Μπορεί ένα και μόνο θρεπτικό στοιχείο να αλλάξει την πορεία ενός δάσους; Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, η απάντηση είναι ναι. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι το άζωτο μπορεί να επιταχύνει θεαματικά την αναγέννηση τροπικών δασών, σχεδόν διπλασιάζοντας την ανάπτυξη των δέντρων στα πρώτα στάδια επαναφοράς τους.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, δείχνει ότι σε εκτάσεις που μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιούνταν ως βοσκοτόπια, η προσθήκη αζώτου αύξησε τη βιομάζα των δέντρων κατά περίπου 95% μέσα σε λίγα χρόνια. Ακόμη και δάση που είχαν αρχίσει να ανακάμπτουν εδώ και μία δεκαετία παρουσίασαν αύξηση της ανάπτυξης κατά σχεδόν 48%.

Γιατί το άζωτο παίζει τόσο καθοριστικό ρόλο

Το άζωτο αποτελεί βασικό «καύσιμο» για την ανάπτυξη των φυτών. Αν και τα τροπικά δάση θεωρούνται από τα πιο παραγωγικά οικοσυστήματα στον πλανήτη, η έρευνα δείχνει ότι μετά την αποψίλωση, τα εδάφη τους συχνά στερούνται κρίσιμων θρεπτικών συστατικών. Αυτή η έλλειψη μπορεί να επιβραδύνει σοβαρά την αναγέννηση, ακόμη και σε περιοχές με ιδανικές κλιματικές συνθήκες.

Όταν η ανάπτυξη των δέντρων επιταχύνεται, τα δάση απορροφούν περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου, αποθηκεύοντας διοξείδιο του άνθρακα στο ξύλο και στη φυτική ύλη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό το «μπόνους» άνθρακα μπορεί να διαρκέσει έως και μία δεκαετία.

Τα τροπικά δάση και το κλίμα

Η σημασία αυτών των ευρημάτων είναι τεράστια. Όπως εξηγεί η Sarah Batterman, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο University of Leeds, τα τροπικά δάση αποθηκεύουν περίπου το 50% του παγκόσμιου άνθρακα των δασών και απορροφούν σχεδόν το 20% των ετήσιων παγκόσμιων εκπομπών. Κι όμως, παραμένει ασαφές πώς θα αντιδράσουν στις μελλοντικές αλλαγές του κλίματος.

Ένας από τους μεγάλους άγνωστους παράγοντες είναι ακριβώς η διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων όπως το άζωτο και το πώς αυτά επηρεάζουν τη δυνατότητα των δασών να λειτουργούν ως «καταβόθρες άνθρακα».

Πώς έγινε η μελέτη

Η ερευνητική ομάδα του Smithsonian Tropical Research Institute παρακολούθησε επί τέσσερα χρόνια την ανάπτυξη δέντρων και ξυλωδών αναρριχώμενων φυτών (λιάνες) στη λεκάνη του Παναμά. Οι επιστήμονες σύγκριναν εκτάσεις που δέχτηκαν άζωτο, φώσφορο ή συνδυασμό των δύο, με περιοχές χωρίς καμία παρέμβαση.

Τα δάση που μελετήθηκαν κάλυπταν όλο το φάσμα αναγέννησης: από εδάφη εγκαταλελειμμένα πριν λιγότερο από έναν χρόνο, μέχρι ώριμα δάση ηλικίας περίπου 600 ετών. Κάθε τρεις μήνες, οι ερευνητές επέστρεφαν στα σημεία, συχνά διασχίζοντας δύσβατα και υγρά μονοπάτια, για να μετρήσουν τη διάμετρο των κορμών και να υπολογίσουν πόσο άνθρακα αποθηκεύεται.

Όχι λίπασμα παντού, αλλά έξυπνη αποκατάσταση

Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως πρέπει να ρίχνουμε λίπασμα σε φυσικά δάση. Αντίθετα, δείχνουν πόσο κρίσιμη είναι η αποκατάσταση του φυσικού κύκλου του αζώτου. Μια πιο βιώσιμη λύση είναι η φύτευση δέντρων που δεσμεύουν άζωτο από την ατμόσφαιρα, εμπλουτίζοντας το έδαφος χωρίς χημικές παρεμβάσεις.

Όπως τονίζει ο Jefferson Hall, επικεφαλής του Agua Salud Project, η φύση έχει ήδη τους μηχανισμούς για να επουλώσει τις πληγές της, αρκεί να της δοθεί η σωστή ώθηση.

Γιατί αυτή η ανακάλυψη έχει σημασία

Ανεξάρτητοι ειδικοί επιβεβαιώνουν ότι τα αναγεννώμενα τροπικά δάση είναι σήμερα ο μεγαλύτερος «σύμμαχος» του πλανήτη απέναντι στην κλιματική κρίση. Απορροφούν περίπου 2,5 πεταγραμμάρια άνθρακα τον χρόνο, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο τύπο δασών.

Το μήνυμα της μελέτης είναι ξεκάθαρο: αν κατανοήσουμε τι χρειάζονται τα δάση στα πρώτα τους βήματα, μπορούμε να τα βοηθήσουμε να επιστρέψουν γρηγορότερα και μαζί τους, να επιστρέψει και η ελπίδα για ένα πιο σταθερό κλίμα.