Μια αλλόκοτη αλλά συναρπαστική ανακάλυψη στο κατεστραμμένο Τσέρνομπιλ έχει τραβήξει την προσοχή των επιστημόνων: ένας μαύρος μύκητας που όχι μόνο δεν «φοβάται» τη ραδιενέργεια, αλλά φαίνεται να την αξιοποιεί για να μεγαλώσει.

Κι όμως, συνέβη.

Η πρώτη που το παρατήρησε ήταν η βιολόγος Νέλλυ Ζντάνοβα το 1997. Μπαίνοντας στον χώρο του αντιδραστήρα, βρέθηκε μπροστά σε τοίχους και μεταλλικές επιφάνειες καλυμμένες από σκούρους μύκητες. Εκεί όπου ο άνθρωπος δεν μπορεί να σταθεί ούτε λεπτό χωρίς σοβαρό κίνδυνο, ο μύκητας είχε εξαπλωθεί σαν να ήταν το πιο φυσιολογικό περιβάλλον για αυτόν.

Η Ζντάνοβα κατάλαβε ότι δεν επρόκειτο για σύμπτωση. Οι αποικίες του μύκητα έμοιαζαν να «στρέφονται» προς τις πηγές ακτινοβολίας. Το ονόμασε «ραδιοτροπισμό» και από τότε η έρευνα δεν σταμάτησε.

Ποιο είναι το μυστικό του;

Όλα δείχνουν προς τη μελανίνη. Η ίδια χρωστική που κάνει αυτά τα είδη τόσο σκοτεινά, λειτουργεί σαν φυσική θωράκιση απέναντι στην ακτινοβολία. Απορροφά την ενέργεια και τη διαχειρίζεται με τρόπο που ίσως βοηθά τον μύκητα να αναπτύσσεται. Το 2007, η επιστήμονας Αικατερίνη Νταντατσόβα παρατήρησε ότι μελανινοφόροι μύκητες μεγάλωναν γρηγορότερα όταν εκτίθεντο σε ραδιενεργό καίσιο. Υπέθεσε μάλιστα ότι μπορεί να κάνουν κάτι σαν «ραδιοσύνθεση», δηλαδή να αξιοποιούν ενεργά τη ραδιενέργεια για να τραφούν.

Η υπόθεση δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως, αλλά τα στοιχεία συνεχώς συσσωρεύονται. Το 2018, δείγματα του μύκητα στάλθηκαν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Εκεί, μέσα σε περιβάλλον κοσμικής ακτινοβολίας, αναπτύχθηκαν ταχύτερα από τα αντίστοιχα στη Γη. Ακόμη πιο εντυπωσιακό; Λεπτές στρώσεις του μύκητα φάνηκαν να μειώνουν πραγματικά την ακτινοβολία που περνούσε από πάνω τους. Σαν μια ζωντανή ασπίδα.

Καθώς επιστήμονες και διαστημικές υπηρεσίες σχεδιάζουν βάσεις στη Σελήνη και τον Άρη, το θέμα της προστασίας από την ακτινοβολία είναι πιο κρίσιμο από ποτέ. Έτσι, έχει πέσει στο τραπέζι μια ιδέα που θυμίζει επιστημονική φαντασία: «βιολογικές» κατασκευές από μύκητες που θα μεγαλώνουν επί τόπου και θα προστατεύουν τους αστροναύτες.

Μπορεί να ακούγεται τρελό, και μπορεί και να είναι. Ή και όχι... Αλλά ένας μύκητας που άνθισε μέσα στα πιο ραδιενεργά ερείπια του πλανήτη ίσως κρατά το μυστικό για πιο ασφαλή ταξίδια στο διάστημα. Η φύση, για άλλη μία φορά, δείχνει ότι βρίσκει τρόπους να επιβιώνει εκεί όπου όλα μοιάζουν αδύνατα.