Ήταν τέτοια εποχή πέρυσι, όταν η NASA και περισσότεροι από 30 αμερικανικοί κρατικοί φορείς πραγματοποίησαν μια μεγάλη άσκηση ετοιμότητας: τι θα γινόταν αν μας χτυπούσε μια σφοδρή ηλιακή καταιγίδα;

Λίγους μήνες μετά, το υποθετικό σενάριο έγινε πραγματικότητα.

Στις 10 Μαΐου 2024, η Γη επλήγη από τη μεγαλύτερη γεωμαγνητική καταιγίδα των τελευταίων 20 ετών – ένα φαινόμενο κατηγορίας G5, το ανώτερο στην κλίμακα. Ονομάστηκε «Καταιγίδα Γκάνον», προς τιμήν της Τζένιφερ Γκάνον, διακεκριμένης επιστήμονα στον τομέα του διαστημικού καιρού. Ένα χρόνο μετά, η NASA κάνει απολογισμό των επιπτώσεων.

Η καταιγίδα διήρκεσε τέσσερις ημέρες και προκλήθηκε από διαδοχικές «στεμματικές εκπομπές μάζας» – εκρήξεις στον Ήλιο που εκτοξεύουν τεράστιες ποσότητες υπέρθερμου πλάσματος στο Διάστημα. Δυστυχώς, η Γη βρέθηκε στην τροχιά τους. Τα φορτισμένα σωματίδια που προσέκρουσαν στο μαγνητικό πεδίο του πλανήτη προκάλεσαν ηλεκτρικά ρεύματα, οδηγώντας σε βραχυκυκλώματα και ζημιές σε μετασχηματιστές. Ευτυχώς, εκτεταμένα μπλακ άουτ αποφεύχθηκαν.

Η καταιγίδα έπληξε και την ιονόσφαιρα, διαταράσσοντας τη μετάδοση GPS. Στις ΗΠΑ, τρακτέρ της John Deere που λειτουργούσαν με δορυφορική καθοδήγηση χάθηκαν εκτός πορείας, επηρεάζοντας τη σπορά σε περιοχές που ήδη είχαν καθυστερήσει λόγω βροχών. Η ζημιά εκτιμάται στις 17.000 δολάρια ανά φάρμα.

Τα προβλήματα στις επικοινωνίες και οι αυξημένοι κίνδυνοι ακτινοβολίας οδήγησαν ακόμα και σε αλλαγή πορείας για αρκετές υπερατλαντικές πτήσεις.

SpaceX

Η δραστηριότητα επηρέασε και τους δορυφόρους. Η ατμόσφαιρα της Γης θερμάνθηκε και διογκώθηκε, αυξάνοντας την τριβή με δορυφόρους σε χαμηλή τροχιά. Ο παλιός δορυφόρος CIRBE της NASA βγήκε πρόωρα εκτός τροχιάς, πέντε μήνες νωρίτερα από το προβλεπόμενο. Άλλοι, όπως οι ευρωπαϊκοί Sentinel, χρειάστηκαν επιπλέον καύσιμα για να διατηρηθούν σε λειτουργικό ύψος.

Η καταιγίδα δημιούργησε επίσης δύο νέες ζώνες ακτινοβολίας τύπου Βαν Άλλεν γύρω από τη Γη – περιοχές γεμάτες σωματίδια υψηλής ενέργειας, που αυξάνουν τον κίνδυνο για δορυφόρους και αστροναύτες.

Ανάμεσα στα πιο θεαματικά φαινόμενα ήταν το σέλας, που έκανε την εμφάνισή του πολύ νοτιότερα απ’ το συνηθισμένο – ακόμη και στην Ελλάδα και την Κύπρο. Το εντυπωσιακό φως παράγεται όταν ηλιακά σωματίδια συγκρούονται με άτομα στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας πολύχρωμες λάμψεις.

SpaceX

Αλλά το φαινόμενο δεν περιορίστηκε στη Γη. Οι εκρήξεις έφτασαν μέχρι τον Άρη, όπου δημιούργησαν ένα σπάνιο υπεριώδες σέλας, καταγεγραμμένο από τον δορυφόρο MAVEN της NASA. Στην επιφάνεια του Άρη, το ρομπότ Curiosity κατέγραψε σημάδια «ηλιακής χιονόπτωσης» στις εικόνες του. Σύμφωνα με τη NASA, αν υπήρχαν αστροναύτες στον Άρη εκείνες τις μέρες, θα είχαν εκτεθεί σε ακτινοβολία αντίστοιχη με 30 ακτινογραφίες θώρακα.

Με τα δεδομένα που συλλέχθηκαν, η «Καταιγίδα Γκάνον» καταγράφεται ως το πιο καλά μελετημένο γεωμαγνητικό φαινόμενο στην ιστορία. Η ανάλυση συνεχίζεται και θα βοηθήσει στο να κατανοήσουμε καλύτερα τις εκρήξεις του Ήλιου και πώς να προστατευτούμε από τις συνέπειές τους.