Ελπιδοφόρα αποτελέσματα έφερε κλινική δοκιμή Φάσης Ι εμβολίου που στοχεύει στην πρόληψη του καρκίνου του παγκρέατος, εκπαιδεύοντας το ανοσοποιητικό να καταστρέφει επικίνδυνα κύτταρα πριν γίνουν καρκινικά.

Ένα νέο εμβόλιο που σχεδιάστηκε για την πρόληψη του καρκίνου του παγκρέατος έδειξε ενθαρρυντικά αποτελέσματα στην πρώτη κλινική δοκιμή σε ανθρώπους. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Cancer Discovery και ανοίγουν νέες προοπτικές στην αντιμετώπιση μιας από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου.

Ο καρκίνος του παγκρέατος διαγιγνώσκεται συνήθως σε προχωρημένα στάδια και εξελίσσεται γρήγορα, με αποτέλεσμα τα ποσοστά επιβίωσης να παραμένουν χαμηλά. Ωστόσο, η νόσος αναπτύσσεται σε βάθος πολλών ετών — ξεκινώντας από κύστες του παγκρέατος και άλλες πρόδρομες αλλοιώσεις — γεγονός που δημιουργεί ένα χρονικό «παράθυρο» για πρώιμη παρέμβαση.

Πώς λειτουργεί το εμβόλιο

Περισσότερο από το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του παγκρέατος προκαλείται από μεταλλάξεις στο γονίδιο KRAS, οι οποίες εμφανίζονται επίσης σε πολλές προκαρκινικές αλλοιώσεις. Η ερευνητική ομάδα ανέπτυξε το εμβόλιο mKRAS-VAX, το οποίο στοχεύει τις έξι συχνότερες μεταλλάξεις του γονιδίου αυτού, εκπαιδεύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στα κύτταρα που τις φέρουν, προτού μετατραπούν σε καρκινικά.

«Τα άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο λόγω κληρονομικής προδιάθεσης ή εξαιτίας της παρουσίας μιας ανησυχητικής παγκρεατικής αλλοίωσης, συνήθως υποβάλλονται σε τακτική παρακολούθηση», δήλωσε η Neeha Zaidi, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ογκολογίας στο Johns Hopkins Medicine και μία από τις επικεφαλής συγγραφείς της μελέτης. «Ωστόσο, οι πιθανότητες υποτροπής μετά από χειρουργική επέμβαση φτάνουν έως και το 80%, ενώ πολλές πρόδρομες αλλοιώσεις είναι μικροσκοπικές και δεν εντοπίζονται απεικονιστικά», πρόσθεσε.

Τα αποτελέσματα της κλινικής δοκιμής Φάσης Ι

Στη δοκιμή συμμετείχαν 20 άτομα με γενετική προδιάθεση για καρκίνο του παγκρέατος και παγκρεατικές ανωμαλίες εντοπισμένες σε απεικονιστικό έλεγχο. Έλαβαν τέσσερις δόσεις εμβολίου σε διάστημα 13 εβδομάδων, ενώ ο διάμεσος χρόνος παρακολούθησης ήταν 16,5 μήνες.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: κανένας συμμετέχων δεν εμφάνισε καρκίνο ή αλλοιώσεις υψηλού κινδύνου, ενώ το 90% ανέπτυξε σημαντική ανοσολογική απόκριση. Κύτταρα ανοσολογικής μνήμης έναντι των έξι μεταλλάξεων του KRAS ανιχνεύονταν στο αίμα ακόμα και δύο χρόνια μετά τον εμβολιασμό. «Αυτή η μακροχρόνια απόκριση είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, καθώς για την αναχαίτιση του καρκίνου απαιτείται ανοσία μεγάλης διάρκειας», επισήμανε η Zaidi.

Υποχώρηση κύστεων και ασφάλεια του εμβολίου

Μια διερευνητική ανάλυση των απεικονιστικών εξετάσεων έδειξε ότι οι παγκρεατικές κύστες υποχώρησαν πλήρως σε πέντε συμμετέχοντες και μερικώς σε άλλους τρεις, ενώ στους υπόλοιπους παρέμειναν σταθερές. Σύμφωνα με την Zaidi, το εμβόλιο ήταν «ασφαλές και καλά ανεκτό», γεγονός που υποστηρίζει τη χρήση του σε μεγαλύτερες κλινικές μελέτες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ίδιο εμβόλιο είχε δοκιμαστεί στο παρελθόν σε ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση — και όλοι παρέμειναν χωρίς νόσο για τουλάχιστον πέντε χρόνια. «Σκεφτήκαμε ότι, εφόσον παρατηρούσαμε ανοσολογική απόκριση σε ασθενείς με ήδη εγκατεστημένο καρκίνο, το εμβόλιο θα έπρεπε να λειτουργεί ακόμη καλύτερα σε άτομα υψηλού κινδύνου», ανέφερε.

Η σημασία για το μέλλον

Μια νέα κλινική δοκιμή βρίσκεται ήδη στη φάση εγγραφής ασθενών. Εφόσον το εμβόλιο αποδειχθεί επιτυχημένο και σε μεγαλύτερες μελέτες, θα μπορούσε να αποτελέσει την πρώτη στρατηγική πρόληψης του καρκίνου του παγκρέατος.

«Η πρόληψη και η έγκαιρη αναχαίτιση σώζουν ζωές — ιδίως για καρκίνους των οποίων η συχνότητα σε νεότερες ηλικίες αυξάνεται και για τους οποίους δεν διαθέτουμε αποτελεσματικές μεθόδους έγκαιρης ανίχνευσης», δήλωσε η Elizabeth Jaffee, αναπληρώτρια διευθύντρια του Johns Hopkins Kimmel Cancer Center. «Αυτή είναι μόνο η αρχή, αλλά πρόκειται για ένα καλό ξεκίνημα — κάτι που μέχρι σήμερα κανείς δεν είχε σκεφτεί να επιχειρήσει», κατέληξε.