Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι ένας τύπος νευροδιαφορετικότητας που συνήθως διαγιγνώσκεται κατά την παιδική ηλικία.

Χαρακτηρίζεται από έλλειψη προσοχής, υπερκινητικότητα και έντονη παρορμητικότητα. Κατανοώντας τα χαρακτηριστικά της ΔΕΠΥ, ένας γονέας μπορεί να διακρίνει αν το παιδί του έχει απλώς ανησυχία ή αν αντιμετωπίζει πραγματική δυσκολία στο να παραμείνει ήρεμο και συγκεντρωμένο. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων μπορεί επίσης να βοηθήσει ενήλικες με μη διαγνωσμένη ΔΕΠΥ να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους.

Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών (DSM), ένα εγχειρίδιο που εκδίδεται από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία (APA) και χρησιμοποιείται ευρέως από επαγγελματίες ψυχικής υγείας για τη διάγνωση ψυχικών διαταραχών, υπάρχουν 9 συμπτώματα έλλειψης προσοχής και 9 συμπτώματα υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας.

Συμπτώματα έλλειψης προσοχής

Τα παιδιά και οι ενήλικες με έλλειψη προσοχής δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν και να ολοκληρώσουν εργασίες που τους φαίνονται αδιάφορες. Αυτές οι εργασίες μπορεί να περιλαμβάνουν από το καθάρισμα του δωματίου τους έως τις σχολικές τους ασκήσεις ή το να καθίσουν ήρεμα στο τραπέζι. Αυτό συμβαίνει επειδή οι συγκεκριμένες δραστηριότητες δεν παρέχουν στον εγκέφαλο με ΔΕΠΥ αρκετή ντοπαμίνη, με αποτέλεσμα τα άτομα αυτά να τείνουν να αναβάλλουν την ολοκλήρωσή τους.

Τα άτομα με έλλειψη προσοχής μπορεί να:

• Αποσπώνται εύκολα από οπτικά ή ακουστικά ερεθίσματα.
• Αλλάζουν συχνά από τη μία δραστηριότητα στην άλλη και να βαριούνται γρήγορα αν η δραστηριότητα δεν είναι προσαρμοσμένη σε έναν εγκέφαλο με ΔΕΠΥ.
• Ξεχνούν ή μπερδεύονται εύκολα.
• Κάνουν περισσότερα λάθη από το συνηθισμένο.
• Δυσκολεύονται να διατηρήσουν την προσοχή τους και να παραμείνουν σε μια δραστηριότητα αν αυτή δεν τους ενδιαφέρει αρκετά.
• Έχουν δυσκολίες στο να ακολουθούν οδηγίες και να ολοκληρώνουν εργασίες που αναλαμβάνουν.
• Δυσκολεύονται να οργανώσουν τις υποχρεώσεις τους.
• Χάνουν συχνά τα προσωπικά τους αντικείμενα.

Συμπτώματα υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας

Η υπερκινητικότητα είναι το πρώτο σύμπτωμα που συνήθως σκέφτονται οι άνθρωποι όταν ακούν τον όρο “ΔΕΠΥ”. Τα παιδιά και οι ενήλικες που είναι υπερκινητικοί έχουν πολύ υψηλά επίπεδα δραστηριότητας, τα οποία μπορεί να εκδηλώνονται ως σωματική, λεκτική και/ή εσωτερική υπερδραστηριότητα.

Τα χαρακτηριστικά της υπερκινητικότητας και της παρορμητικότητας περιλαμβάνουν:

• Συνεχή κίνηση, σαν να έχουν μια ασταμάτητη εσωτερική μηχανή.
• Νευρικές κινήσεις ως προσπάθεια διατήρησης της προσοχής.
• Συνεχή ομιλία, γρήγορο ρυθμό, διακοπή των άλλων και μονοπώληση των συζητήσεων.
• Δυσκολία στο να είναι ήρεμοι ή να παραμένουν καθιστοί αν δεν έχουν το κατάλληλο ερέθισμα.

Άλλα συμπτώματα της ΔΕΠΥ

Εκτός από τα διαγνωστικά κριτήρια, υπάρχουν και άλλες εμπειρίες που συχνά επηρεάζουν τη ζωή των ατόμων με ΔΕΠΥ, αλλά δεν λαμβάνονται υπόψη στη διαδικασία της διάγνωσης. Μερικές από αυτές περιλαμβάνουν:

• Διαφορετικές ταχύτητες προόδου: Εργασίες, σχολικά καθήκοντα ή επαγγελματικά projects μπορεί να απαιτούν περισσότερο χρόνο για τα άτομα με ΔΕΠΥ.
• Υπερ-εστίαση: Αντίθετα με την έλλειψη προσοχής, όταν κάτι τους ενδιαφέρει έντονα, μπορούν να συγκεντρωθούν απόλυτα και να το ολοκληρώσουν με ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα.
• Τάση να ξεχνούν: Μπορεί να ξεχνούν σημαντικά γεγονότα, όπως γενέθλια αγαπημένων προσώπων, να πετάξουν τα σκουπίδια ή να παραδώσουν σχολικές εργασίες (ακόμα και αν τις έχουν ολοκληρώσει).
• Οικονομικά προβλήματα: Η παρορμητικότητα μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικές δαπάνες, ενώ η απροσεξία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα όπως ξεχασμένους λογαριασμούς.
• Προβλήματα ύπνου: Η δυσκολία στον ύπνο είναι συχνή, ενώ η κατανάλωση καφεΐνης για τη διατήρηση της συγκέντρωσης μπορεί να επιδεινώσει το πρόβλημα.
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση: Οι συνεχείς ανησυχίες για τυχόν λάθη ή παραλείψεις μπορεί να επηρεάσουν την αυτοπεποίθηση των ατόμων με ΔΕΠΥ, καθώς συχνά νιώθουν ότι δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των άλλων και του εαυτού τους.

Όταν τα άτομα με ΔΕΠΥ συνειδητοποιούν ότι αυτές οι συμπεριφορές σχετίζονται με τη διαταραχή, μπορεί να νιώσουν ανακούφιση. Μια διάγνωση βοηθά να εξηγηθεί γιατί λειτουργούν με τον συγκεκριμένο τρόπο και γιατί αισθάνονται διαφορετικά από τους άλλους.