Η άνοια αποτελεί πλέον την κυριότερη αιτία θανάτου στο Ηνωμένο Βασίλειο, με περισσότερους από 944.000 ασθενείς, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες επηρεάζει περίπου 7 εκατομμύρια άτομα. Αν και υπάρχουν πολλοί τύποι άνοιας, η νόσος Αλτσχάιμερ παραμένει η πιο διαδεδομένη, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν έξι στις δέκα διαγνώσεις.
Γνωστοί παράγοντες κινδύνου για τη νοητική εξασθένηση είναι το κάπνισμα, τα υψηλά επίπεδα σακχάρου και η ατμοσφαιρική ρύπανση. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet προσθέτει έναν απρόσμενο ένοχο: τους γρήγορους ρυθμούς ζωής. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η συνεχής βιασύνη και η πίεση μιας υπερφορτωμένης καθημερινότητας ενδέχεται να αποτελούν υποτιμημένη απειλή για την υγεία του εγκεφάλου.
Αν και δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για την άνοια, η έγκαιρη διάγνωση βοηθά στην ανάπτυξη εξατομικευμένων προγραμμάτων και στη χορήγηση θεραπειών που επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου. Ωστόσο, όπως παρατηρούν οι επιστήμονες, οι άνθρωποι έχουν όλο και λιγότερο χρόνο για να φροντίσουν τον εαυτό τους, ένα φαινόμενο που αποκαλούν «χρονική ανισότητα».
Η διαρκής έλλειψη ύπνου, οι πολύωρες εργασίες, οι βάρδιες, η έκθεση σε οθόνες και η εμμονή με την παραγωγικότητα δημιουργούν μια μόνιμη αίσθηση πίεσης και γνωστικής υπερκόπωσης. Σύμφωνα με τη μελέτη, «ο χρόνος είναι ένας παραγνωρισμένος κοινωνικός παράγοντας για την εγκεφαλική υγεία, εξίσου σημαντικός με το μορφωτικό ή οικονομικό επίπεδο». Η έλλειψη ελεύθερου χρόνου συνδέεται με διαταραχές ύπνου, χρόνια κόπωση, στρες και μειωμένη ικανότητα πνευματικής ανανέωσης.
Οι ειδικοί εντοπίζουν ως πιο ευάλωτες ομάδες τους φροντιστές, τους χαμηλόμισθους εργαζόμενους και τις κοινωνικά περιθωριοποιημένες κοινότητες.
Πώς να προστατέψετε τον εγκέφαλό σας
Σύμφωνα με την Alzheimer’s Society, έως και 40% των περιστατικών άνοιας μπορούν να προληφθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής. Οι ειδικοί συνιστούν:
- Πνευματική δραστηριότητα: Εκπαίδευση, παζλ, ξένες γλώσσες ή νέες δεξιότητες.
- Κοινωνική σύνδεση: Τακτική επικοινωνία με φίλους και οικογένεια.
- Σωματική άσκηση: Μέτρια έως έντονη δραστηριότητα, όπως περπάτημα ή ποδήλατο, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο έως και 41%.
- Ισορροπημένη διατροφή: Τρόφιμα πλούσια σε αντιοξειδωτικά και καλά λιπαρά που ενισχύουν τη γνωστική λειτουργία.
- Η προπόνηση υψηλής έντασης με διαλείμματα (HIIT) φαίνεται επίσης να ευνοεί τη ροή αίματος και τη νευρική δραστηριότητα, αρκεί να αποφεύγεται κοντά στις ώρες ύπνου.
Η παχυσαρκία και ο εγκέφαλος
Νεότερα ευρήματα συνδέουν την παχυσαρκία με ταχύτερη γνωστική έκπτωση και αυξημένο κίνδυνο Αλτσχάιμερ. Σε παχύσαρκα άτομα εντοπίζονται υψηλότερα επίπεδα λιπιδίων που προάγουν τη συσσώρευση αμυλοειδούς και ταυ πρωτεΐνης — των δύο τοξικών ενώσεων που καταστρέφουν τα εγκεφαλικά κύτταρα.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η ιδανική ηλικία για πρόληψη μέσω άσκησης είναι μεταξύ 45 και 65 ετών, ώστε να θωρακιστεί ο εγκέφαλος προτού αρχίσει η φυσιολογική φθορά.
Το συμπέρασμα
Η σύγχρονη κοινωνία εξυμνεί την ταχύτητα και την αποδοτικότητα, όμως το τίμημα φαίνεται να είναι η υγεία του εγκεφάλου μας. Ο χρόνος για ξεκούραση, ύπνο, σκέψη και αυτοφροντίδα δεν είναι πολυτέλεια — είναι νευρολογική ανάγκη.
Η επένδυση στην ψυχική ηρεμία, την άσκηση και τις κοινωνικές σχέσεις μπορεί να αποδειχθεί το πιο αποτελεσματικό “αντίδοτο” στη φθορά του νου.
