Aπό τη στιγμή που ξεκίνησε το Μουντιάλ, πολλοί δημοσιογράφοι παρατήρησαν τη χτυπητή απουσία των μαύρων Βραζιλιάνων από τις εξέδρες των φιλάθλων. Ο Βραζιλιάνος δημοσιογράφος του «Guardian» Felipe Araujo το εξηγεί εκπληκτικά.

Πάνω από το μισό του πληθυσμού της Βραζιλίας είναι μαύροι ή μιγάδες, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2010. Η Βραζιλία φιλοξενεί τους περισσότερους κατοίκους αφρικανικής καταγωγής στον κόσμο. Η παρουσία τους είναι οφθαλμοφανής στους δρόμους των πόλεων, αλλά και στις τοπικές γιορτές, στις οποίες συμμετέχουν μαζικά, με τοπικούς χορούς και ρυθμούς. Αλλά μόλις ξεκινούν οι αγώνες στα στάδια του Μουντιάλ, οι δρόμοι και τα γήπεδα γεμίζουν λευκούς, εκτός από τους μικροπωλητές αναψυκτικών και μπύρας, όταν μαύροι από τις γειτονικές φαβέλες στήνουν τα μαγαζάκια τους. Μαύροι είναι επίσης οι αστυνομικοί που φυλάνε το χώρο και το προσωπικό ασφαλείας των γηπέδων.

Στο Ρίο, ο δημοσιογράφος του «Guardian» παρακολούθησε το ματς Γαλλίας–Γερμανίας στις 4 Ιουλίου στο στάδιο Μαρακανά και οι φίλαθλοι ήταν στην πλειοψηφία τους λευκοί. Λίγες ώρες αργότερα, στα καφέ με τις γιγαντοοθόνες που έπαιζαν το ματς Βραζιλία–Κολομβία, το κοινό είχε αλλάξει και αποτελούνταν κυρίως από νεαρούς μαύρους που παρακολουθούσαν με πάθος, με μια μπύρα στο χέρι.

Σε μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στην τοπική εφημερίδα «Folha de S. Paulo» στις 29 Ιουνίου, οι παρατηρήσεις επαληθεύτηκαν: από τους 693 θεατές που παρακολούθησαν το ματς Βραζιλίας–Χιλής, το 67% των Βραζιλιάνων ήταν λευκοί και το 90% ανήκε στις ανώτερες τάξεις της χώρας.

Η απουσία μαύρων και μιγάδων εξηγείται εν μέρει από τις τιμές: οι θέσεις είναι ακριβές και η πλειοψηφία των μαύρων είναι φτωχοί. Οι τιμές για τον αγώνα Βραζιλίας–Χιλής έκαναν από 25 ως 200 δολάρια, ενώ οι φθηνές θέσεις αποτελούσαν μόνο το 5% του σταδίου, την ώρα που ο κατώτερος μισθός στη Βραζιλία είναι 330 δολάρια το μήνα.

Ο κοινωνιολόγος Carlos Costa Ribeiro ρωτήθηκε από την εφημερίδα «Globe And Mail» του Καναδά και δήλωσε: «Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για φυλετική διάκριση. Θα μιλούσαμε για κάτι τέτοιο, αν αρνούνταν την πώληση εισιτηρίων σε μαύρους. Αυτό που συμβαίνει εξηγείται από το γεγονός ότι τα εισιτήρια είναι ακριβά για τους περισσότερους μαύρους, οι οποίοι είναι φτωχοί. Και γιατί οι μαύροι δεν είναι πλούσιοι; Γιατί υπάρχει διάκριση».

Αποτέλεσμα, οι μόνοι εκπρόσωποι της πολυφυλετικής Βραζιλίας να βρίσκονται μέσα στο γήπεδο. «Μπορούμε να πούμε ότι το ποδόσφαιρο κατορθώνει να αναδείξει στα γήπεδα τη φυλετική δημοκρατία που η βραζιλιάνικη κοινωνία δεν μπορεί να πετύχει», έγραφε πρόσφατα ο Βραζιλιάνος μουσικός José Miguel Wisnik, σε ένα κείμενο-ορόσημο για το βραζιλιάνικο ποδόσφαιρο στους «New York Times».

Αλλά και στα γήπεδα τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Αν η ομάδα της Βραζιλίας εκπροσωπεί λευκούς, μαύρους και μιγάδες, ο προπονητής και σχεδόν όλη η διοίκηση της ομάδας είναι λευκοί. Η εικόνα του αμυντικού βραζιλιάνου Dani Alves να του πετάνε μια μπανάνα στο ισπανικό πρωτάθλημα έκανε μια μερίδα Βραζιλιάνων να επαναστατήσουν, αλλά πολλές τέτοιες εικόνες παρατηρούνται και στην ίδια τη χώρα.

Το πρακτορείο Bloomberg αναφέρει την περίπτωση του μαύρου Βραζιλιάνου διαιτητή Marcio Chagas, ο οποίος γίνεται δεκτός στο γήπεδο με ήχους πιθήκων, ενώ πρόσφατα βρήκε το αυτοκίνητό του σπασμένο και το παρμπρίζ του γεμάτο μπανάνες.
Όπως γράφει εύστοχα το site «The Root» σε ένα έξοχο άρθρο, το θέμα γίνεται ακόμη πιο πολύπλοκο από το γεγονός ότι πολλοί μαύροι Βραζιλιάνοι δεν θεωρούν τον εαυτό τους μαύρο. Ο σταρ ποδοσφαιριστής της Βραζιλίας Neymar, όταν ρωτήθηκε το 2010 αν έχει υπάρξει θύμα ρατσιμού, απάντησε: «Ποτέ. Ούτε εντός, ούτε εκτός γηπέδου. Εξάλλου, δεν είμαι μαύρος, είμαι;»