Η Γαλλία πρόκειται να κατοχυρώσει νομικά το τέλος των λεγόμενων «συζυγικών καθηκόντων» – υπό την έννοια ότι ο γάμος συνεπαγόταν την υποχρέωση να έχει κανείς σeξουαλικές σχέσεις.

Ένα νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη στην Εθνοσυνέλευση προσθέτει μια ρήτρα στον αστικό κώδικα της χώρας, η οποία διευκρινίζει ότι η «κοινή διαβίωση» δεν δημιουργεί «υποχρέωση για σeξουαλικές σχέσεις».

Ο προτεινόμενος νόμος καθιστά επίσης αδύνατη τη χρήση της έλλειψης σeξουαλικών σχέσεων ως επιχείρημα σε διαζύγιο λόγω υπαιτιότητας.

Αν και είναι απίθανο να έχει σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια, οι υποστηρικτές ελπίζουν ότι ο νόμος θα συμβάλει στην αποτροπή του συζυγικού βιασμού.

Η σημασία του νέου νομοσχεδίου στη Γαλλία

«Επιτρέποντας την ύπαρξη ενός τέτοιου δικαιώματος ή καθήκοντος, δίνουμε συλλογικά την έγκρισή μας σε ένα σύστημα κυριαρχίας και εκμετάλλευσης της συζύγου από τον σύζυγο», δήλωσε η συντάκτρια του νομοσχεδίου, η βουλευτής των Πρασίνων Marie-Charlotte Garin.

«Ο γάμος δεν μπορεί να είναι μια φούσκα στην οποία η συναίνεση για σeξ θεωρείται οριστική και ισόβια».

Ο νόμος θα εξαλείψει μια ασάφεια που επιμένει παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει ρητή αναφορά στο «συζυγικό καθήκον» σε κανένα νομικό κείμενο.

Επί του παρόντος, ο γαλλικός αστικός κώδικας ορίζει τα καθήκοντα του γάμου ως «σεβασμό, πίστη, υποστήριξη και βοήθεια» και αναφέρει ότι τα ζευγάρια δεσμεύονται σε μια «κατάσταση κοινής διαβίωσης».

Πουθενά στο κείμενο δεν γίνεται αναφορά σε «συζυγικά» - δηλαδή σeξουαλικά - καθήκοντα. Η προέλευση αυτής της έννοιας βρίσκεται στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο.

Ωστόσο, οι δικαστές σε σύγχρονες υποθέσεις διαζυγίου έχουν, κατά καιρούς, δώσει μια ευρεία ερμηνεία στην έννοια της «κατάσταση κοινής διαβίωσης» ώστε να περιλαμβάνει τις σeξουαλικές σχέσεις.

Σε μια διάσημη υπόθεση το 2019, μια γυναίκα κρίθηκε ένοχη για την άρνηση σeξουαλικής επαφής με τον σύζυγό της για αρκετά χρόνια, και του χορηγήθηκε διαζύγιο «με βάση την υπαιτιότητα», υπονοώντας την ενοχή της.

Ωστόσο, η γυναίκα προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία για το γεγονός ότι επέτρεπε την άρνηση σeξουαλικής επαφής ως λόγο διαζυγίου με βάση την υπαιτιότητα.

Αυτό χαιρετίστηκε ως σημαντική πρόοδος.

Η έννοια του βιασμού

Η απόφαση του ΕΔΑΔ έχει καταστήσει, στην πράξη, αδύνατο για οποιονδήποτε Γάλλο δικαστή διαζυγίων να εκδώσει παρόμοια απόφαση – γι' αυτό και ο νέος νόμος αποσκοπεί κυρίως σε αποσαφήνιση, με την αλλαγή να μην έχει πιθανώς σημαντικό αντίκτυπο στα δικαστήρια.

Για τους ακτιβιστές, η αντίληψη ότι οι σύζυγοι έχουν «καθήκον» να συναινούν σε σeξουαλική επαφή με τους συζύγους τους είναι μια αντίληψη που εξακολουθεί να υφίσταται σε ορισμένα τμήματα της κοινωνίας και πρέπει να αντιμετωπιστεί.

Η δίκη Mazan του 2024 – όπου η Gisèle Pelicot, η οποία ήταν ναρκωμένη και αναίσθητη, βιάστηκε επανειλημμένα από άνδρες που είχε προσκαλέσει ο σύζυγός της – θεωρείται συμβολική. Αρκετοί από τους κατηγορούμενους δήλωσαν ότι υπέθεσαν ότι είχε συναινέσει, λόγω των όσων τους είχε πει ο σύζυγός της.

Στη Γαλλία, όπως και στις περισσότερες άλλες χώρες, ο βιασμός εντός του γάμου είναι πλέον κατοχυρωμένος στο νόμο, ενώ πριν από το 1990 οι άνδρες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ο γάμος συνεπαγόταν συναίνεση.

Από τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, ο νομικός ορισμός του βιασμού στη Γαλλία έχει επίσης επεκταθεί ώστε να περιλαμβάνει την έννοια της μη συναίνεσης.

Προηγουμένως, ο βιασμός οριζόταν ως σeξουαλική πράξη που διαπράττεται με «βία, εξαναγκασμό, απειλή ή αιφνιδιασμό». Τώρα είναι οποιαδήποτε πράξη για την οποία δεν υπάρχει «ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προηγούμενη και ανακλητή» συναίνεση. Η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν υποδηλώνουν συναίνεση, σύμφωνα με το νόμο.