Η συνεχιζόμενη διαταραχή του εμπορικού διαδρόμου των Στενών του Ορμούζ που μπλοκάρει εκτός από ενεργειακά προϊόντα, λιπάσματα, μέταλλα και δομικά υλικά, προκαλεί ένα από τα πιο σοβαρά σοκ στις παγκόσμιες ροές εμπορευμάτων τα τελευταία χρόνια, με σημαντικές επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, την αγροτική παραγωγή και τις παγκόσμιες αγορές.

Καθώς τα Στενά του Ορμούζ είναι ουσιαστικά κλειστά, η πιθανή έλλειψη βασικών λιπασμάτων και η εκτόξευση των τιμών τους υπονομεύουν την επισιτιστική ασφάλεια, την ώρα που οι αγρότες σε Ελλάδα, Ευρώπη, HΠΑ αλλά και σε χώρες στο βόρειο ημισφαίριο, ενόψει της άνοιξης εργάζονται στα χωράφια για την προετοιμασία του εδάφους, τη λίπανση και τη σπορά.

Στις χώρες του Κόλπου συγκεντρώνεται 40% του παγκόσμιου εμπορίου σε αζωτούχα λιπάσματα, αμμωνία και ουρία. Χώρες σε όλο τον κόσμο, από την Ευρώπη μέχρι τη Λατινική Αμερική, εξαρτώνται από εισαγωγές λιπασμάτων που παράγονται σε Κατάρ, Κουβέιτ ή Σαουδική Αραβία. Για παράδειγμα, η Βραζιλία, από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς λιπασμάτων στον κόσμο, προμηθεύεται σημαντικές ποσότητες καλίου και αζώτου από τη Ρωσία, τον Καναδά και τη Μέση Ανατολή. Λόγω των διαταραχών εφοδιασμού και των γεωπολιτικών εντάσεων διαφοροποιεί τους προμηθευτές της αλλά είναι «στοίχημα» αν θα καλυφθούν οι ανάγκες της, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις εξαγωγές τροφίμων σε όλο τον κόσμο. Εξάλλου, η Βραζιλία είναι ο κορυφαίος παγκόσμιος εξαγωγέας τροφίμων και γεωργικών προϊόντων και εισάγει όγκους λιπασμάτων ρεκόρ κάθε χρόνο για να υποστηρίξει την παραγωγή σόγιας και καλαμποκιού.

Οπότε η συνεχιζόμενη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ απειλεί την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια καθώς σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων και πρώτων υλών διέρχεται από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα.

Ο πόλεμος στο Ιράν δεν έχει προκαλέσει απλά ένα ενεργειακό σοκ αλλά ένα συστηματικό σοκ που επηρεάζει τα αγροδιατροφικά συστήματα παγκοσμίως. Ανάλογη προειδοποίηση έγινε και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, σύμφωνα με στοιχεία του οποίου η περιοχή του Κόλπου αντιπροσωπεύει σχεδόν το 1/3 της παγκόσμιας προσφοράς αζωτούχων λιπασμάτων. Η περιοχή είναι βασικός προμηθευτής ουρίας, που καταγράφει αύξηση πάνω από 70% φέτος έχοντας φτάσει στα 690 δολάρια ο τόνος . Επίσης σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου εμπορίου θείου γίνεται από τις χώρες του Κόλπου. Πρόκειται για μια κρίσιμη πρώτη ύλη για την παραγωγή θειικού οξέος και φωσφορικών λιπασμάτων. Είναι ενδεικτικό ότι η Σαουδική Αραβία παράγει περίπου το ένα πέμπτο των φωσφορικών λιπασμάτων στον κόσμο.

Σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στη διέλευση φορτίων από τα Στενά του Ορμούζ και την εκτόξευση των ασφαλίστρων κινδύνου δημιουργείται ένα εκρηκτικό κοκτέιλ αβεβαιοτήτων για την γεωργική παραγωγή ενώ οι αγρότες ακόμη κι αν έχουν πρόσβαση σε λιπάσματα έρχονται αντιμέτωποι με υψηλότερο κόστος.

Οι πιο ευάλωτες χώρες

Σε αυτό το περιβάλλον πιο ευάλωτη αναδεικνύεται η Σρι Λάνκα και το Μπαγκλαντές, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη η συγκομιδή ρυζιού αλλά και η Ινδία ενόψει της περιόδου των καλλιεργειών των μουσώνων όπου καλλιεργούνται από ρύζι και καλαμπόκι μέχρι σόγια και βαμβάκι, που απαιτούν λιπάσματα και νερό. Επίσης, η Αίγυπτος είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη όπως και χώρες της Αφρικής -Σομαλία, Κένυα, Τανζανία, Μοζαμβίκη- ενώ οι μεγάλοι εξαγωγείς γεωργικών προϊόντων, όπως η Βραζιλία, ενδέχεται επίσης να αντιμετωπίσουν επιπτώσεις στην παραγωγή. Λιγότερα λιπάσματα σημαίνει χαμηλότερες αποδόσεις, ελλείψεις κάποιων τροφίμων και αυξημένες τιμές κατά την επόμενη σεζόν.