Κάπου ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία, το Άγιον Όρος κρύβει μια αφήγηση που μοιάζει βγαλμένη από αρχαίο θρύλο: άνθρωποι που έτρωγαν οχιές και, σύμφωνα με τις πηγές, ζούσαν πολύ περισσότερο από τον μέσο άνθρωπο της εποχής.

Η αναφορά δεν προέρχεται από λαϊκή παράδοση, αλλά από έναν από τους σημαντικότερους λόγιους της ρωμαϊκής αρχαιότητας. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, στο μνημειώδες έργο του Naturalis Historia (77 μ.Χ.), καταγράφει λαούς με εξαιρετική μακροζωία και σημειώνει ότι οι κάτοικοι του Άθω συγκαταλέγονταν ανάμεσά τους, επειδή τρέφονταν με κρέας οχιάς.

Ποιοι ζούσαν τότε στον Άθω;

Πολύ πριν αποκτήσει τον μοναστικό χαρακτήρα που γνωρίζουμε σήμερα, η περιοχή της Χαλκιδικής και ο Άθως κατοικούνταν από αρχαίους πληθυσμούς που οι ιστορικοί συνδέουν με τους Πελασγούς. Ο Θουκυδίδης μιλά για μικτούς πληθυσμούς «βαρβάρων» και προελληνικών ομάδων, σε μια εποχή που η ιστορία συχνά μπλέκεται με τον μύθο.

Μέσα σε αυτό το ασαφές εθνολογικό τοπίο, εμφανίζεται η περιγραφή των «οχιοφάγων» ανθρώπων που είχαν εντάξει το φίδι στη διατροφή τους.

Παράδοση ή… αρχαία ιατρική;

View this post on Instagram

A post shared by © In Athens (@in_athens)

Όσο παράξενο κι αν ακούγεται σήμερα, η χρήση της οχιάς ήταν πραγματική πρακτική στην αρχαία ιατρική. Οι γιατροί πίστευαν ότι το ζώο περιείχε μέσα του το «αντίδοτο» του δηλητηρίου του. Έτσι, το κρέας του χρησιμοποιούνταν σε θεραπευτικά παρασκευάσματα.

Ο Γαληνός και ο Διοσκουρίδης αναφέρουν σκευάσματα με οχιά για παθήσεις του δέρματος, των νεφρών και χρόνιες ασθένειες. Η πιο γνωστή φαρμακευτική σύνθεση της αρχαιότητας, η Θηριακή, περιείχε κρέας οχιάς μαζί με δεκάδες άλλα συστατικά και θεωρούνταν πανίσχυρο αντίδοτο και ενισχυτικό του οργανισμού.

Άρα, η ιδέα ότι κάποιοι λαοί κατανάλωναν οχιά όχι μόνο δεν είναι φαντασία, αλλά συνδέεται άμεσα με τις ιατρικές αντιλήψεις της εποχής.

Ζούσαν πράγματι περισσότερο;

Ο Πλίνιος μιλά για ανθρώπους που έφταναν τα 140 χρόνια ζωής. Πρόκειται προφανώς για υπερβολή με τα σημερινά δεδομένα. Ωστόσο, τέτοιες αφηγήσεις συχνά βασίζονταν σε πραγματικές παρατηρήσεις: πληθυσμούς με καλή φυσική κατάσταση, λιτή διατροφή, καθαρό περιβάλλον και ισχυρή αντοχή.

Το φίδι, πλούσιο σε πρωτεΐνη και χαμηλό σε λιπαρά, θα μπορούσε να αποτελεί θρεπτική πηγή σε δύσκολες συνθήκες. Σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική χρήση του, δεν αποκλείεται να θεωρούνταν «τροφή δύναμης».

Μύθος, αλήθεια ή κάτι ενδιάμεσο;

Δεν υπάρχει αρχαιολογική απόδειξη που να επιβεβαιώνει ότι οι αρχαίοι κάτοικοι του Άθω ζούσαν χάρη στις οχιές. Υπάρχει όμως ένα εντυπωσιακό δίκτυο αρχαίων πηγών που δείχνει πως η οχιά είχε κεντρικό ρόλο στην ιατρική και στις δοξασίες γύρω από τη ζωή και την αντοχή του σώματος.

Ίσως, τελικά, ο θρύλος των «οχιοφάγων» να μην είναι τόσο παράλογος όσο ακούγεται. Γιατί στην αρχαιότητα, η τροφή δεν ήταν μόνο θρέψη. Ήταν φάρμακο, προστασία και, συχνά,  υπόσχεση μακροζωίας.

Και κάπου εκεί, στο τρίτο πόδι της Χαλκιδικής, ο μύθος συνεχίζει να σέρνεται… σαν φίδι μέσα στην ιστορία.