Πάνω από 27 θάνατοι και 28 επιθέσεις σε ανθρώπους έχουν καταγραφεί στην Ανατολική Μεσόγειο από τον λαγοκέφαλο — ένα δηλητηριώδες ψάρι που εξαπλώνεται ανησυχητικά και στα ελληνικά νερά.

Ο λαγοκέφαλος εδραιώνεται πλέον ως μία από τις σοβαρότερες απειλές για τα οικοσυστήματα, την αλιεία και τη δημόσια υγεία στη Μεσόγειο. Πρόσφατη διεθνής μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Biology, καταγράφει σχεδόν δύο δεκαετίες περιστατικών που συνδέονται με το είδος Lagocephalus sceleratus: από δηλητηριάσεις μετά την κατανάλωσή του έως επιθέσεις με σοβαρούς τραυματισμούς.

Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από το 2004 έως το 2023, τα οποία προέρχονταν από νοσοκομειακά αρχεία, διαδικτυακά δημοσιεύματα, αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προσωπικές συνεντεύξεις. Συνολικά, είχαν καταγραφεί 198 περιστατικά στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταξύ των οποίων 28 επιθέσεις σε ανθρώπους και 27 θάνατοι από κατανάλωση λαγοκέφαλου.

Ένας από τους πιο επιβλαβείς «εισβολείς»

Η Μεσόγειος θεωρείται μία από τις θαλάσσιες περιοχές με τη μεγαλύτερη εισβολή ξενικών ειδών παγκοσμίως. Περισσότερα από 1.000 μη αυτόχθονα είδη έχουν ήδη καταγραφεί στα νερά της, ενώ πάνω από 65 ξενικά είδη ψαριών έχουν εγκατασταθεί στις ελληνικές θάλασσες, σύμφωνα με τη βιολόγο-ιχθυολόγο του ΕΛΚΕΘΕ Νότα Περιστεράκη.

Το είδος Lagocephalus sceleratus προέρχεται από την Ερυθρά Θάλασσα και πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην περιοχή το 2003 και μέσα σε λίγα χρόνια εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της λεκάνης. Από τα 13 είδη της οικογένειας Tetraodontidae, έξι έχουν πλέον καταγραφεί στη Μεσόγειο, με τον Lagocephalus sceleratus να θεωρείται το πιο επικίνδυνο για τον άνθρωπο.

Η νευροτοξίνη που μπορεί να αποβεί θανατηφόρα

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προέρχεται από την τετραδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που εντοπίζεται στους ιστούς του ψαριού. Η ουσία εμποδίζει τη λειτουργία των διαύλων νατρίου στα νευρικά κύτταρα και μπορεί να προκαλέσει μούδιασμα, μυϊκή αδυναμία, παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις, θάνατο.

Κρίσιμο στοιχείο: η τοξίνη δεν εξουδετερώνεται με το μαγείρεμα, την κατάψυξη ή άλλες συνήθεις μεθόδους επεξεργασίας. Για τον λόγο αυτό, ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται σε καμία περίπτωση. Σε περίπτωση κατανάλωσης, η έγκαιρη μεταφορά σε νοσοκομείο είναι κρίσιμη, καθώς δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο και η αντιμετώπιση βασίζεται στην υποστήριξη των ζωτικών λειτουργιών.

Από τα δαγκώματα έως τους ακρωτηριασμούς

Παράλληλα, ο λαγοκέφαλος διαθέτει ισχυρά, κοπτικά δόντια, ικανά να προκαλέσουν βαθιά τραύματα. Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί περιστατικά που κυμαίνονται από απλά δαγκώματα έως σοβαρές κακώσεις και ακρωτηριασμούς δακτύλων. Οι επιθέσεις φαίνεται να αυξάνονται κατά την αναπαραγωγική περίοδο, όταν το ψάρι εμφανίζει πιο επιθετική συμπεριφορά.

Κολυμβητές, ψαράδες και δύτες καλούνται να αποφεύγουν κάθε επαφή με το ψάρι και να μην επιχειρούν να το πιάσουν με γυμνά χέρια. Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα, τα περιστατικά δαγκωμάτων ήταν συχνότερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν αυξάνεται η ανθρώπινη παρουσία στη θάλασσα.

Η παρουσία του στην Ελλάδα

Στα ελληνικά νερά, το Lagocephalus sceleratus καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Έκτοτε, η παρουσία του έχει επεκταθεί, ιδίως στο Νότιο Αιγαίο και στην Κρήτη. Έχουν σημειωθεί δηλητηριάσεις και επιθέσεις, ενώ η εξάπλωσή του προκαλεί σημαντικές ζημιές στους αλιείς. Μπορεί κανείς να το αναγνωρίσει από το επιμήκες σώμα, το πλατύ κεφάλι, τα δυνατά δόντια και την ικανότητά του να διογκώνεται όταν αισθανθεί απειλή.

Σε περίπτωση σύλληψής του στα αλιευτικά εργαλεία, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή κατά την αφαίρεσή του. Αν υπάρξει δάγκωμα, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Συμπτώματα όπως μούδιασμα γύρω από το στόμα, ναυτία, μυϊκή αδυναμία ή δυσκολία στην αναπνοή μετά την κατανάλωση άγνωστου ψαριού αποτελούν επείγον περιστατικό.