Η πρόσφατη κατάρρευση των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον απεσταλμένο του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, δεν ήταν μια στιγμιαία αποτυχία: αποτελεί κομμάτι ενός επαναλαμβανόμενου μοτίβου.
Από την έναρξη της δεύτερης θητείας Τραμπ, η αμερικανορωσική προσέγγιση στο θέμα της Ουκρανίας βαδίζει σε έναν κύκλο: προσδοκία – διαπραγμάτευση –αδιέξοδο – επανάληψη.
Κι όσο η κατάσταση στο πεδίο του πολέμου κλιμακώνεται, τόσο η ανάγκη για νέα μεσολάβηση γίνεται αναπόφευκτη. Το ζητούμενο; Μια συμφωνία που θα φέρει κατάπαυση του πυρός με όρους που, ως επί το πλείστον, εξυπηρετούν τη Μόσχα.
Η «εξίσωση» Τραμπ – Πούτιν που αναπαράγεται συνεχώς
Παρά τις φιλόδοξες προεκλογικές δεσμεύσεις του Τραμπ ότι «θα τελείωνε τον πόλεμο σε μία μέρα», ο αμερικανός πρόεδρος ακολουθεί από τον Φεβρουάριο μια σταθερή στρατηγική:
- σταματά την παροχή όπλων στην Ουκρανία,
- επιχειρεί διμερή συμφωνία με τον Πούτιν,
- αποδέχεται –έστω εμμέσως– απώλειες ουκρανικών εδαφών,
- και κάθε φορά που οι συνομιλίες πλησιάζουν σε σημείο καμπής, η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις της για να διαμορφώσει καλύτερους όρους.
Το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο:
Η Ουκρανία και οι ευρωπαίοι σύμμαχοί της παρεμβαίνουν, οι ΗΠΑ αναπροσαρμόζουν την πρόταση και ο Πούτιν τελικά την απορρίπτει. Όμως η διαδικασία δεν σταματά· ξεκινά ξανά από την αρχή.
Η Ευρώπη ως «εμπόδιο» και τα δύο κρίσιμα σενάρια
Με τη διαδικασία να έχει πλέον παγιωθεί, διαφαίνονται δύο πιθανές εξελίξεις:
1. Οριστική εγκατάλειψη των διαπραγματεύσεων
Θα ισοδυναμούσε με πολιτική ταπείνωση για τον Τραμπ και παράλληλα θα απελευθέρωνε τη Ρωσία να κλιμακώσει τον πόλεμο χωρίς περιορισμούς. Η πίεση, όμως, διεθνώς για μια λύση θα επέστρεφε γρήγορα – μόνο που οι ΗΠΑ τότε θα είχαν μικρότερη διαπραγματευτική ισχύ.
2. Αλλαγή «κανόνων του παιχνιδιού»
Αυτό είναι το πλέον πιθανό. Η Μόσχα ήδη δείχνει ξεκάθαρα ότι θέλει απευθείας συμφωνία με τις ΗΠΑ, εκτός Ευρώπης και ΝΑΤΟ. Ο Πούτιν το δηλώνει ανοικτά:
«Η Ευρώπη εμποδίζει την αμερικανική κυβέρνηση να φέρει ειρήνη».
Η Ρωσία θεωρεί την Ευρώπη αδύναμο κρίκο του Τραμπ και σε μεγάλο βαθμό έχει δίκιο: το ΝΑΤΟ, χωρίς πλήρως δεσμευμένες ΗΠΑ, μπορεί να μπλοκάρει μια άδικη συμφωνία, αλλά δεν έχει τη δύναμη να επιβάλει μια δική του.
Η οριακή ισχύς της Ευρώπης και ο ρόλος του Ζελένσκι
Η «συμμαχία των πρόθυμων» —ΕΕ, Καναδάς και σύμμαχοι— έχει καταφέρει πολλές φορές να φρενάρει τα αμερικανορωσικά σχέδια. Χωρίς θόρυβο, χωρίς επίσημες ανακοινώσεις, αλλά με συνεχείς πιέσεις σε κάθε διπλωματικό κανάλι.
Από την επίσκεψη-φιάσκο του Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο και μετά, ο ουκρανός πρόεδρος κινείται με σαφείς οδηγίες από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Στο παρασκήνιο, προσωπικότητες όπως ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου, Τζόναθαν Πάουελ, διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο.
Το πρόβλημα; Η Ευρώπη μπορεί να ανακόψει μια κακή συμφωνία, αλλά δεν μπορεί να επιβάλει μια καλή.
Το στρατηγικό αδιέξοδο του 21ου αιώνα
Η αλήθεια που όλοι γνωρίζουν αλλά λίγοι παραδέχονται: Η Ευρώπη δεν διαθέτει την ισχύ –ούτε σε όπλα, ούτε σε πόρους– για να καθορίσει τους όρους της ειρήνης.
Αν ο Τραμπ αποφασίσει να αποσυρθεί από τον «ρόλο του διαιτητή» ακόμη και αύριο, η Ουκρανία κινδυνεύει να χάσει καθοριστικό έδαφος. Ο κίνδυνος δεν είναι μια ρωσική προέλαση στο Λονδίνο, αυτό παραμένει μακρινό. Ο κίνδυνος είναι η καρδιά του Κιέβου, η οδός Χρεσάτζικ.
Κρίσιμος παράγοντας θα είναι και το τι θα γίνει με τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία αξίας 253 δισ. λιρών: Θα χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση του Κιέβου; Ή θα γυρίσουν στη Μόσχα ως «έπαθλο» σε μια νέα συμφωνία;
Το ΝΑΤΟ ως βελόνα σε παλιό κοστούμι
Το ΝΑΤΟ ίσως αποδειχθεί οργανισμός σχεδιασμένος για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια. Διατηρεί όπλα, δέσμευση, αξίες — αλλά χάνει τον μηχανισμό που ιστορικά έδινε τη δύναμη στη Δύση: την αμερικανική ηγεσία χωρίς αστερίσκους.
Αν αυτή η ηγεσία αποσυρθεί, η Ευρώπη θα χρειαστεί μια σκληρή στρατηγική αυτοδιόρθωση, για την οποία σήμερα ούτε οι κυβερνήσεις ούτε οι ψηφοφόροι είναι προετοιμασμένοι.
Ένα ιστορικό σταυροδρόμι που πλησιάζει
Δεν είναι ακόμη βέβαιο ότι οι ΗΠΑ με τον Τραμπ έχουν φτάσει στο σημείο επιλογής: Ευρώπη και Ουκρανία από τη μία, Ρωσία από την άλλη. Αλλά βρισκόμαστε πιο κοντά από κάθε άλλη φορά μετά το 1945.
Η μεγάλη τραγωδία είναι ότι η Ευρώπη έχει αναλάβει έναν ρόλο που ιστορικά, πολιτικά και στρατιωτικά δεν μπορεί να εκπληρώσει πλήρως: να στηρίξει την Ουκρανία απέναντι σε έναν αναθεωρητικό γίγαντα, χωρίς την πλήρη ομπρέλα των ΗΠΑ.
Το αδιέξοδο των συνομιλιών Πούτιν–Γουίτκοφ δεν είναι το τέλος. Είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο σε έναν κύκλο που συνεχίζεται, μέχρι να καταρρεύσει ή μέχρι να επιβληθεί μια λύση που κανείς στην Ευρώπη δεν θέλει να παραδεχτεί δυνατά.
