Το Κρεμλίνο συνεχίζει να ασκεί πίεση στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, αξιοποιώντας ζητήματα εκτός του πεδίου των στρατιωτικών επιχειρήσεων, προκειμένου να αποσπάσει παραχωρήσεις για την Ουκρανία, με αιχμή το μέλλον της περιφέρειας του Ντονέτσκ και των 2.082 τετραγωνικών μιλίων (περίπου 5.400 τετραγωνικά χιλιόμετρα) που εξακολουθούν να κατέχουν οι Ουκρανοί, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW).

Οι αναλυτές του ISW εξέτασαν δήλωση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ την 1η Φεβρουαρίου, σύμφωνα με την οποία Ρωσία και Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να προχωρήσουν σε διμερή οικονομικά και εμπορικά εγχειρήματα και να μην επιτρέψουν, έτσι, οι όποιες διαφωνίες να εξελιχθούν σε αντιπαράθεση. Όπως σημειώνεται, από την έναρξη της δεύτερης θητείας Τραμπ, το Κρεμλίνο επιχειρεί συστηματικά να παρουσιάσει τη Ρωσία ως παγκόσμια δύναμη ισοδύναμη με τις ΗΠΑ και ως φυσικό διάδοχο της «υπερδύναμης» της Σοβιετικής Ένωσης.

Σύμφωνα με την έκθεση, «οι δηλώσεις Λαβρόφ στοχεύουν στη χρήση της προοπτικής οικονομικών συμφωνιών ή συνομιλιών για τον στρατηγικό έλεγχο των εξοπλισμών, ώστε να ωθήσουν τον Τραμπ να αποδεχθεί τις ρωσικές απαιτήσεις για την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης του Κρεμλίνου να αποκλειστεί η Ευρώπη από την ειρηνευτική διαδικασία».

Παράλληλα, το ISW επισημαίνει ότι «εσωτερικές πληροφορίες» δείχνουν πως η Μόσχα προσπαθεί να εμφανιστεί προς το εξωτερικό ως δύναμη έτοιμη για διαπραγματεύσεις, με στόχο να αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο της περιφέρειας του Ντονέτσκ μέσω διπλωματικών και όχι στρατιωτικών μέσων.

Οι αμερικανικές προτάσεις και η ρωσική τακτική

Οι αναλυτές υπενθυμίζουν ότι το αρχικό αμερικανικό ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων προέβλεπε την παραίτηση της Ουκρανίας από τις περιφέρειες Ντονέτσκ και Λουχάνσκ, καθώς και το «πάγωμα» της γραμμής του μετώπου στις περιφέρειες της Ζαπορίζια και της Χερσώνας. Μεταγενέστερες προτάσεις που έπεσαν στο τραπέζι από ΗΠΑ και Ουκρανία έκαναν λόγο για τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης ή «ελεύθερης οικονομικής ζώνης» στο Ντονέτσκ.

Τον Δεκέμβριο του 2025, ωστόσο, το Κρεμλίνο απέρριψε κατηγορηματικά την πρόταση για αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη. Κατά το ISW, οι ρωσικές αρχές «ενδέχεται πλέον να προσπαθούν να παρουσιάσουν ως δήθεν «παραχώρηση» το πάγωμα της γραμμής στο νότιο μέτωπο της Ουκρανίας, ώστε να αποτρέψουν περαιτέρω διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ουκρανίας για αποστρατιωτικοποιημένες ή οικονομικές ζώνες σε μη κατεχόμενες περιοχές του Ντονέτσκ».

«Οι Ρώσοι πιθανότατα θα συνεχίσουν να πιέζουν ώστε η Ουκρανία να παραδώσει ολόκληρη την περιφέρεια Ντονέτσκ, παρουσιάζοντάς το ως μετριοπαθή θέση και ως σημαντική “υποχώρηση”, προκειμένου να αποσπάσουν ανταλλάγματα που τελικά θα είναι στρατηγικά επιζήμια για την Ουκρανία», αναφέρει η έκθεση.

Το ISW τονίζει ότι η παράδοση του Ντονέτσκ θα συνιστούσε σοβαρό στρατηγικό σφάλμα, καθώς η Ρωσία δύσκολα θα μπορούσε να καταλάβει γρήγορα την περιοχή με στρατιωτικά μέσα, αλλά θα βρισκόταν σε πλεονεκτική θέση για να εξαπολύσει νέες επιθέσεις στο μέλλον.

Οι συνομιλίες και το «αγκάθι» του Ντονέτσκ

Καθώς Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματευτές αναμένεται να συναντηθούν εκ νέου στο Άμπου Ντάμπι αργότερα αυτή την εβδομάδα (ο Ζελένσκι είπε πως αυτό θα γίνει το διήμερο 4 και 5 Φεβρουαρίου), στο πλαίσιο ειρηνευτικών συνομιλιών που οργανώνει η κυβέρνηση Τραμπ, το ζήτημα της περιφέρειας Ντονέτσκ παραμένει το βασικό άλυτο θέμα.

Για μήνες, Ρώσοι αξιωματούχοι διαμηνύουν ότι η Μόσχα δεν θα σταματήσει τον πόλεμο αν το Κίεβο δεν παραδώσει τα περίπου 2.082 τετραγωνικά μίλια της περιφέρειας που εξακολουθεί να ελέγχει. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, καταθέτοντας την περασμένη εβδομάδα στη Γερουσία, χαρακτήρισε το Ντονέτσκ «το μοναδικό εναπομείναν ζήτημα» στις διαπραγματεύσεις, σημειώνοντας ότι «είναι μια γέφυρα που δεν έχουμε ακόμη περάσει».

Την επόμενη ημέρα, ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ υποστήριξε ότι υπάρχουν και άλλα ανοιχτά θέματα, όπως οι εγγυήσεις ασφαλείας που προσφέρουν δυτικές χώρες στην Ουκρανία.

Συμβολισμός, προπαγάνδα και «ρωσική άνοιξη»

Η εμμονή του προέδρου της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν με το Ντονέτσκ συνδέεται άρρηκτα με τον συμβολισμό και την κρατική προπαγάνδα. Από το 2014, η περιοχή βρίσκεται στο επίκεντρο της ρωσικής αφήγησης περί «ιστορικά ρωσικής γης» και «προστασίας» των ρωσόφωνων πληθυσμών του Ντονμπάς. Η Ρωσία έχει ήδη καταλάβει πλήρως την περιφέρεια Λουχάνσκ και το 2022 ανακοίνωσε την προσάρτηση άλλων τριών ουκρανικών περιφερειών: Ντονέτσκ, Χερσώνα και Ζαπορίζια.

Η περιοχή του Ντονέτσκ που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο περιλαμβάνει τη Σλοβιάνσκ, πόλη-σύμβολο, όπου ξεκίνησε το 2014 η φιλορωσική εξέγερση. Μια αποτυχία κατάληψής της, έπειτα από 12 χρόνια πολέμου, θα μπορούσε να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τους φιλοπολεμικούς εθνικιστικούς κύκλους στη Ρωσία.

Όπως σημειώνει ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, διευθυντής του Carnegie Russia Eurasia Center στο Βερολίνο, «αν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων πάρεις κάτι που δεν κατάφερες με τη βία, τότε απαντάται το ερώτημα ποιος κέρδισε τον πόλεμο και ποιος επέβαλε τους όρους λήξης του».

Ουκρανική γραμμή και ανοιχτοί κίνδυνοι

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει, από την πλευρά του, ότι είναι έτοιμος για συμβιβασμούς ώστε να τερματιστεί ο πόλεμος, όχι όμως εις βάρος της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας. Τον Δεκέμβριο είχε προτείνει τη μετατροπή των περιοχών του Ντονέτσκ που ελέγχει το Κίεβο σε αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη, υπό τον όρο ότι η Ρωσία να αποσύρει ισόποσες δυνάμεις από κατεχόμενα εδάφη – πρόταση που απορρίφθηκε.

Η απώλεια των ουκρανικών οχυρώσεων στο Ντονέτσκ, οι οποίες χρονολογούνται από το 2014, θα καθιστούσε τη χώρα πιο ευάλωτη σε μελλοντική ρωσική επίθεση. Παράλληλα, με δεδομένο πως το Ντονέτσκ αντιμετωπίζει από πέρσι σημαντικά προβλήματα με την έλλειψη νερού, η περιοχή έχει και στρατηγική σημασία για τη Ρωσία λόγω της υδροδότησης: το κανάλι Siverskyi Donets–Donbas, που ξεκινά κοντά στη Σλοβιάνσκ, παραμένει εκτός ρωσικού ελέγχου.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Πούτιν αναγνώρισε ότι η βασική υδροληψία του κατεχόμενου Ντονέτσκ βρίσκεται σε έδαφος που «δυστυχώς ελέγχεται ακόμη από τον εχθρό», υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα θα λυθεί οριστικά μόνο όταν «αυτή η περιοχή τεθεί υπό τον έλεγχο των ενόπλων μας δυνάμεων».

Όλα αυτά καθιστούν το Ντονέτσκ όχι απλώς ένα ακόμη κομμάτι γης, αλλά τον πυρήνα μιας διαπραγμάτευσης που μπορεί να καθορίσει αν ο πόλεμος θα τερματιστεί στο κοντινό μέλλον.