Η Γαλλία έκλεισε οριστικά το «παραθυράκι» που άφηνε χώρο στην ιδέα ότι ο γάμος συνεπάγεται υποχρέωση για σeξ, περνώντας στον Αστικό Κώδικα ρητή διευκρίνιση ότι η «κοινή ζωή» των συζύγων δεν δημιουργεί υποχρέωση για σeξουαλικές σχέσεις.

Η πολιτική και νομική πίεση ενισχύθηκε μετά από υπόθεση στην οποία το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι η Γαλλία παραβίασε το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, όταν σε διαζύγιο με υπαιτιότητα αποδόθηκε αποκλειστική ευθύνη στη γυναίκα επειδή αρνούνταν σexουαλικές σχέσεις.

Σε πρακτικό επίπεδο, η γαλλική αλλαγή βάζει «φρένο» στην ιδέα ότι η συναίνεση είναι δεδομένη μέσα στον γάμο και δυσκολεύει τη χρήση της «έλλειψης σex» ως νομικού επιχειρήματος σε υποθέσεις διαζυγίου.

Στην Ελλάδα, δεν υπάρχει «συζυγική εξαίρεση» στο ποινικό δίκαιο, ενώ από τις 24 Ιανουαρίου 2007 ισχύει και ειδικό πλαίσιο για την ενδοοικογενειακή βία, που καλύπτει πράξεις μέσα στην οικογένεια, συμπεριλαμβανομένων και σexουαλικών εγκλημάτων.

Τι προβλέπει ακριβώς ο νόμος στη Γαλλία

Η ρύθμιση πατά πάνω σε μια λέξη-κλειδί του γαλλικού Αστικού Κώδικα, την «κοινότητα ζωής», που στο παρελθόν είχε ερμηνευθεί από δικαστές ως «κοινό κρεβάτι», δίνοντας έμμεσα νομικό πάτημα σε επιχειρήματα περί «συζυγικού καθήκοντος». Με το νέο κείμενο, η Γαλλία γράφει καθαρά ότι η συμβίωση δεν υποχρεώνει τους συζύγους να έχουν σexουαλικές σχέσεις.

Παράλληλα, η αλλαγή «κόβει» και μια διαδρομή που είχε εμφανιστεί σε διαζύγια με υπαιτιότητα, όπου η έλλειψη σexουαλικών σχέσεων μπορούσε να προβληθεί ως λόγος «σφάλματος». Γι’ αυτό και στη Γαλλία δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως κοινωνικό μήνυμα, αλλά ως νομική διόρθωση με πρακτικές συνέπειες σε αίθουσες δικαστηρίων.

Τι σημαίνει πρακτικά για βιασμούς και καταναγκασμό

Η νομοθετική κίνηση λειτουργεί ως καθαρό «stop» σε μια παλιά παρανόηση που ιστορικά τροφοδότησε και την ανοχή σε βία μέσα στον γάμο. Δεν αλλάζει από μόνη της τον ποινικό ορισμό των εγκλημάτων, αλλά αφαιρεί το επιχείρημα ότι «ο γάμος τα επιτρέπει» ή ότι η συναίνεση μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη.

Στην πράξη, το μήνυμα είναι απλό για τον μέσο άνθρωπο: η συναίνεση χρειάζεται κάθε φορά και μπορεί να ανακληθεί, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει γάμος, ενώ η «έλλειψη σex» δεν μπορεί να μετατραπεί από μόνη της σε «κατηγορία» που στηρίζει υπαιτιότητα σε διαζύγιο.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, το ποινικό πλαίσιο δεν αναγνωρίζει «συζυγική εξαίρεση» και ο γάμος δεν μπορεί να λειτουργήσει ως τεκμήριο συναίνεσης. Αυτό αποτυπώνεται καθαρά και στον Ποινικό Κώδικα, όπου προβλέπεται ρητά ότι γενετήσια πράξη «χωρίς τη συναίνεση» του παθόντος τιμωρείται, ακόμη και όταν δεν υπάρχει το σχήμα της σωματικής βίας ή της απειλής.

Παράλληλα, από τις 24 Ιανουαρίου 2007, με την έναρξη ισχύος του ν. 3500/2006, υπάρχει ειδικό πλαίσιο για την ενδοοικογενειακή βία, που καλύπτει πράξεις στον οικογενειακό κύκλο και ενισχύει την αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών.

Διαζύγιο και ισχυρός κλονισμός

Στην Ελλάδα, όταν ένα διαζύγιο «πάει στα δικαστήρια», το κριτήριο δεν είναι αν κάποιος παραβίασε κάποιο δήθεν «συζυγικό καθήκον». Το δικαστήριο εξετάζει αν υπάρχει ισχυρός κλονισμός του γάμου, δηλαδή αν η σχέση έχει χαλάσει τόσο, ώστε η συνέχιση της έγγαμης συμβίωσης να είναι πρακτικά αφόρητη για τον/την σύζυγο που ζητά το διαζύγιο.

Με απλά λόγια, ο δικαστής κοιτά τη συνολική εικόνα της κοινής ζωής και τους λόγους που οδήγησαν στη διάλυση της σχέσης. Αν υπάρχει μακρόχρονη αποχή από τη σexουαλική ζωή, μπορεί να αναφερθεί ως ένα από τα στοιχεία που δείχνουν ότι ο γάμος έχει «σπάσει», όμως δεν αντιμετωπίζεται ως «υποχρέωση» που κάποιος οφείλει να εκπληρώνει.