορούμε να κάνουμε στην Ευρώπη», προσθέτοντας ότι «τα παιδιά πρέπει να τα μεγαλώνουν οι γονείς, όχι οι αλγόριθμοι». Αντίθετα, η επίτροπος για θέματα τεχνολογίας Χένα Βίρκουνεν έχει ταχθεί υπέρ της εφαρμογής της υφιστάμενης νομοθεσίας, επισημαίνοντας ότι οι αντιλήψεις για τα ηλικιακά όρια διαφέρουν από χώρα σε χώρα.

«Αγκάθι» ο τρόπος ελέγχου της ηλικίας

Οι περισσότερες πλατφόρμες ορίζουν ήδη ελάχιστη ηλικία τα 13 έτη, αλλά η εφαρμογή βασίζεται στη δήλωση του χρήστη. Η Γαλλία σκοπεύει να απαιτήσει από τους ιστότοπους να διενεργούν ελέγχους ηλικίας, όπως και η Αυστραλία, αν και ορισμένοι προκρίνουν λύσεις σε επίπεδο app store, που θα υποχρεώνουν τους κάτω των 16 να επαληθεύουν την ηλικία τους μέσω της Apple ή της Google αντί για κάθε εφαρμογή ξεχωριστά, περιορίζοντας παράλληλα τη μεταφορά προσωπικών δεδομένων.

Η Επιτροπή αναπτύσσει ένα πρωτότυπο εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας, που θα καθιστά δυσκολότερη την παράκαμψη μέσω VPN ή άλλων τεχνασμάτων. Ο Ντάριους Στάντερσκι, υφυπουργός στο υπουργείο Ψηφιακών Υποθέσεων της Πολωνίας, δήλωσε ότι μια τέτοια οριζόντια προσέγγιση θα ήταν καλύτερη. «Θέλω έναν νόμο που να μπορεί να εφαρμοστεί. Διαφορετικά, μένει στη θεωρία», είπε.

Η ισπανική ένωση γονέων Mobile-Free Adolescence χαιρέτισε τη νέα «σαφή βούληση για ρύθμιση» στην Ευρώπη, όπως δήλωσε η εκπρόσωπος Νοεμί Πουιγκδελιβόλ, αν και η οργάνωση ζητά αυστηρότερες ποινικές κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση. «Αν υπάρχει πολιτική βούληση, πιστεύουμε ότι η Ευρώπη θα μπορέσει να το κάνει».