Υπάρχει ένας τύπος ανθρώπου που όλοι έχουμε συναντήσει: μιλά με αυτοπεποίθηση για όλα, ιατρική, πολιτική, ψυχολογία, κβαντική φυσική, διατροφή, χρηματιστήριο, μέχρι και πώς πρέπει να πετάς σωστά σκουπίδια. Κι ας μην έχει ιδέα. Αυτός ο άνθρωπος έχει όνομα: ultracrepidarian.
Και όχι, δεν είναι μοντέρνος όρος από το TikTok. Η ιστορία του πάει πίσω… δύο χιλιάδες χρόνια.
Τι σημαίνει “ultracrepidarian”;
Ο όρος προέρχεται από το λατινικό “ultra crepidam”, που σημαίνει «πέρα από το σανδάλι». Η φράση έγινε διάσημη από την απάντηση που έδωσε ο Έλληνας ζωγράφος Απελλής σε έναν τσαγκάρη που του έκανε άτοπη κριτική.
Ο μύθος λέει ότι ο τσαγκάρης επισήμανε σωστά ένα λάθος στο σανδάλι ενός πίνακα. Ο Απελλής το διόρθωσε. Τότε όμως ο τσαγκάρης πήρε αέρα και συνέχισε να κάνει παρατηρήσεις… για το πόδι, το σώμα, το πρόσωπο.
Σε εκείνο το σημείο, ο Απελλής του είπε την αθάνατη φράση:
- «Ne supra crepidam sutor iudicaret» - («Τσαγκάρη, μην κρίνεις πέρα από το σανδάλι σου»)
- Από εκεί γεννήθηκε ο “ultracrepidarian”: Ο άνθρωπος που πάντα μιλάει πέρα από τις γνώσεις του.
Γιατί οι ultracrepidarians είναι τόσο εκνευριστικοί;
Αν δεν υπήρχε επιστημονική εξήγηση, ίσως να τους λέγαμε απλώς… ξερόλες. Αλλά η ψυχολογία τους καταλαβαίνει πολύ καλά.
1. Πάσχουν από Dunning – Kruger χωρίς να το ξέρουν
Το γνωστό γνωστικό φαινόμενο όπου όσο λιγότερα ξέρεις, τόσο πιο σίγουρος είσαι ότι ξέρεις τα πάντα. Οι ultracrepidarians έχουν υψηλή αυτοπεποίθηση – χαμηλή γνώση. Κακό combo.
2. Δημιουργούν παραπληροφόρηση, χωρίς καμία πρόθεση
Δεν θέλουν απαραίτητα να εξαπατήσουν. Θέλουν απλώς να έχουν άποψη για κάθε θέμα. Αποτέλεσμα; Άπειρα λάθος facts, ειδικά σε κουβέντες για υγεία, επιστήμη ή τεχνολογία.
3. Δεν ακούνε, περιμένουν να μιλήσουν
Για να γίνει κάποιος ultracrepidarian, χρειάζεται μόνο ένα βασικό χαρακτηριστικό:
να μην έχει επίγνωση των ορίων του. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να δεχτεί ότι κάποιος άλλος ξέρει περισσότερα.
4. Μειώνουν όσους έχουν πραγματική γνώση
Αν κάποιος ειδικός τους διορθώσει, νιώθουν απειλή.
Γι’ αυτό συχνά απαντούν με φράσεις τύπου: «Ε, δεν χρειάζεται να είσαι γιατρός για να καταλάβεις», ή «Έχω διαβάσει πολύ πάνω σε αυτό» (εννοώντας… ένα blog post).
Γιατί γεμίζει ο κόσμος ultracrepidarians σήμερα;
Εδώ φταίει το internet και ο τρόπος που το χρησιμοποιούμε. Η Google κάνει τον καθένα να νιώθει ειδικός σε 10 λεπτά. Τα social δίνουν βήμα σε όσους μιλούν με αυτοπεποίθηση, όχι απαραίτητα γνώση. Η κουλτούρα της “ισότιμης άποψης” καταλήγει να βάζει τον γιατρό και τον τυχαίο influencer… στο ίδιο τραπέζι.
Σε μια τέτοια εποχή, ο ultracrepidarian ανθίζει. Γιατί όσο πιο μπερδεμένος είναι ο κόσμος, τόσο περισσότεροι άνθρωποι έχουν ανάγκη να ακούγονται βέβαιοι.
Το πραγματικό πρόβλημα: η βεβαιότητα χωρίς γνώση
Οι ειδικοί έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Αμφιβάλλουν. Ρωτούν. Αφήνουν χώρο για το “δεν ξέρω”.
Οι ultracrepidarians έχουν το αντίθετο: βγάζουν πόρισμα πριν κατανοήσουν το θέμα. Κι αυτό κάνει τη συζήτηση και τη δημόσια ενημέρωση, απελπιστικά δύσκολη.
Πώς τους αντιμετωπίζεις;
- Με χιούμορ: δουλεύει καλύτερα από τον εκνευρισμό.
- Με γεγονότα: όσο γίνεται χωρίς σύγκρουση.
- Με όρια: ειδικά αν τους συναντάς συχνά.
Με τη μαγική φράση του Απελλή: «Μέχρι εκεί που ξέρεις». Ίσως ο αρχαίος ζωγράφος να είχε βρει τη λύση πριν από όλους μας.
