Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εντείνει τις απειλές του κατά του Ιράν, υπονοώντας ότι εάν το Ιράν δεν συμφωνήσει με μια δέσμη απαιτήσεων που είχε θέσει η κυβέρνηση προς τους ηγέτες της χώρας, θα μπορούσε σύντομα να εξαπολύσει επίθεση «με ταχύτητα και βία».

Η απειλή του Τραμπ για μια δεύτερη αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν μέσα σε οκτώ μήνες ήρθε καθώς το αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln, μαζί με άλλα πολεμικά πλοία, βομβαρδιστικά και μαχητικά αεροσκάφη, έλαβαν θέσεις στην περιοχή σε απόσταση βολής από τη χώρα.

Ο Τραμπ συνέκρινε ρητά την συγκέντρωση δυνάμεων με τις δυνάμεις που συγκέντρωσε κοντά στη Βενεζουέλα στο τέλος του περασμένου έτους, ακριβώς πριν από την επιχείρηση που συνέλαβε τον Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του στη μέση της νύχτας στις αρχές Ιανουαρίου.

Οι τρεις όροι που έχει θέσει ο Τραμπ στο Ιράν

Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έδωσε λεπτομέρειες σχετικά με τη συμφωνία που απαιτούσε, λέγοντας μόνο ότι μια «τεράστια αρμάδα» κατευθύνεται προς το Ιράν και ότι η χώρα θα πρέπει να συνάψει συμφωνία. Ωστόσο, Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι λένε ότι στις συνομιλίες, έχουν θέσει τρία αιτήματα στους Ιρανούς:

Μόνιμο τέλος σε κάθε είδους εμπλουτισμό ουρανίου, περιορισμούς στο βεληνεκές και τον αριθμό των βαλλιστικών πυραύλων τους και τερματισμό κάθε υποστήριξης προς ομάδες-πληρεξούσιους στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς, της Χεζμπολάχ και των Χούθι που δρουν στην Υεμένη.

Το παράδοξο είναι ότι από αυτά τα αιτήματα απουσίαζε -όπως επίσης και από την ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social το πρωί της Τετάρτης- οποιαδήποτε αναφορά στην προστασία των διαδηλωτών που βγήκαν στους δρόμους του Ιράν τον Δεκέμβριο, συγκλονίζοντας τη χώρα και δημιουργώντας την τελευταία κρίση για την κυβέρνησή της. Ο Τραμπ είχε υποσχεθεί, σε προηγούμενες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να τους βοηθήσει, αλλά τις τελευταίες εβδομάδες τους έχει αναφέρει ελάχιστα.

Ιράν διαδήλωση υπέρ Χαμενεΐ

Το Ιράν αναφέρει ότι ο αριθμός των νεκρών ήταν 3.117, αλλά ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων λένε ότι αυτός ο αριθμός υποεκτιμά σε μεγάλο βαθμό τον πραγματικό αριθμό των νεκρών. Οι αριθμοί τους κυμαίνονται από 3.400 έως 6.200, αλλά λένε ότι μόλις αρθούν ολοκληρωτικά οι περιορισμοί στο διαδίκτυο, οι αριθμοί πιθανότατα θα αυξηθούν σημαντικά.

Ο Τραμπ ένιωσε ενθαρρυμένος από την αρχική επιτυχία στη Βενεζουέλα και σαφώς χρησιμοποιεί την απειλή ενός παρόμοιου αποκεφαλισμού του ιρανικού καθεστώτος σε μια προσπάθεια να εκφοβίσει την κληρική ηγεσία της χώρας και το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τις πιο επίλεκτες στρατιωτικές δυνάμεις της, σημειώνουν αναλυτές.

Μόλις πριν από δύο εβδομάδες, φαινόταν να βρίσκεται στο χείλος της στρατιωτικής δράσης, την οποία ανέστειλε μόνο όταν έλαβε διαβεβαίωση από το Ιράν ότι δεν θα απαγχονίσει, όπως είπε, 800 διαδηλωτές που επρόκειτο να εκτελεστούν. Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι ο αριθμός αυτός ήταν λανθασμένος και ότι οι διαδηλωτές, αν και συλληφθέντες, δεν είχαν περάσει από δίκη ή καταδίκη.

Τα γεγονότα εκείνης της ημέρας αποκάλυψαν στους Αμερικανούς την ευθραυστότητα του ιρανικού συστήματος. Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Αμπάς Αραγτσί, Ιρανός διπλωμάτης και πολιτικός με μακρά εμπειρία, έπρεπε να ζητήσει άδεια για να μιλήσει με τον Στιβ Γουίτκοφ, τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ. Τελικά, έπρεπε να δεσμευτεί μέσω τρίτου μέρους ότι το Ιράν δεν σχεδίαζε επικείμενες εκτελέσεις, επειδή του απαγορευόταν να έχει επίσημες, άμεσες επικοινωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αξιωματούχος που συμμετείχε ενεργά στις συνομιλίες δήλωσε αργότερα ότι η εξουσία του Αραγκτσί φαινόταν να περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό. Και υπάρχει, όπως πάντα στο ιρανικό σύστημα, συνεχής αντιπαράθεση μεταξύ του γραφείου του Ανώτατου Ηγέτη, των Φρουρών της Επανάστασης και του γραφείου του προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν, για τον οποίο εργάζεται ο Αραγκτσί. Ωστόσο, τα βασικά ζητήματα της εξωτερικής πολιτικής αποφασίζονται από τον 86χρονο ανώτατο ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

«Μία αντιπαράθεση θα ήταν χαοτική και άγρια»

Την Τετάρτη, μιλώντας σε Ιρανούς δημοσιογράφους έξω από το υπουργείο Εξωτερικών στην Τεχεράνη, ο Αραγκτσί δήλωσε ότι το Ιράν δεν είχε ζητήσει συνάντηση με τις ΗΠΑ και ότι ο ίδιος και ο Γουίτκοφ δεν είχαν επικοινωνήσει τις τελευταίες ημέρες. Είπε ότι το Ιράν δεν είχε λάβει απόφαση σχετικά με τις διαπραγματεύσεις, αν και διάφορες χώρες προσπαθούν καλόπιστα να μεσολαβήσουν μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον. «Η θέση μας είναι ότι η διπλωματία δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική και να έχει αποτελέσματα μέσω στρατιωτικών απειλών», είπε. «Αν θέλουν να διεξαχθούν διαπραγματεύσεις, σίγουρα πρέπει να αφήσουν στην άκρη τις απειλές, τις υπερβολικές απαιτήσεις και την υποβολή μη ρεαλιστικών απαιτήσεων», πρόσθεσε

Ένας πόλεμος μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, είπε, θα ήταν αποσταθεροποιητικός για ολόκληρη την περιοχή και οι χώρες της Μέσης Ανατολής είναι αντίθετες στη διεξαγωγή του. Ο Αραγκτσί προειδοποίησε τις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από μια εβδομάδα, γράφοντας ότι «μια ολοκληρωτική αντιπαράθεση θα είναι σίγουρα χαοτική, άγρια ​​και θα διαρκέσει πολύ, πολύ περισσότερο από τα φανταστικά χρονοδιαγράμματα που το Ισραήλ και οι πληρεξούσιοί του προσπαθούν να προωθήσουν στον Λευκό Οίκο». Πρόσθεσε ότι «οι ΗΠΑ έχουν δοκιμάσει κάθε πιθανή εχθρική πράξη, από κυρώσεις και κυβερνοεπιθέσεις έως άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις».

Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε χθες στους νομοθέτες ότι η συγκέντρωση γύρω από το Ιράν ήταν σε μεγάλο βαθμό αμυντική, επειδή δεκάδες χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες στην περιοχή βρίσκονταν «εντός εμβέλειας ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και βαλλιστικών πυραύλων». Είπε ότι ήταν «σοφό και συνετό» να αυξηθεί η παρουσία των ΗΠΑ, αλλά ότι η αμερικανική δύναμη θα μπορούσε επίσης να «δράσει προληπτικά» εναντίον του Ιράν. «Ελπίζω να μην φτάσει εκεί το θέμα», είπε.

Την περασμένη εβδομάδα, οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν σημειώσει καμία πρόοδο, λένε αξιωματούχοι, και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Ιρανοί ετοιμάζονται να υποχωρήσουν στις απαιτήσεις του Τραμπ. Καθεμία από αυτές θα υπονόμευε τις φθίνουσες δυνάμεις της χώρας μετά από έναν 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο, ο οποίος έληξε με αεροπορική επίθεση των ΗΠΑ σε τρεις μεγάλες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, στο Νατάνζ, στο Φόρντο και στο Ισφαχάν.

Οι τρεις τοποθεσίες ήταν κεντρικής σημασίας για την τεράστια πυρηνική υποδομή που είχε κατασκευάσει το Ιράν για περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα. Ενώ ο Τραμπ έχει επανειλημμένα ισχυριστεί ότι το πυρηνικό πρόγραμμα είχε «εξαφανιστεί», η δική του στρατηγική εθνικής ασφάλειας, που δημοσιεύθηκε το φθινόπωρο, υιοθέτησε μια πιο μετριοπαθή άποψη, λέγοντας ότι η επίθεση του Ιουνίου «υποβάθμισε σημαντικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν».

Πώς θα απαντήσει η Τεχεράνη

Η πρώτη απαίτηση, να εγκαταλείψει το Ιράν κάθε είδους πυρηνικό εμπλουτισμό, θα ήταν δύσκολο να παρακολουθηθεί. Οι κύριες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού στο Νατάνζ και το Φόρντο επλήγησαν σοβαρά και είναι απίθανο να ανοίξουν ξανά. Αλλά το ουράνιο είναι δυνατό να εμπλουτιστεί, σε μικρές, κρυφές εγκαταστάσεις.

Εάν το Ιράν μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση στο ουράνιο που έχει ήδη εμπλουτιστεί σε καθαρότητα 60% — λίγο κάτω από την καθαρότητα βόμβας — το οποίο θάφτηκε στις επιθέσεις, θα μπορούσε να παράγει αρκετά καύσιμα για μια χούφτα όπλα. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με αξιωματούχους των αμερικανικών και ευρωπαϊκών υπηρεσιών πληροφοριών, δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι το Ιράν έχει αποκτήσει αυτή την πρόσβαση στο καύσιμο, το οποίο είχε θάψει βαθιά για φύλαξη.

Η δεύτερη απαίτηση, να περιοριστεί η εμβέλεια και ο αριθμός των βαλλιστικών πυραύλων, θα καθιστούσε σχεδόν αδύνατο για το Ιράν να χτυπήσει το ισραηλινό έδαφος. Αυτοί οι πύραυλοι αποτελούν το τελευταίο αποτρεπτικό μέσο στο οπλοστάσιο του Ιράν έναντι μιας νέας επίθεσης από το Ισραήλ. Μια τέτοια επίθεση δεν φαίνεται επικείμενη, αλλά ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει απειλήσει με νέες επιθέσεις εάν το Ιράν επανεξοπλιστεί.

Η τρίτη απαίτηση, που αφορά τη διακοπή της υποστήριξης προς τους πληρεξουσίους μπορεί να είναι η πιο εύκολη στην εκπλήρωση από το Ιράν. Η οικονομία του Ιράν είναι βαθιά αποδυναμωμένη, το νόμισμά του έχει υποχωρήσει σε νέα χαμηλά και η κυβέρνηση έχει λίγα να ξοδέψει στους κάποτε συμμάχους της, οι οποίοι πλήττονται από έντονες επιθέσεις του Ισραήλ.