Έχετε μέρες στη διάθεσή σας για να ολοκληρώσετε ένα project, αλλά ξεκινάτε την τελευταία μέρα της προθεσμίας; Όταν πρέπει να καθαρίσετε το σπίτι σας, λέτε συχνά «Άστο, θα το κάνω αργότερα»;

Αν η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα είναι «ναι», τότε είναι πολύ πιθανό να έχετε τάσεις αναβλητικότητας. Αλλά γιατί αναβάλλουμε τις υποχρεώσεις μας, ενώ γνωρίζουμε τις αρνητικές συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς;

Πολλοί θα πουν ότι η αναβλητικότητα είναι απλώς τεμπελιά, αλλά έχουν δίκιο; Η εξήγηση δεν είναι τόσο απλή. Ένας από τους κύριους λόγους που αναβάλλουμε είναι η αναζήτηση της «ιδανικής στιγμής» για να κάνουμε κάτι. Με άλλα λόγια, ψάχνουμε την έμπνευση ή το κίνητρο για να ξεκινήσουμε μια εργασία. Όμως, δεν είναι μόνο η έλλειψη κινήτρου που μας οδηγεί στην αναβλητικότητα.

Παρακάτω θα αναλύσουμε τους παράγοντες που την προκαλούν, τις επιπτώσεις της και τους τρόπους αντιμετώπισής της.

Παράγοντες της αναβλητικότητας

Αναβλητικότητα στις σπουδές

Έρευνες δείχνουν ότι μεγάλα ποσοστά μαθητών και φοιτητών αντιμετωπίζουν αναβλητικές συμπεριφορές. Συγκεκριμένα, το 75% των μαθητών τείνει να αναβάλλει τις υποχρεώσεις του, ενώ οι μισοί από αυτούς αναγνωρίζουν ότι αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα που τους κρατά πίσω.

Οι κύριοι λόγοι που οι μαθητές αναβάλλουν τις εργασίες τους είναι οι εξής:

•  Υπερεκτιμούν τον χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους για να ολοκληρώσουν μια εργασία.
• Υπερεκτιμούν το πόσο παρακινημένοι θα είναι στο μέλλον για να την πραγματοποιήσουν.
• Υποτιμούν τον χρόνο που πραγματικά απαιτείται για την ολοκλήρωσή της.
• Πιστεύουν λανθασμένα ότι πρέπει να βρίσκονται στη «σωστή ψυχική διάθεση» για να δουλέψουν.

Πρoκατάληψη υπέρ του παρόντος

Η πρoκατάληψη υπέρ του παρόντος αναφέρεται στην τάση των ανθρώπων να δίνουν μεγαλύτερη αξία στις άμεσες ανταμοιβές αντί για τα μακροπρόθεσμα οφέλη.

Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να προτιμά το άμεσο όφελος του να καθίσει στον καναπέ και να δει τηλεόραση, αντί να αφιερώσει χρόνο στην ολοκλήρωση ενός project, ακόμα κι αν η δεύτερη επιλογή θα έχει μεγαλύτερο όφελος μακροπρόθεσμα.

Κατάθλιψη

Η αναβλητικότητα συχνά συνδέεται με καταθλιπτικές διαταραχές. Είναι πολύ πιο δύσκολο για ένα άτομο να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει μια εργασία όταν νιώθει απελπισία, έλλειψη ενέργειας ή χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Όταν κάποιος αμφισβητεί συνεχώς τις ικανότητές του και έχει την αίσθηση ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας εργασίας, είναι πιθανότερο να την αναβάλλει.

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ)

Η αναβλητικότητα είναι επίσης συχνή σε άτομα με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή. Ένας βασικός λόγος είναι ότι η ΙΨΔ συνδέεται με την τελειομανία, κάτι που οδηγεί:

• Στον φόβο της αποτυχίας ή της κριτικής.
• Στην αναποφασιστικότητα, αφού το άτομο ανησυχεί υπερβολικά για το αν κάνει κάτι σωστά.
• Στην υπερβολική εστίαση στις λεπτομέρειες, με αποτέλεσμα να χάνει τον στόχο της εργασίας.

Όλα αυτά μπορούν να κάνουν ένα άτομο να αναβάλλει διαρκώς τις υποχρεώσεις του.

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)

Πολλοί ενήλικες με ΔΕΠΥ αντιμετωπίζουν προβλήματα αναβλητικότητας, καθώς δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν και να οργανώσουν τον χρόνο τους.

• Αποσπώνται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα.
• Δυσκολεύονται να διατηρήσουν την προσοχή τους σε βαρετές ή απαιτητικές εργασίες.
• Έχουν δυσκολία στη διαχείριση του χρόνου, γεγονός που οδηγεί σε καθυστερήσεις.

Αρνητικές επιπτώσεις της αναβλητικότητας

Όταν η αναβλητικότητα γίνεται χρόνιο φαινόμενο, μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την καθημερινότητα του ατόμου.

Μερικές από τις αρνητικές επιπτώσεις περιλαμβάνουν:

• Υψηλά επίπεδα άγχους και προβλήματα υγείας: Η συνεχής αναβολή αυξάνει το στρες, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όπως αϋπνία, πονοκεφάλους και ψυχική εξάντληση.
•  Επιβάρυνση των κοινωνικών σχέσεων: Η έλλειψη συνέπειας μπορεί να προκαλέσει δυσαρέσκεια από φίλους, οικογένεια, συναδέλφους και συμφοιτητές.
• Αρνητικές οικονομικές συνέπειες: Η καθυστέρηση πληρωμής λογαριασμών ή η αναβολή της φορολογικής δήλωσης μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμα και οικονομικές δυσκολίες.

 Τρόποι αντιμετώπισης της αναβλητικότητας

Ευτυχώς, υπάρχουν τρόποι να καταπολεμήσουμε την αναβλητικότητα και να γίνουμε πιο παραγωγικοί:

• Φτιάξτε μια λίστα υποχρεώσεων: Καταγράψτε τις εργασίες σας και προσθέστε ημερομηνίες παράδοσης για να έχετε μια ξεκάθαρη εικόνα των προθεσμιών.
• Κάντε μικρά βήματα: Αν μια εργασία φαίνεται δύσκολη, σπάστε την σε μικρότερα, διαχειρίσιμα κομμάτια ώστε να μην είναι τρομακτική.
• Αναγνωρίστε τα προειδοποιητικά σημάδια: Όταν αρχίζετε να σκέφτεστε να αναβάλετε κάτι, αντισταθείτε στην τάση αυτή και προσπαθήστε να ξεκινήσετε, έστω και για λίγα λεπτά.
• Απομακρύνετε τους περισπασμούς: Αν το κινητό ή τα social media σας αποσπούν την προσοχή, απενεργοποιήστε τις ειδοποιήσεις ή εργαστείτε σε ένα περιβάλλον χωρίς περισπασμούς.
• Επιβραβεύστε τον εαυτό σας: Όταν ολοκληρώνετε μια εργασία στην ώρα της, ανταμείψτε τον εαυτό σας με κάτι ευχάριστο, όπως μια βόλτα ή ένα επεισόδιο από τη σειρά σας.

Η αναβλητικότητα δεν είναι απλώς τεμπελιά, αλλά μια σύνθετη συμπεριφορά με βαθύτερες ψυχολογικές ρίζες. Αναγνωρίζοντας τους λόγους πίσω από αυτήν και εφαρμόζοντας στρατηγικές αντιμετώπισης, μπορούμε να γίνουμε πιο παραγωγικοί και να μειώσουμε το άγχος στην καθημερινότητά μας.