Ο Αλέξης Πολίτης, από τους σημαντικότερους νεοελληνιστές των τελευταίων δεκαετιών, απεβίωσε σε ηλικία 80 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα πολυσχιδές και ουσιαστικό έργο που σημάδεψε τη μελέτη της νεοελληνικής λογοτεχνίας και λαϊκής παράδοσης.

Η επιστημονική διαδρομή του Αλέξη Πολίτη

Ο Αλέξης Πολίτης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945 και σπούδασε νεοελληνική φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο Université Paris IV (Sorbonne). Εστίασε το ενδιαφέρον του στην παραδοσιακή ελληνική ποίηση και ειδικότερα στο δημοτικό τραγούδι, που αποτέλεσε τον βασικό άξονα της διδακτορικής του διατριβής.

Εργάστηκε επί σειρά ετών στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (1976–1989) και στη συνέχεια δίδαξε ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (1989–2012), διαμορφώνοντας γενιές φιλολόγων και ερευνητών.

Το εκτενές συγγραφικό του έργο

Το έργο του Πολίτη συνδυάζει φιλολογική ακρίβεια με βαθύτατη ιστορική τεκμηρίωση, καθιστώντας τον έναν από τους πιο έγκυρους μελετητές της ελληνικής λογοτεχνικής παράδοσης. Ενδεικτικά αναφέρονται τα ακόλουθα:

• «Το δημοτικό τραγούδι. Κλέφτικα» (1973) – μια πρωτοποριακή μελέτη για το ηρωικό τραγούδι της προεπαναστατικής περιόδου.
• «Η ανακάλυψη των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών» (1984) – έργο-σταθμός στη μελέτη της πρόσληψης του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού από τη Δύση.
• «Ρομαντικά χρόνια: Ιδεολογίες και νοοτροπίες στην Ελλάδα του 1830–1880» (1993) – συμβολή στην κατανόηση της συγκρότησης της νεοελληνικής ταυτότητας.
• Μετάφραση και επιμέλεια του έργου του Claude Fauriel, «Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια» (Α’–Β’, 1999) – φιλολογικό επίτευγμα που άνοιξε νέες προοπτικές στην έρευνα.
• «Το μυθολογικό κενό» (2000) – μελέτη για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε ο φαντασιακός ορίζοντας του Νέου Ελληνισμού.
• «Εγχειρίδιο του Νεοελληνιστή» (2002) – συλλογικό έργο, εξαιρετικό βοήθημα για τον ερευνητή, που περιλαμβάνει βιβλιογραφίες, λεξικά και εργαλεία μελέτης.
• «Αποτυπώματα του χρόνου» (2006) – στοχαστική καταγραφή για τη σχέση ιστορίας και λογοτεχνίας.
• Νέα έκδοση του έργου «Το δημοτικό τραγούδι» (2010) – εμπλουτισμένη και αναθεωρημένη.
• Επιμέλεια των «Απομνημονευμάτων» του Στρατηγού Μακρυγιάννη (2011) – σε τρεις τόμους, μαζί με τη Γεωργία Παπαγεωργίου, που θεωρείται υπόδειγμα φιλολογικής επιμέλειας.

Ο Αλέξης Πολίτης υπήρξε ένας επιστήμονας με συνέπεια, παιδεία και ευθύνη, ο οποίος μετέφερε στους αναγνώστες και τους φοιτητές του το πάθος για τη νεοελληνική γραμματεία και την κριτική σκέψη. Το έργο του αποτελεί πολύτιμο θεμέλιο για τις μελλοντικές γενιές ερευνητών και αναγνωστών.