Η εξάρθρωση του κυκλώματος με τις 380 επιχειρήσεις, τους 205 αχυρανθρώπους και τα 43 εκατ. ευρώ σε οφειλές δεν είναι απλώς μια μεμονωμένη υπόθεση. Αναδεικνύει το μοντέλο λειτουργίας που επιτρέπει σε οργανωμένα σχήματα να αποκομίζουν μεγάλα κέρδη από φόρους και εισφορές που δεν αποδίδονται ποτέ.

Στην υπόθεση που αποκάλυψε η ΑΑΔΕ, οι 317 από τις 380 επιχειρήσεις είχαν ήδη δημιουργήσει οφειλές 27 εκατ. ευρώ προς την εφορία και 16 εκατ. ευρώ προς τον ΕΦΚΑ. Το πιο κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι, μόλις ξεκινούσε φορολογικός έλεγχος, οι εταιρίες «εξαφανίζονταν» και στη θέση τους εμφανιζόταν άλλη με νέο ΑΦΜ, ίδια δραστηριότητα και νέο διαχειριστή-βιτρίνα. Η επιχείρηση συνέχιζε, αλλά το νομικό πρόσωπο εξαφανιζόταν, αφήνοντας πίσω φουσκωμένα χρέη.

Το κόλπο με τους αχυρανθρώπους και τα ΑΦΜ μιας χρήσης αποφέρει μεγάλα κέρδη και μάλιστα σε τρία επίπεδα:

Πρώτον, από τη μη απόδοση ΦΠΑ. Σε κλάδους όπως η εστίαση και το εμπόριο ηλεκτρονικών –που κυριαρχούσαν στη συγκεκριμένη υπόθεση και περιλάμβαναν ακόμη και γνωστή αλυσίδα γρήγορου φαγητού– ο ΦΠΑ που εισπράττεται καθημερινά είναι υψηλός. Αν δεν αποδοθεί στο Δημόσιο, μετατρέπεται σε άμεσο ταμειακό πλεονέκτημα για το κύκλωμα.

Δεύτερον, από τη μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών και φόρου εισοδήματος. Οι επιχειρήσεις λειτουργούν, απασχολούν προσωπικό, δημιουργούν πραγματική οικονομική δραστηριότητα, αλλά οι υποχρεώσεις τους συσσωρεύονται στο όνομα διαχειριστών χωρίς ουσιαστική οικονομική επιφάνεια. Όταν η εταιρία “κλείσει”, οι απαιτήσεις μένουν χωρίς αντίκρισμα.

Τρίτον, από τη συστηματική ανακύκλωση νομικών προσώπων. Στις έρευνες που έγιναν σε 11 κατοικίες εντοπίστηκαν 110 τραπεζικές κάρτες, 110 σφραγίδες εταιριών, συσκευές POS, ηλεκτρονικός εξοπλισμός και μετρητά 100.000 ευρώ. Τα ευρήματα δείχνουν οργανωμένη δυνατότητα ταχείας αντικατάστασης εταιριών. Όταν ένα ΑΦΜ επιβαρυνόταν με χρέη, το επόμενο ήταν ήδη έτοιμο, με νέο διαχειριστή και ίδια δραστηριότητα.

Η πρακτική αυτή δεν είναι καινούργια. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, το 2025 εντοπίστηκαν 147 επιχειρήσεις που συμμετείχαν σε κύκλωμα εικονικών συναλλαγών συνολικής αξίας 718,1 εκατ. ευρώ, με ΦΠΑ 143,5 εκατ. ευρώ που δεν αποδόθηκε. Σε εκείνη την περίπτωση, οι εταιρίες λειτουργούσαν ως εκδότες ή λήπτες εικονικών τιμολογίων, μειώνοντας τεχνητά τη φορολογητέα ύλη.

Σε άλλη υπόθεση που είχε δημοσιοποιηθεί από την ΑΑΔΕ, κύκλωμα εικονικών τιμολογίων είχε προκαλέσει ζημία άνω των 48 εκατ. ευρώ. Και εκεί, το μοτίβο ήταν παρόμοιο: εταιρίες-κέλυφος, διαδοχικά νομικά σχήματα και πρόσωπα-βιτρίνες χωρίς περιουσιακά στοιχεία.

Το κοινό στοιχείο όλων των υποθέσεων είναι η χρήση του ΑΦΜ ως αναλώσιμου εργαλείου. Η επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί κανονικά, να εμφανίζει τζίρο και συναλλαγές. Οι υποχρεώσεις όμως παραμένουν σε νομικά πρόσωπα που παύουν να υπάρχουν ή δεν έχουν δυνατότητα εξόφλησης.

Στην υπόθεση των 380 επιχειρήσεων, το επαναλαμβανόμενο μοτίβο αλλαγής ΑΦΜ, κοινών διευθύνσεων και διαχειριστών ήταν αυτό που ενεργοποίησε τα συστήματα ανάλυσης κινδύνου της ΑΑΔΕ. Οι διασταυρώσεις έδειξαν ότι οι εταιρίες με υψηλές οφειλές σταματούσαν να υφίστανται λίγο πριν ή κατά τη διάρκεια ελέγχου, ενώ η ίδια δραστηριότητα συνεχιζόταν κάτω από νέο νομικό πρόσωπο.

Στο τέλος της διαδρομής, τα χρέη βεβαιώνονται στο όνομα του διαχειριστή. Ο αχυράνθρωπος βρίσκεται με μπλοκαρισμένο ΑΦΜ, δεσμευμένους λογαριασμούς και ποινικές ευθύνες, ενώ ο πραγματικός ελεγκτής της επιχείρησης έχει ήδη μεταφέρει τη δραστηριότητα αλλού. Το σύστημα βασίζεται ακριβώς σε αυτή την «ασπίδα» προσώπων χωρίς περιουσία.