Το χειρότερο απόβλητο μετά τα χημικά είναι η πλαστική σακούλα των σούπερ μάρκετ καθώς, σύμφωνα με τον Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟΔΣΑ) Κεντρικής Μακεδονίας, συνιστά μεν ένα προϊόν που ανακτάται σε μονάδες επεξεργασίας απορριμμάτων σε όλη τη χώρα, ωστόσο είναι αδύνατον να οδηγηθεί στην ανακύκλωση, λόγω χαμηλής ποιότητας και επιμολυσμένου προϊόντος.

Στην ουσία, οι πλαστικές σακούλες ανακτώνται σε ποσοστό 8 έως 11% και τελικά οδηγούνται στην ταφή καθώς δεν μπορούν να αξιοποιηθούν με διαφορετικό τρόπο. Σε μια προσπάθεια να εκτρέψει το υλικό αυτό από τη συγκεκριμένη πορεία, ο ΦΟΔΣΑ καλεί επιστήμονες, ερευνητικές ομάδες, εταιρείες ή τεχνολογικά ινστιτούτα να προτείνουν λύση, στο πλαίσιο του διαγωνισμού ανοιχτής καινοτομίας Innovation for Society Awards (ΙFS) που διοργανώνει το One Stop Liaison Office, ο μηχανισμός υποστήριξης της καινοτομίας που λειτουργεί στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας.

«Θέλουμε να πετύχουμε έναν σημαντικό περιβαλλοντικό στόχο: το φιλμ, όπως λέγεται το υπόλειμμα της πλαστικής σακούλας των σούπερ μάρκετ, να απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από το υπόλειμμα που κατευθύνεται στην ταφή. Αυτό είναι το πιο δύσκολο κλάσμα και η λύση θα μπορούσε να είναι είτε να γίνει καύσιμο είτε να ανακυκλωθεί με χημικό τρόπο» επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο προϊστάμενος αξιοποίησης στερεών αποβλήτων του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας Ιωάννης Γλαράκης.

Πιο συγκεκριμένα, ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας Μιχάλης Γεράνης αναφέρει για την πρώτη περίπτωση ότι το καύσιμο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στην τσιμεντοβιομηχανία και στις μονάδες καύσης απορριμμάτων. Για τη δεύτερη περίπτωση ο κ. Γλαράκης διευκρινίζει ότι η χημική ανακύκλωση δεν είναι καύση απορριμμάτων αλλά είναι ουσιαστικά πυρόλυση, μια λύση περιβαλλοντικά πιο ορθή. Σε αυτή, με μια διαδικασία υψηλών θερμοκρασιών, προσθήκης χημικών ουσιών και απουσίας οξυγόνου, παράγονται ένα υγρό, ένα στερεό και ένα αέριο, που είναι και τα τρία καύσιμες ύλες.

«Κάπως έτσι οι παππούδες μας έφτιαχναν τα κάρβουνα. Έβαζαν τα ξύλα, τα σκεπάζανε με λάσπη, έκαναν έναν κώνο, άφηναν ένα μικρό πορτάκι κάτω στη βάση, έβαζαν μια φωτιά και το κλείνανε. Η φωτιά έκαιγε τα ξύλα όσο υπήρχε μέσα αέρας και οξυγόνο. Όταν τελείωνε το οξυγόνο όμως ξεκινούσε η περιβόητη πυρόλυση. Με τον τρόπο αυτό παραγόταν στερεό κάρβουνο, ένα υγρό σαν το πετρέλαιο και αέριο» συμπληρώνει.

Σήμερα πια, όπως τονίζει, υπάρχουν μονάδες χημικής ανακύκλωσης στο εξωτερικό, οι οποίες έχουν ωστόσο υψηλό κόστος καθώς αυτό υπολογίζεται σε 1200 ευρώ ανά τόνο, έναντι 40 ευρώ ανά τόνο στην περίπτωση της ταφής και 57 ανά τόνο σε εκείνη της επεξεργασίας σε εργοστάσια. «Αν υπάρχει κάποια λύση που μπορεί να μας προτείνουν οι επιστήμονες, περιμένουμε με χαρά να τους ακούσουμε» υπογραμμίζει ο κ. Γεράνης.

Πλαστικές ή βιοδιασπώμενες σακούλες;

Στο ερώτημα αν θα ήταν χρήσιμο οι βιοδιασπώμενες σακούλες να αντικαταστήσουν τις πλαστικές, ο προϊστάμενος αξιοποίησης στερεών αποβλήτων του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας απαντά θετικά, ιδίως για την περίπτωση της κομποστοποίησης. Άλλωστε, όπως λέει, ο φορέας συστήνει στον κόσμο να απορρίπτει τα οργανικά απόβλητα στους καφέ κάδους μέσα σε βιοδιασπώμενες σακούλες που πραγματικά αποδομούνται σε αντίθεση με τις πλαστικές που αφήνουν υπολείμματα μικροπλαστικών στο τελικό προϊόν της κομποστοποίησης. Ωστόσο, τονίζει ότι «παραμένει άλυτο πρόβλημα, μέχρι στιγμής, η αποφυγή της χρήσης της πλαστικής σακούλας των σούπερ μάρκετ, λόγω της τεράστιας λειτουργικότητάς της ιδίως στις περιπτώσεις της απόρριψης χαρτιών κουζίνας και τουαλέτας».

Την ίδια στιγμή, ένα ακόμη υλικό που δεν ανακυκλώνεται και καταλήγει στην ταφή είναι οι μαύρες πλαστικές σακούλες και τα μαύρα πλαστικά τάπερ φαγητού που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά τους από υπηρεσίες διανομής φαγητού. Η αιτία είναι το χρώμα τους καθώς, σύμφωνα με τον κ. Γλαράκη, τα μαύρα αντικείμενα δεν γίνονται αντιληπτά από τον εξοπλισμό της ανακύκλωσης στα εργοστάσια. «Ο εξοπλισμός αυτός λειτουργεί με το φως, ρίχνει φως στα αντικείμενα και “διαβάζει” το φάσμα που επιστρέφει. Το μαύρο ωστόσο δεν επιστρέφει γιατί απορροφά το φως και έτσι οι μαύρες σακούλες και τα μαύρα πλαστικά του πακεταρισμένου φαγητού καταλήγουν στο υπόλειμμα της διαδικασίας» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Πώς διαχωρίζονται τα ανακυκλώσιμα υλικά

Σε ό,τι αφορά τη λειτουργία μονάδων επεξεργασίας απορριμμάτων που λειτουργούν σε όλη τη χώρα, αυτές περιλαμβάνουν ένα κόσκινο από το οποίο περνούν οργανικά υπολείμματα, τα οποία οδηγούνται σε βιολογική επεξεργασία. Ό,τι δεν περάσει από εκεί, συνεχίζει ώστε να υποβληθεί σε μηχανική επεξεργασία. Οι μαγνήτες καταφέρνουν να ανακτήσουν υλικά από σίδερο, ενώ με δινορεύματα αποσπάται το αλουμίνιο, ένα υλικό που μπορεί να ανακυκλωθεί άπειρες φορές. Με οπτικούς και βαλλιστικούς διαχωριστές διαχωρίζονται τα χαρτιά και τα πλαστικά, ενώ σε επόμενο στάδιο γίνεται διαχωρισμός και ανάμεσα σε διαφορετικά είδη πλαστικών.

«Με αυτά τα δεδομένα, η ανακύκλωση κυμαίνεται σε ποσοστό από 5 ως 15%, ωστόσο το ποσοστό αυτό αναμένεται να βελτιωθεί κατά πολύ με την επικείμενη κατασκευή και λειτουργία στη χώρα μας των μονάδων Ανάκτησης Ανακύκλωσης. Σε αυτές, χάρη στις νέες τεχνολογίες που θα εφαρμοστούν, θα λειτουργεί καλύτερα η οπτική διαλογή, θα έχει μεγαλύτερο χρόνο και θα προλαβαίνει να πάρει από το ρεύμα περισσότερα πλαστικά και χαρτιά ώστε να μην καταλήξουν στο υπόλειμμα. Έτσι, σε συνδυασμό και με τη λειτουργία των ξεχωριστών ρευμάτων ανακύκλωσης και την εκπαίδευση της νέας γενιάς, θα μπορέσουμε να πετύχουμε τα επόμενα χρόνια την αύξηση της ανακύκλωσης σε ποσοστό 65%» συμπληρώνει.

Παράλληλα εκτιμά ότι θα μειωθεί και το υπόλειμμα που καταλήγει στην ταφή ώστε από το 38 με 41% στο οποίο βρίσκεται σήμερα να φτάσει τον στόχο του 10% το 2032. Προς την κατεύθυνση αυτή αναμένεται να συμβάλλουν δύο νέες διεργασίες που θα γίνονται στις νέες μονάδες (δύο από τις οποίες θα λειτουργήσουν στη δυτική και την ανατολική Θεσσαλονίκη). Η μία διεργασία αφορά το στέγνωμα των υλικών ώστε να προκύπτει ένα αξιόλογο καύσιμο και η δεύτερη τον τεμαχισμό τους για την βέλτιστη ενεργειακή τους αξιοποίηση. Σε κάθε περίπτωση χρειάζεται προσοχή στην παρακολούθηση και τη μέτρηση των αέριων ρύπων.

«Τα πράγματα θα αλλάξουν σε δέκα χρόνια»

Ο πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας Μιχάλης Γεράνης, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, επισημαίνει: «Μαζί με τα ολιστικά προγράμματα που θα κάνουν οι δήμοι μέσω και του ΦΟΔΣΑ για τον κατάλληλο εξοπλισμό που θα βοηθήσει στη διαλογή των ρευμάτων, με την υλοποίηση των μονάδων, με το σύστημα των μεγάλων ξενοδοχείων που θα λειτουργήσουν από μόνα τους για τη διαλογή και τη διαχείριση, σε λίγα χρόνια θα δούμε ένα πολύ μικρό υπόλειμμα για ενταφιασμό. Θα αλλάξουν τα πράγματα σε 10 χρόνια σημαντικά. Θα αλλάξουν ολοκληρωτικά».

Στο μεταξύ, Ως το τέλος του χρόνου αναμένονται και τα αποτελέσματα της διαδικασίας του διαγωνισμού ανοιχτής καινοτομίας Innovation for Society Awards (ΙFS) για το 2026. Σύμφωνα με τον Σταύρο Μαντζανάκη, τεχνικό σύμβουλο της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας για τον Μηχανισμό Υποστήριξης της Καινοτομίας, οι λύσεις που προέκυψαν από τις προηγούμενες αντίστοιχες δράσεις καινοτομίας (Confluence και IFS Awards 2024 by RCM) έχουν ήδη μετουσιωθεί σε συγκεκριμένα αποτελέσματα.

«Από τις λύσεις που παρακολουθήθηκαν, δύο υλοποιήθηκαν με ίδια χρηματοδότηση των φορέων-προκλήσεων (challenge owners) και απέδωσαν ουσιαστικά και ικανοποιητικά αποτελέσματα. Μία ακόμη βρίσκεται σήμερα σε φάση δοκιμών και συνεχούς βελτίωσης, παρουσιάζοντας θετικά αποτελέσματα, και αναμένεται να προσελκύσει επένδυση από τον φορέα-πρόκληση για παραγωγή μικρής κλίμακας. Παράλληλα, οι δράσεις άνοιξαν έναν σημαντικό αγωγό χρηματοδότησης: περισσότερες από έξι λύσεις έχουν υποβάλει ή προετοιμάζουν αιτήσεις σε ευρωπαϊκά προγράμματα έρευνας» τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Δηλώνει, τέλος, ότι μπορεί να μην οδήγησαν όλες οι διαδρομές σε επιτυχία, όμως και αυτό αποτελεί επίσης μέρος της αξίας καθώς τα αίτια εντοπίστηκαν με σαφήνεια, ανοίγοντας δρόμους για μελλοντική βελτίωση.