Πάσχα
Eurovision
Summer
Xmas
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται αθόρυβα για μια μεγάλης κλίμακας υβριδική επίθεση με πολλά θύματα σε κράτος-μέλος, αποκαλύπτει το Politico. Οι 27 συσκέπτονται χωρίς κινητά, ενώ διαφωνούν για το αν την ευθύνη θα έχει η ΕΕ ή το ΝΑΤΟ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται, χωρίς δημόσια προβολή, για ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν κυρίως θεωρητικό: μια μεγάλης κλίμακας υβριδική επίθεση σε κράτος-μέλος, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει πολλά θύματα και να απαιτήσει άμεση, συντονισμένη αντίδραση. Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους που επικαλείται το Politico, οι πρεσβευτές και των 27 κρατών-μελών συνεδριάζουν τις τελευταίες εβδομάδες σε «περιορισμένη σύνθεση», χωρίς κινητά τηλέφωνα και χωρίς συνεργάτες στην αίθουσα.
Το βασικό ερώτημα, όμως, είναι ποιος θα έχει την ευθύνη της αντίδρασης: ορισμένες πρωτεύουσες θεωρούν ότι η Ένωση κινδυνεύει να εισέλθει σε πεδίο που παραδοσιακά ανήκει στο ΝΑΤΟ, ενώ ειδικοί προτείνουν σαφή καταμερισμό, με τη Συμμαχία να αναλαμβάνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή και την ΕΕ την πολιτική προστασία και τη διαχείριση της κρίσης. Οι συζητήσεις εντάθηκαν ιδιαίτερα μετά την αποκάλυψη της απόπειρας επίθεσης με drones που έφεραν εκρηκτικά στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε τον Αύγουστο.
Τι έγινε στο αεροδρόμιο της Λειψίας
Η γερμανική κυβέρνηση απέδωσε στη Ρωσία την απόπειρα επίθεσης σε εμπορευματικά αεροσκάφη που βρίσκονταν στο αεροδρόμιο. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen), είχε δηλώσει ότι, αν η επίθεση είχε πετύχει, θα μπορούσε να είχε προκαλέσει τεράστιες ζημιές και απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Η ίδια χαρακτήρισε το περιστατικό επίθεση με «στρατιωτικού τύπου υλικό» από Ρώσους πράκτορες σε έδαφος της ΕΕ.
Οι μυστικές συσκέψεις των 27 για υβριδική επίθεση
Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες, σε πρόσφατη συνάντηση των πρεσβευτών η συζήτηση επικεντρώθηκε ειδικά στο ενδεχόμενο μιας επίθεσης με μεγάλο αριθμό θυμάτων. Η ΕΕ διαθέτει ήδη την αποκαλούμενη «εργαλειοθήκη για τις υβριδικές απειλές», η οποία προβλέπει συντονισμό απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παρεμβάσεις σε εκλογές και άλλες ενέργειες κάτω από το κατώφλι ενός συμβατικού πολέμου.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι διαφορετικό: τι θα συμβεί εάν μια τέτοια επίθεση προκαλέσει δεκάδες ή ακόμη περισσότερα θύματα; «Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι το περιστατικό της Λειψίας έδειξε πως «ένα πολύ σοβαρό συμβάν, που θα μπορούσε να προκαλέσει πολλαπλές απώλειες, δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί».
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη καλέσει τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν επειγόντως την ανθεκτικότητά τους απέναντι σε υβριδικές επιθέσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις και χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές.
Τα περιστατικά που ανησυχούν τις Βρυξέλλες
Η ανησυχία στις Βρυξέλλες τροφοδοτείται από μια σειρά περιστατικών που οι ευρωπαϊκές και νατοϊκές αρχές εντάσσουν στο πλαίσιο των υβριδικών ενεργειών. Την Τρίτη, αρκετοί ναύτες αναφέρθηκαν ως αγνοούμενοι, αφού το πλοίο τους βυθίστηκε από drones στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με τις βουλγαρικές αρχές.
Προηγήθηκαν το περιστατικό στη Λειψία, μια ύποπτη πυρκαγιά σε σταθμό επίγειας σύνδεσης στην Πολωνία που διαχειρίζεται τις επικοινωνίες του Starlink, καθώς και ένα σχέδιο τοποθέτησης εμπρηστικών μηχανισμών σε εμπορικούς κόμβους μεταφορών σε όλη την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, παράλληλα με τις τακτικές παραβιάσεις του εναέριου χώρου.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πριν από 4,5 χρόνια, η ΕΕ υποστηρίζει ότι η Μόσχα έχει εντείνει τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς, τις κυβερνοεπιθέσεις, την παραπληροφόρηση και άλλες συγκαλυμμένες ενέργειες εναντίον ευρωπαϊκών κρατών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει καταδικάσει επανειλημμένα τέτοιες ενέργειες και έχει καλέσει τις κρίσιμες υποδομές να συνεργαστούν ακόμη πιο στενά και στοχευμένα.
Η διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, Τέγια Τιιλικάινεν (Teija Tiilikainen), προειδοποίησε ότι όσο χρησιμοποιούνται ολοένα πιο επικίνδυνα μέσα για να δοκιμάζονται η ετοιμότητα και οι αντιδράσεις της Ευρώπης, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να υπάρξουν θύματα. «Κάποια στιγμή, είτε σκόπιμα είτε κατά λάθος, αυτό θα συμβεί», σημείωσε.
Τι σχεδιάζει η ΕΕ σε περίπτωση επίθεσης;
Οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες επικεντρώνονται ήδη στα πρακτικά μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν μετά από ένα μεγάλο περιστατικό. Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η ανάπτυξη ομάδων άμεσης αντίδρασης και η άμεση αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων για το κράτος που θα έχει πληγεί.
Εξετάζεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο οι ηγέτες των θεσμών της ΕΕ θα πρέπει να επικοινωνήσουν δημοσίως τις εξελίξεις και τις αποφάσεις.
Η διαφωνία για τον ρόλο του ΝΑΤΟ
Οι συζητήσεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, που θεωρούν ότι η Ένωση κινδυνεύει να εισέλθει σε πεδίο του ΝΑΤΟ, της διατλαντικής συμμαχίας που αποτελεί τον πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας εδώ και 80 χρόνια. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τη Συμμαχία και ότι το ΝΑΤΟ παραμένει για τα κράτη-μέλη του το θεμέλιο της συλλογικής άμυνας.
Η πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ και συνεργάτιδα του βρετανικού think tank για θέματα ασφαλείας RUSI (Βασιλικό Ινστιτούτο Ενωμένων Υπηρεσιών), Οάνα Λουνγκέσκου (Oana Lungescu), προειδοποιεί ότι η δημιουργία παράλληλων μηχανισμών μπορεί να προκαλέσει σύγχυση στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων. Σε μια κρίση, όπως επισημαίνει, ο χρόνος είναι κρίσιμος και οποιαδήποτε επικάλυψη αρμοδιοτήτων θα μπορούσε να καθυστερήσει την αντίδραση.
Κατά την ίδια, πιο αποτελεσματικός θα ήταν ένας σαφής καταμερισμός: το ΝΑΤΟ να αναλαμβάνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή και η ΕΕ την πολιτική προστασία και την πολιτική διαχείριση της κρίσης.
Ο φόβος για διαρροές
Παράλληλα, υπάρχει ανησυχία για την ασφάλεια των ίδιων των ευρωπαϊκών συζητήσεων. Διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι αρκετές κυβερνήσεις αποφεύγουν να κοινοποιούν ιδιαίτερα ευαίσθητες πληροφορίες σε συνεδριάσεις της ΕΕ, φοβούμενες διαρροές είτε προς τα μέσα ενημέρωσης είτε προς τρίτες χώρες.
Διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας ανέφερε ότι η κυβέρνησή του είναι ιδιαίτερα επιφυλακτική στο να μοιράζεται απόρρητες πληροφορίες στις συνεδριάσεις των μόνιμων αντιπροσώπων.
Το σχέδιο της Φον ντερ Λάιεν για την ασφάλεια
Η συζήτηση συμπίπτει με την προσπάθεια της Φον ντερ Λάιεν να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό έχει προταθεί η δημιουργία ενός «πρωτοκόλλου έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», μέσω του οποίου τα κράτη-μέλη θα μπορούν να συντονίζονται σε περιπτώσεις μεγάλης κρίσης.
Η πρόταση, μαζί με την ιδέα για ένα «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας», αναμένεται να ενταχθεί στην ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική ασφαλείας. Ωστόσο, αρκετές χώρες αντιτείνουν ότι υπάρχουν ήδη μηχανισμοί που μπορούν να ενεργοποιηθούν.
Ένας από αυτούς είναι ο IPCR, ο Ολοκληρωμένος Μηχανισμός Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων, ο οποίος επιτρέπει στην εκάστοτε προεδρία της ΕΕ να συγκαλεί έκτακτες συνεδριάσεις με τη συμμετοχή, εφόσον χρειάζεται, ειδικών από το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ και άλλους οργανισμούς.
Το προηγούμενο του Μπατακλάν και το άρθρο 42.7
Σε περίπτωση μεγάλης επίθεσης, πάντως, η τελική επιλογή για την αντίδραση ανήκει πρωτίστως στο κράτος που έχει δεχθεί το πλήγμα. Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, η Γαλλία ενεργοποίησε για πρώτη και μοναδική φορά μέχρι σήμερα το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η ενεργοποίησή της αποτέλεσε πολιτική απόφαση του Παρισιού και δεν οδήγησε σε ενιαία ευρωπαϊκή στρατιωτική κινητοποίηση.
Το ζήτημα για τις Βρυξέλλες είναι πλέον πώς θα λειτουργήσει ένα τέτοιο σύστημα αν το επόμενο περιστατικό δεν είναι τρομοκρατική επίθεση με την κλασική έννοια, αλλά μια υβριδική ενέργεια με αρκετούς νεκρούς και αμφιλεγόμενη ή δύσκολη, σε επίσημο επίπεδο, απόδοση ευθύνης.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η Μόσχα δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το αν η απάντηση θα δοθεί μέσα από τους θεσμούς της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ· το κρίσιμο για την Ευρώπη είναι να υπάρχει σαφής, γρήγορη και συντονισμένη αντίδραση. «Ειλικρινά, ο Βλαντιμίρ Πούτιν (Vladimir Putin) δεν ενδιαφέρεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται από το Coreper 2 ή από το NAC», είπε η Λουνγκέσκου, αναφερόμενη στις συνεδριάσεις των πρεσβευτών της ΕΕ και στο όργανο λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ. «Δεν είναι αυτός ο τρόπος σκέψης της Μόσχας».
