Γιατί οι άνθρωποι στον Μεσαίωνα μπορεί να κοιμόντουσαν σε δύο «βάρδιες»

Το να ξυπνήσει κάποιος στις 2 ή στις 3 τα ξημερώματα σήμερα θεωρείται συνήθως κακό σημάδι: αϋπνία, άγχος, κακός ύπνος. Όμως για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, αυτή η νυχτερινή αφύπνιση ίσως ήταν απολύτως φυσιολογική.

Σύμφωνα με τη θεωρία του ιστορικού Roger Ekirch, άνθρωποι σε διάφορες περιοχές του κόσμου συνήθιζαν να κοιμούνται σε δύο ξεχωριστές περιόδους μέσα στην ίδια νύχτα. Υπήρχε ο «πρώτος ύπνος» και, έπειτα από ένα διάστημα ξύπνιου χρόνου, ο «δεύτερος ύπνος».

Ο Ekirch άρχισε να ερευνά το θέμα όταν εντόπισε σε δικαστική κατάθεση του 1699 μια εντελώς φυσική αναφορά στον «πρώτο ύπνο». Στη συνέχεια βρήκε παρόμοιες αναφορές σε λογοτεχνικά έργα, ιατρικά κείμενα και άλλα ιστορικά αρχεία, ακόμη και πολύ πριν από τον Μεσαίωνα.

Anya Juárez Tenorio / Pexels

Αναφορές σε διφασικό ύπνο εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, στον Chaucer, αλλά και σε αρχαιότερα κείμενα που συνδέονται με τον Πλούταρχο και τον Λίβιο. Ο ιστορικός υποστηρίζει ότι η πρακτική δεν περιοριζόταν στην Ευρώπη, αλλά υπήρχε και σε περιοχές της Αφρικής, της Νότιας Αμερικής και της Μέσης Ανατολής.

Πώς λειτουργούσε στην πράξη;

Ο πρώτος ύπνος μπορούσε να ξεκινά περίπου στις 9 ή 10 το βράδυ. Έπειτα από μερικές ώρες, οι άνθρωποι ξυπνούσαν και παρέμεναν ξύπνιοι για ένα διάστημα πριν επιστρέψουν στο κρεβάτι μέχρι το πρωί.

Αυτή η ενδιάμεση περίοδος δεν θεωρούνταν απαραίτητα πρόβλημα. Κάποιοι προσεύχονταν, άλλοι έκαναν δουλειές, επισκέπτονταν γείτονες, συζητούσαν με την οικογένειά τους ή απλώς έμεναν ξαπλωμένοι. Για τα ζευγάρια μπορούσε επίσης να είναι χρόνος οικειότητας.

Η αλλαγή φαίνεται πως ήρθε σταδιακά με την τεχνητή φωταγώγηση. Όσο οι άνθρωποι μπορούσαν να μένουν ξύπνιοι για περισσότερες ώρες μετά τη δύση του ήλιου, η ώρα του ύπνου μετακινήθηκε και ο συνεχόμενος νυχτερινός ύπνος έγινε περισσότερο ο κανόνας.

Μάλιστα, ορισμένες μελέτες σε ανθρώπους που έμειναν για εβδομάδες χωρίς έντονο τεχνητό φως έδειξαν ότι μπορεί να εμφανιστεί ξανά ένα μοτίβο ύπνου σε δύο τμήματα.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι κάθε νυχτερινό ξύπνημα σήμερα είναι «φυσιολογικό» ή ότι όλοι οι μεσαιωνικοί άνθρωποι κοιμούνταν έτσι. Δείχνει όμως ότι η ιδέα του υποχρεωτικού οκτάωρου συνεχόμενου ύπνου μπορεί να είναι πιο σύγχρονη απ’ όσο φανταζόμαστε.