Σε μια ιστορική στροφή που ανατρέπει θεμελιώδη αρχή του «σοσιαλισμού του 21ου αιώνα», η μεταβατική πρόεδρος της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες, υπέγραψε νόμο που ανοίγει τον πετρελαϊκό τομέα της χώρας στην ιδιωτική πρωτοβουλία, τερματίζοντας το κρατικό μονοπώλιο που ίσχυε για περισσότερες από δύο δεκαετίες.

Η Ροντρίγκες υπέγραψε τη μεταρρύθμιση την Πέμπτη, λιγότερο από δύο ώρες μετά την έγκρισή της από την Εθνοσυνέλευση, παρουσία εργαζομένων στον πετρελαϊκό τομέα και υποστηρικτών του κυβερνώντος κόμματος. Ο νέος νόμος θεωρείται η «ναυαρχίδα» της πολιτικής της κυβέρνησής της, καθώς στοχεύει στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων για την ανασυγκρότηση μιας βιομηχανίας που επί χρόνια παραμένει παραλυμένη.

Η κίνηση έρχεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, λιγότερο από έναν μήνα μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο σε στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στο Καράκας. Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ξεκίνησε επίσημα τη χαλάρωση των σκληρών κυρώσεων που είχαν επιβληθεί στο πετρέλαιο της Βενεζουέλας από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, ενισχύοντας τη δυνατότητα αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών να δραστηριοποιηθούν στη χώρα.

Την ίδια ημέρα, η Ροντρίγκες είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και τον υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος είχε εξηγήσει σε ακρόαση στη Γερουσία πώς η αμερικανική κυβέρνηση σκοπεύει να διαχειριστεί την πώληση δεκάδων εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τη Βενεζουέλα και τη ροή των εσόδων. Η χώρα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα αργού πετρελαίου παγκοσμίως.

«Μιλάμε για το μέλλον. Μιλάμε για τη χώρα που θα παραδώσουμε στα παιδιά μας», δήλωσε η Ροντρίγκες, υπερασπιζόμενη τη μεταρρύθμιση, την οποία είχε προτείνει νωρίτερα μέσα στον μήνα, μετά τη δήλωση Τραμπ ότι η Ουάσινγκτον θα αναλάβει ρόλο στον έλεγχο των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας.

Ιδιώτες στην παραγωγή, το κράτος στα κοιτάσματα

Ο νέος νόμος προβλέπει ότι ιδιωτικές εταιρείες θα αναλαμβάνουν την πλήρη διαχείριση της παραγωγής και της πώλησης πετρελαίου, καταργώντας το μονοπώλιο της κρατικής Petróleos de Venezuela (PDVSA) τόσο στην παραγωγή όσο και στην τιμολόγηση. Οι εταιρείες θα δραστηριοποιούνται με δικά τους έξοδα και ρίσκο, αφού αποδείξουν τη χρηματοοικονομική και τεχνική τους επάρκεια μέσω επιχειρηματικού σχεδίου εγκεκριμένου από το υπουργείο Πετρελαίου. Η κυριότητα των υδρογονανθράκων, ωστόσο, παραμένει στο κράτος.

Σημαντική καινοτομία αποτελεί και η πρόβλεψη για διεθνή, ανεξάρτητη διαιτησία σε περίπτωση διαφορών, καταργώντας την αποκλειστική αρμοδιότητα των δικαστηρίων της Βενεζουέλας, τα οποία ελέγχονται από το κυβερνών κόμμα. Οι ξένοι επενδυτές θεωρούν τη ρύθμιση αυτή κρίσιμη εγγύηση απέναντι στον κίνδυνο μελλοντικών απαλλοτριώσεων.

Αντιδράσεις και προσδοκίες

Ο κυβερνητικός βουλευτής Ορλάντο Καμάτσο, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής πετρελαίου, δήλωσε ότι η μεταρρύθμιση «θα αλλάξει την οικονομία της χώρας». Από την αντιπολίτευση, ο βουλευτής Αντόνιο Εκαρί ζήτησε την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, προτείνοντας ακόμη και τη δημιουργία ειδικής ιστοσελίδας για τη δημοσιοποίηση οικονομικών στοιχείων. Όπως τόνισε, η απουσία ελέγχου στο παρελθόν οδήγησε σε συστημική διαφθορά. «Ας ανάψει επιτέλους το φως στη βιομηχανία πετρελαίου», είπε χαρακτηριστικά.

Εργαζόμενοι στον πετρελαϊκό τομέα, φορώντας κόκκινες φόρμες και κράνη, πανηγύρισαν την έγκριση του νόμου εντός του κοινοβουλίου και συμμετείχαν σε συγκέντρωση με υποστηρικτές της κυβέρνησης.

Ρήξη με την κληρονομιά Τσάβες

Ο νόμος αλλάζει ριζικά το πλαίσιο που είχε διαμορφωθεί πριν από δύο δεκαετίες, όταν ο Ούγκο Τσάβες έκανε τον αυστηρό κρατικό έλεγχο του πετρελαίου κεντρικό πυλώνα της πολιτικής του.

Από το 1999 έως το 2011, η άνοδος των τιμών του αργού απέφερε στη Βενεζουέλα έσοδα που εκτιμώνται σε περίπου 981 δισ. δολάρια, χρηματοδοτώντας εκτεταμένα κοινωνικά προγράμματα. Το 2006, ο Τσάβες είχε επιβάλει στην PDVSA να είναι ο βασικός μέτοχος σε όλα τα μεγάλα έργα, οδηγώντας σε εθνικοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων εταιρειών όπως η ExxonMobil και η ConocoPhillips, οι οποίες ακόμη διεκδικούν αποζημιώσεις μέσω διαιτησίας.

Από την περίοδο της ευημερίας, η χώρα οδηγήθηκε σε βαθιά κρίση. Η πτώση των τιμών του πετρελαίου, η διαφθορά και η κακοδιαχείριση διέβρωσαν την παραγωγή και τα έσοδα, πρώτα επί Τσάβες και στη συνέχεια επί Μαδούρο. Από το 2013, η οικονομική κατάρρευση έχει ωθήσει περισσότερους από 7,7 εκατομμύρια Βενεζουελάνους στη μετανάστευση, ενώ οι αμερικανικές κυρώσεις αποτέλεσαν το τελικό πλήγμα για τη βιομηχανία.