Υπάρχει ένα μέρος στην Ευρώπη που αμφισβητεί όσα γνωρίζουμε για σύνορα, βίζες και άδειες παραμονής. Ένα αρκτικό αρχιπέλαγος, χαμένο ανάμεσα στη Νορβηγία και τον Βόρειο Πόλο, όπου μπορεί κανείς να ζήσει και να εργαστεί χωρίς βίζα. Το όνομά του είναι Svalbard και αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη γεωγραφική και πολιτική ιδιαιτερότητα της Ευρώπης.

View this post on Instagram

A post shared by Best Served Scandinavia (@bestservedscandinavia)

Το Svalbard βρίσκεται στον Αρκτικό Ωκεανό, μεταξύ 74° και 81° βόρειου πλάτους. Η κύρια πόλη του, το Longyearbyen, είναι μία από τις βορειότερες μόνιμα κατοικημένες πόλεις στον κόσμο, με περίπου 3.000 κατοίκους. Εκεί, ο χειμώνας σημαίνει μήνες απόλυτου σκοταδιού, ενώ το καλοκαίρι ο ήλιος δεν δύει ποτέ. Η φύση κυριαρχεί απόλυτα: πολικές αρκούδες, τάρανδοι, αρκτικές αλεπούδες, θαλάσσιοι ίπποι και αποικίες πουλιών συνθέτουν ένα τοπίο άγριο και αυστηρά προστατευμένο.

Ο λόγος που το Svalbard προσφέρει σχεδόν απόλυτη ελευθερία εγκατάστασης δεν είναι σύγχρονη πολιτική επιλογή, αλλά αποτέλεσμα μιας ιστορικής συμφωνίας. Το 1920, με τη Συνθήκη του Svalbard που υπογράφηκε στο Παρίσι, η κυριαρχία του αρχιπελάγους αποδόθηκε στη Νορβηγία, με έναν μοναδικό όρο: όλοι οι πολίτες των χωρών που υπέγραψαν τη συνθήκη θα έχουν ίσα δικαιώματα να ζουν, να εργάζονται και να δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά εκεί. Σήμερα, τα κράτη αυτά είναι περίπου 40, μεταξύ των οποίων χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία, η Κίνα και η Ρωσία.

View this post on Instagram

A post shared by Zuza & Major | Svalbard (@staffik.polarny)

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δεν απαιτείται άδεια παραμονής ή βίζα εργασίας για να εγκατασταθεί κάποιος στο Svalbard. Η βασική προϋπόθεση είναι να μπορεί να συντηρεί οικονομικά τον εαυτό του, καλύπτοντας το υψηλό κόστος ζωής και τα έξοδα υγειονομικής περίθαλψης, και φυσικά να τηρεί τη νομοθεσία.

Ωστόσο, υπάρχει ένα παράδοξο. Παρότι το Svalbard δεν διαθέτει ελέγχους διαβατηρίων και θεωρείται περιοχή ελεύθερης πρόσβασης, η μετάβαση σε αυτό γίνεται σχεδόν πάντα μέσω της Νορβηγίας, η οποία ανήκει στη ζώνη Σένγκεν. Αυτό σημαίνει ότι, για να φτάσει κανείς εκεί αεροπορικώς, χρειάζεται πρώτα να έχει δικαίωμα εισόδου στη Νορβηγία. Έτσι, το «χωρίς βίζα» ισχύει ουσιαστικά για όποιον μπορεί ήδη να περάσει τα σύνορα της χώρας.

Η ζωή στο Svalbard δεν είναι εύκολη. Τα πάντα εισάγονται, οι μετακινήσεις είναι περιορισμένες και το οικολογικό αποτύπωμα της καθημερινότητας είναι υψηλό. Οι αρχές εφαρμόζουν αυστηρή περιβαλλοντική νομοθεσία, περιορίζοντας την ανθρώπινη παρουσία σε ευαίσθητες περιοχές και απαγορεύοντας ακόμη και φαινομενικά απλές συνήθειες, όπως η κατοχή γάτας, ώστε να προστατεύεται η τοπική πανίδα.

Κι όμως, παρά τις δυσκολίες, το Svalbard προσελκύει όλο και περισσότερους ανθρώπους: επιστήμονες, εργαζόμενους στον τουρισμό, ερευνητές, αλλά και όσους αναζητούν έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, μακριά από τη γραφειοκρατία και κοντά στα όρια της φύσης. Δεν είναι ένας τόπος για όλους. Είναι όμως ένα σπάνιο παράδειγμα ευρωπαϊκής ελευθερίας εγκατάστασης, σε ένα από τα πιο ακραία και εντυπωσιακά περιβάλλοντα του πλανήτη.