Την περασμένη Κυριακή, οι δρόμοι γύρω από τον ζωολογικό κήπο Ουένο στο Τόκιο πλημμύρισαν από χιλιάδες δακρυσμένους Ιάπωνες. Ο λόγος δεν ήταν κάποιο δυσάρεστο γεγονός, αλλά ο αποχαιρετισμός της Xiao Xiao και της Lei Lei, των δύο γιγάντιων πάντα που επιστρέφουν στην Κίνα.

Ενώ για το κοινό η στιγμή ήταν βαθιά συναισθηματική, για τους αναλυτές της διεθνούς πολιτικής ήταν μια ακόμη κίνηση στη σκακιέρα της περίφημης «Διπλωματίας των Πάντα». Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: Γιατί αυτά τα αξιολάτρευτα ζώα αποτελούν το πιο ισχυρό διπλωματικό όπλο του Πεκίνου;

Ένας «χρυσός» δανεισμός με πολιτικούς όρους

Η αλήθεια που ελάχιστοι γνωρίζουν είναι ότι κανένα πάντα στον κόσμο δεν ανήκει στον ζωολογικό κήπο που το φιλοξενεί. Από τη δεκαετία του 1980, η Κίνα σταμάτησε να χαρίζει τα ζώα και υιοθέτησε ένα σύστημα αυστηρών δανείων. Κάθε ζωολογικός κήπος πληρώνει «ενοίκιο» που μπορεί να φτάσει το 1 εκατομμύριο δολάρια ετησίως ανά ζευγάρι, ενώ υπάρχει ο όρος ότι οποιοδήποτε μικρό γεννηθεί σε ξένο έδαφος, ανήκει αυτοδικαίως στην Κίνα και πρέπει να επιστραφεί μόλις συμπληρώσει τα τέσσερα έτη ζωής. Αυτό το οικονομικό και νομικό πλαίσιο επιτρέπει στο Πεκίνο να διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο πάνω στον «εθνικό του θησαυρό».

Το ζώο ως βαρόμετρο των διεθνών σχέσεων

Το «fact» πίσω από τη χαριτωμένη εμφάνιση των πάντα είναι ότι χρησιμοποιούνται ως ένα ακριβές βαρόμετρο των σχέσεων της Κίνας με τον υπόλοιπο κόσμο. Όταν οι σχέσεις με μια χώρα είναι θερμές και υπάρχουν εμπορικές συμφωνίες στον ορίζοντα, τα πάντα καταφθάνουν ως ένδειξη φιλίας.

Όταν όμως η ένταση κλιμακώνεται —όπως συμβαίνει τώρα με την Ιαπωνία ή τις ΗΠΑ— η Κίνα επιλέγει να μην ανανεώσει τα συμβόλαια δανεισμού. Η ανάκληση των ζώων είναι ένας συμβολικός τρόπος για να δείξει το Πεκίνο τη δυσαρέσκειά του, αφαιρώντας από τη χώρα-υποδοχέα ένα από τα πιο δημοφιλή και κερδοφόρα εκθέματά της.

Η περίπτωση της Ιαπωνίας και το μέλλον

Η αποχώρηση της Xiao Xiao και της Lei Lei από το Τόκιο έρχεται σε μια περίοδο έντονης διπλωματικής ψυχρότητας ανάμεσα στις δύο χώρες. Παρά τις προσπάθειες των τοπικών αρχών να παρατείνουν τη διαμονή τους, η απόφαση του Πεκίνου ήταν αμετάκλητη.

Η «Διπλωματία των Πάντα» αποδεικνύει ότι στην παγκόσμια πολιτική σκηνή, ακόμη και η πιο αγνή μορφή φυσικής ομορφιάς μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο πίεσης. Για τους επισκέπτες του Ουένο, η Τρίτη θα είναι μια μέρα θλίψης· για την Κίνα, είναι απλώς η επιβεβαίωση ότι η «ήπια ισχύς» της παραμένει πιο αποτελεσματική από ποτέ.