Μόνο δικηγόροι ενταγμένοι σε ειδικό μητρώο θα παρέχουν πλέον τη δωρεάν νομική καθοδήγηση σε αιτούντες άσυλο, με βασική αμοιβή 160 ευρώ ανά συνεδρία και πρόσθετο bonus 250 ευρώ εφόσον ο αιτών επιλέξει εθελούσια αναχώρηση και η επιστροφή ολοκληρωθεί.

Το νέο πλαίσιο παροχής δωρεάν νομικής καθοδήγησης στο πλαίσιο εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας καθορίζεται με Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ. Την ΚΥΑ συνυπογράφουν ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.

Η κεντρική αλλαγή είναι ότι η νομική καθοδήγηση οργανώνεται πλέον μέσα από το «Μητρώο Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης», το οποίο τηρείται στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών και εποπτεύεται από την Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας. Στην πράξη, η ενημέρωση των αιτούντων άσυλο περνά αποκλειστικά σε πιστοποιημένους δικηγόρους, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ειδική επιμόρφωση, ασυμβίβαστα και μηχανισμό ελέγχου.

Τι θα λένε οι δικηγόροι στους αιτούντες

Η νομική καθοδήγηση αφορά τον πρώτο βαθμό εξέτασης της αίτησης διεθνούς προστασίας και περιλαμβάνει ενημέρωση για τα στάδια της διοικητικής διαδικασίας, τα δικαιώματα, τις διαδικαστικές εγγυήσεις και τις υποχρεώσεις των αιτούντων. Οι δικηγόροι θα εξηγούν τη διαδικασία κατάθεσης της αίτησης και τα νομικά ζητήματα που μπορεί να ανακύψουν, καθώς και τον τρόπο προσβολής μιας απορριπτικής απόφασης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι η καθοδήγηση περιλαμβάνει ενημέρωση για το αν ο αιτών έχει ισχυρό ή μη προσφυγικό προφίλ. Για αιτούντες από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας κάτω του 20%, η ενημέρωση θα περιλαμβάνει ρητά και τις αυστηρές ποινικές κυρώσεις για την παράνομη είσοδο και παραμονή στη χώρα, καθώς και τη δυνατότητα εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης και παραπομπής σε προγράμματα Υποβοηθούμενης Εθελούσιας Επιστροφής και Επανένταξης.

Με άλλα λόγια, ο αιτών θα γνωρίζει εξαρχής τι σημαίνει να συνεχίσει μια διαδικασία χωρίς σοβαρό προσφυγικό υπόβαθρο και ποια είναι η εναλλακτική της οργανωμένης επιστροφής. Η ΚΥΑ βάζει, πάντως, σαφή όρια: η νομική καθοδήγηση δεν αποτελεί πλήρη νομική εκπροσώπηση και δεν περιλαμβάνει προετοιμασία για τη συνέντευξη επί της ουσίας, σύνταξη υπομνημάτων ή υπόδειξη συγκεκριμένων ενεργειών για την υποστήριξη της ατομικής υπόθεσης.

Γρήγορες συνεδρίες, ομάδες έως 15 άτομα

Η διαδικασία οργανώνεται με σύντομα χρονοδιαγράμματα. Εντός δύο εργάσιμων ημερών από την υποβολή αιτήματος για δωρεάν νομική καθοδήγηση, η αρμόδια αρχή καταχώρισης συγκεντρώνει τα αιτήματα και ενημερώνει την Ολομέλεια για την ημερομηνία, την ώρα και τον τόπο διεξαγωγής της συνεδρίας. Η Ολομέλεια πρέπει να απαντήσει εντός μίας εργάσιμης ημέρας, επιβεβαιώνοντας την ανάθεση σε συγκεκριμένο δικηγόρο.

Η καθοδήγηση παρέχεται κατά κανόνα σε ομάδες έως 15 ατόμων που έχουν την ίδια εθνικότητα και βρίσκονται στο ίδιο διαδικαστικό στάδιο. Σε περίπτωση μεγάλου αριθμού αιτήσεων ή άλλων εξαιρετικών συνθηκών, ο αριθμός μπορεί να αυξηθεί έως 50 άτομα. Για ποινικούς κρατούμενους, η καθοδήγηση μπορεί να παρέχεται ατομικά. Για όσους υπάγονται στη διαδικασία συνόρων, η νομική καθοδήγηση προτεραιοποιείται, καθώς αφορά υποθέσεις με χαμηλό προσφυγικό προφίλ και άμεση δυνατότητα επιστροφής.

Αμοιβές και ασυμβίβαστα

Η βασική αμοιβή ορίζεται στα 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ ανά συνεδρία, ανεξαρτήτως αν αυτή είναι ατομική ή ομαδική. Αν η συνεδρία δεν πραγματοποιηθεί επειδή δεν εμφανίστηκαν οι αιτούντες που είχαν προσκληθεί κανονικά, ο δικηγόρος λαμβάνει κανονικά την πλήρη αμοιβή. Αν η μη πραγματοποίηση οφείλεται στον ίδιο τον δικηγόρο, δεν καταβάλλεται αμοιβή.

Το μπόνους των 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ αφορά μόνο συγκεκριμένες περιπτώσεις: αιτούντες της διαδικασίας συνόρων, χωρίς ισχυρό προσφυγικό προφίλ, που υποβάλλουν αίτηση εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης μέσα σε δύο μήνες από τη συνεδρία. Το ποσό καταβάλλεται μόνο όταν η αναχώρηση ολοκληρωθεί — δηλαδή το οικονομικό κίνητρο συνδέεται με πραγματική επιστροφή, όχι με τυπική δήλωση πρόθεσης.

Παράλληλα, θεσπίζεται αυστηρό ασυμβίβαστο: δικηγόρος που παρείχε νομική καθοδήγηση σε αιτούντα δεν μπορεί στη συνέχεια να τον εκπροσωπήσει ιδιωτικά ως πληρεξούσιος δικηγόρος στη διοικητική ή δικαστική διαδικασία. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να μη μετατραπεί η κρατικά χρηματοδοτούμενη ενημέρωση σε μηχανισμό άντλησης ιδιωτικής πελατείας. Οι δικηγόροι δεσμεύονται από εμπιστευτικότητα, ενώ κάθε πληροφορία που γνωστοποιείται στη συνεδρία καλύπτεται από το δικηγορικό απόρρητο.

Το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο

Η διάταξη εντάσσεται στο πολιτικό πλαίσιο που έχει χαράξει ο Θάνος Πλεύρης στο μεταναστευτικό, με βασικό άξονα ότι όσοι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία δεν μπορούν να παραμένουν επ' αόριστον στη χώρα. Το σχήμα «φυλακή ή επιστροφή» ήδη εφαρμόζεται: σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, 599 άτομα έχουν κάνει χρήση του πλαισίου ώστε να αποφύγουν τη φυλακή και να επιστρέψουν, με την επιστροφή να έχει ήδη υλοποιηθεί για 450 εξ αυτών, ενώ για τους υπόλοιπους η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.

Με τη νέα ΚΥΑ, το υπουργείο επιχειρεί να εντάξει και τη νομική ενημέρωση στην ίδια λογική: ο αιτών άσυλο, ιδίως όταν προέρχεται από χώρα με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης, θα ενημερώνεται από πιστοποιημένο δικηγόρο για τη διαδικασία, τις πιθανότητες επιτυχίας, τις ποινικές συνέπειες της παράνομης παραμονής, αλλά και για τη δυνατότητα οργανωμένης επιστροφής.