Μπορεί η υψηλή νοημοσύνη να κρύβει μια παγίδα όταν μιλάμε για την άνοια; Νέα έρευνα δείχνει πως οι άνθρωποι με υψηλότερη εκπαίδευση έχουν αυξημένο κίνδυνο να χάσουν τη μάχη με τη νόσο νωρίτερα, καθώς η διάγνωση γίνεται σε πιο προχωρημένο στάδιο.

Σύμφωνα με μια ανάλυση 261 μελετών, η διάρκεια ζωής μετά τη διάγνωση της άνοιας μειώνεται όσο περισσότερα χρόνια έχει αφιερώσει κάποιος στις σπουδές. Κάθε επιπλέον έτος εκπαίδευσης φαίνεται να συντομεύει την επιβίωση κατά 2,5 μήνες. Οι επιστήμονες εξηγούν πως αυτό συμβαίνει επειδή οι πιο ευφυείς άνθρωποι διαθέτουν μεγαλύτερα «γνωστικά αποθέματα», δηλαδή ο εγκέφαλός τους μπορεί να αντισταθμίσει τις πρώτες επιπτώσεις της νόσου και να λειτουργεί κανονικά για μεγαλύτερο διάστημα. Όταν όμως τα αποθέματα αυτά εξαντληθούν, η άνοια εμφανίζεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο, μειώνοντας τις πιθανότητες επιβίωσης.

Η παγίδα των «γνωστικών αποθεμάτων»

Το φαινόμενο αυτό βασίζεται στη θεωρία της γνωστικής αποθήκης, που υποστηρίζει πως ένα καλά «εκπαιδευμένο» μυαλό μπορεί να καθυστερήσει την εκδήλωση της άνοιας. Ωστόσο, η καθυστέρηση αυτή μπορεί να αποδειχθεί επιζήμια, αφού η διάγνωση έρχεται όταν η κατάσταση είναι ήδη σοβαρή. Οι ερευνητές τονίζουν πως τα άτομα με ανεπτυγμένα γνωστικά αποθέματα εμφανίζουν λιγότερα συμπτώματα στα αρχικά στάδια, αλλά όταν αυτά εκδηλωθούν, η νόσος εξελίσσεται με ταχύτερο ρυθμό.

Οι αριθμοί μιλούν

Η μελέτη κατέληξε ότι οι άνδρες που διαγιγνώσκονται με άνοια στα 65 τους χρόνια ζουν κατά μέσο όρο 5,7 χρόνια, ενώ όσοι διαγιγνώσκονται στα 85 ζουν μόλις 2,2 χρόνια. Οι γυναίκες φαίνεται να επιβιώνουν λίγο περισσότερο, με 8 και 4,5 χρόνια αντίστοιχα. Παράλληλα, οι άνθρωποι ασιατικής καταγωγής είχαν μεγαλύτερη επιβίωση σε σχέση με άλλες πληθυσμιακές ομάδες, ενώ όσοι έπασχαν από Αλτσχάιμερ έζησαν περισσότερο από εκείνους που διαγνώστηκαν με άλλες μορφές άνοιας.

Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε την υγεία του εγκεφάλου

Παρότι η ευφυΐα και η εκπαίδευση μπορούν να καθυστερήσουν την εμφάνιση της άνοιας, η ενίσχυση της εγκεφαλικής υγείας είναι ζωτικής σημασίας. Ο οργανισμός Alzheimer’s Research UK προτείνει δραστηριότητες όπως η επίλυση παζλ, η ανάγνωση και η διατήρηση ενός ενεργού τρόπου ζωής, που μπορούν να ενισχύσουν τα γνωστικά αποθέματα και να συμβάλουν στην καλύτερη διαχείριση της νόσου.