Εορτολόγιο 1η Οκτωβρίου: Γιορτάζουν Ανανίας, Θηρεσία και Ρωμανός

Σήμερα, Πέμπτη 1η Οκτωβρίου, το εορτολόγιο τιμά τη μνήμη του Αγίου Ανανία και του Οσίου Ρωμανού του Μελωδού. Δείτε ποια ονόματα γιορτάζουν σήμερα και ποιος ήταν ο σημαντικός αυτός υμνογράφος της Εκκλησίας.

Σήμερα, Πέμπτη 1η Οκτωβρίου, το εορτολόγιο τιμά τη μνήμη του Αγίου Ανανία επισκόπου Δαμασκού και του Οσίου Ρωμανού του Μελωδού, ενός από τους σημαντικότερους υμνογράφους της βυζαντινής παράδοσης. Σύμφωνα με το εορτολόγιο 2026, γιορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα Ανανίας, Νίνος, Θηρέσιος, Θηρεσία, Ρωμανός, Ρωμάνα και Ρωμανή.

Σημειώνεται ότι υπάρχουν και άλλες ημερομηνίες κατά τις οποίες γιορτάζει το όνομα Ανανίας.

Ποιος ήταν ο Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός;

Ο Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός, γνωστός και ως ο Υμνογράφος, θεωρείται από τους μεγαλύτερους υμνογράφους της ελληνικής γλώσσας, αποκαλούμενος και «ο Πίνδαρος της ρυθμικής ποίησης». Έζησε και έδρασε τον 6ο αιώνα, την περίοδο που θεωρείται ο «Χρυσός Αιώνας» της βυζαντινής υμνογραφίας, επί βασιλείας του Αναστασίου του Α', ενώ κατά άλλη εκδοχή τοποθετείται τον 8ο αιώνα, επί Αναστασίου του Β'.

Γεννήθηκε στην Έμεσα της Συρίας και, σύμφωνα με ανώνυμο ύμνο, ήταν εβραϊκής καταγωγής. Αρχικά διακόνευσε στην εκκλησία της Βηρυτού και στη συνέχεια μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, όπου έμεινε στα κελιά του Ναού της Θεοτόκου.

Το όνειρο που αποκάλυψε το χάρισμα του

Ο Ρωμανός είχε μέτρια παιδεία και το ποιητικό ταλέντο του ήταν ακόμη άγνωστο, διακατεχόμενος όμως από βαθιά πίστη στην Παναγία. Παρακολουθούσε τακτικά τις ολονυκτίες στον Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Σε μία από αυτές, την ημέρα των Χριστουγέννων, είδε στο όνειρο του την Παναγία να του προσφέρει ένα βιβλίο και να του ζητά να το καταφάει.

Υπό την επίδραση αυτού του οράματος συνέθεσε το τροπάριο «Ἡ Παρθένος σήμερον τὸν ὑπερούσιον τίκτει καὶ ἡ γῆ τὸ σπήλαιον τῷ ἀπροσίτω προσάγει». Από τη στιγμή εκείνη η ποιητική του έμπνευση δεν έσβησε ποτέ, και αναδείχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους μελωδούς της Εκκλησίας.

Το έργο και η κληρονομιά του Ρωμανού του Μελωδού

Ο Ρωμανός συνέθεσε περίπου χίλιες υμνογραφικές συνθέσεις, από τις οποίες διασώθηκε μόνο το ένα δέκατο. Ύμνησε σχεδόν όλους τους Αγίους και τις εορτές της Χριστιανικής Εκκλησίας, μετατρέποντας γεγονότα και βίους Αγίων σε ζωντανές, δραματικές συνθέσεις χωρίς νεκρικά ή απόκοσμα στοιχεία.

Η ποίησή του αντικατοπτρίζει την εποχή του, τους πόθους και τις ελπίδες των ανθρώπων της, γι' αυτό και το έργο του εξετάζεται όχι μόνο θρησκευτικά και λογοτεχνικά, αλλά και ιστορικά και λαογραφικά. Η γλώσσα του είναι απλή, χωρίς στόμφο, με μια πλαστικότητα και πυκνότητα νοημάτων που, όπως σημειώνουν οι ειδικοί, αποδεικνύει άψογη τεχνική.

Η κριτική αναγνώριση και το Απολυτίκιο

Ο γερμανός βυζαντινολόγος Κρουμβάχερ (Krumbacher) αποκάλεσε τον Ρωμανό τον μεγαλύτερο ποιητή του Βυζαντινού αιώνα, «αληθινό Πίνδαρο» με ανεξάντλητο πλούτο ιδεών, ανυπέρβλητη πλαστικότητα φράσης και θησαυρό αρμονίας σε ποικίλους, καλλιτεχνικούς ρυθμούς. Ο Ρωμανός τελειοποίησε τον εκκλησιαστικό Ύμνο, αποτελούμενο από το Κοντάκιον, τους Οίκους και το Εφύμνιον, στηριζόμενο στον νόμο της ισοσυλλαβίας και της ομοτονίας.

Το Απολυτίκιο του Αγίου, σε ήχο δ', αναφέρει: «Ὡς σάλπιγξ θεόληπτος, τῶν οὐρανίων ᾠδῶν, ἐνθέως ἐφαίδρυνας, τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, τοὶς θείοις σου ἄσμασι, σὺ γὰρ τῆς Θεοτόκου, ἐμπνευσθεῖς τὴ ἑλλάμψει, ἔνθεος ὑμνηπόλος, ἐγνωρίσθης ἐν κόσμῳ, διὸ σὲ πόθω τιμῶμεν, Ρωμανὲ Ὅσιε».