60.000 μετανάστες «άναψαν φωτιά» στην Ευρώπη – Σύνορα κλείνουν και εντάσεις κλιμακώνονται

Οι 60.000 μετανάστες από το Μαρόκο επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν τις ελευθερίες που προσφέρει η συνθήκη Σένγκεν — η οποία καλύπτει 29 χώρες, από την Πορτογαλία ώς την Πολωνία — για να διασχίσουν τα σύνορα της Θέουτας και να πατήσουν σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η συνθήκη παραμένει από τις πιο αγαπητές πολιτικές της Ευρώπης για όσους επωφελούνται από αυτήν: εκείνους που εργάζονται, σπουδάζουν, ψωνίζουν, δημιουργούν δεσμούς και ζουν πέρα από τα εθνικά σύνορα, διασχίζοντας πολλαπλά ευρωπαϊκά κράτη σε λίγες μόνο ώρες χωρίς να χρειαστεί ποτέ να σταματήσουν. Ακριβώς αυτό το οικοδόμημα αλληλεγγύης βρέθηκε στο επίκεντρο της νέας μεταναστευτικής κρίσης.

Η συνθήκη Σένγκεν επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο, με το κεντρικό ερώτημα να αφορά την αποτελεσματικότητά της. Δεν υπάρχουν νομικοί μηχανισμοί για την αναστολή της συμμετοχής μιας χώρας — ιδιαίτερα μονομερώς. Αυτό που μπορούν να κάνουν τα υπόλοιπα κράτη είναι να επαναφέρουν συνοριακούς ελέγχους, μια δυνατότητα που προβλέφθηκε ήδη από τη σύμβαση εφαρμογής του 1990 και έκτοτε έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα.

Η κριτική για το χάος στη Θέουτα προήλθε τόσο από την εγχώρια αντιπολίτευση στη Μαδρίτη όσο και από τον Λευκό Οίκο. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εκμεταλλεύτηκε την κατάσταση για να παρουσιάσει την Ευρώπη ως επιεική απέναντι στη μετανάστευση, αντλώντας πολιτικό κεφάλαιο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. «Αυτό θα συμβεί και σε εμάς σε τρία χρόνια, αν επικρατήσει η λάθος πλευρά», δήλωσε στο Fox News.

Η Μελόνι ζητά «μπλόκο» — Αντιδράσεις από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες

Η πιο ηχηρή αντίδραση, ωστόσο, προήλθε από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που κάποτε είχαν δεσμευτεί στην ελεύθερη μετακίνηση ως θεμέλιο της διασυνοριακής αλληλεγγύης. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, ζήτησε την αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη Σένγκεν, παρότι δεν υπάρχει επίσημη διαδικασία για κάτι τέτοιο. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας απέδωσε την ευθύνη στην ισπανική κυβέρνηση, χαρακτηρίζοντας τα σχέδιά της να χορηγήσει νόμιμο καθεστώς σε περισσότερους από μισό εκατομμύριο μετανάστες ως «βαθιά λανθασμένα».

Σε απάντηση, η Μαδρίτη κάλεσε τον Ιταλό πρέσβη, κατηγορώντας ξένους ηγέτες για «κομματική δημαγωγία». Η αντιπαράθεση αναδεικνύει το βαθύτερο ρήγμα που διχάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γύρω από το μεταναστευτικό ζήτημα.

Συμμαχίες και κλειστά σύνορα — Ποιοι στηρίζουν την Ιταλία

Αρκετές χώρες τάχθηκαν στο πλευρό της Μελόνι. Ο υπουργός Εσωτερικών της Φινλανδίας υποστήριξε ότι η Ισπανία «απέτυχε πλήρως να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν από τη διείσδυση», σημειώνοντας σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί». Η Γαλλία ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορά της με την Ισπανία, ενώ ο καγκελάριος της Αυστρίας — χώρας που απέχει περίπου 1.600 χιλιόμετρα από την Ιβηρική Χερσόνησο — δήλωσε ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να κλείσει τα σύνορά της.

Η Ιταλία είχε ήδη επαναφέρει ελέγχους στα χερσαία σύνορά της με τη Γαλλία, επικαλούμενη την αναμενόμενη παρουσία «ριζοσπαστικών ακτιβιστών» σε φεστιβάλ στο Πεδεμόντιο, ενώ παράλληλα ανέστειλε την ελεύθερη μετακίνηση χωρίς διαβατήριο στα αεροπορικά και θαλάσσια σύνορα με την Ισπανία. Η Αυστρία, από την πλευρά της, είχε ήδη επαναφέρει ελέγχους στα σύνορα με τέσσερις γειτονικές χώρες, επικαλούμενη την παράτυπη μετανάστευση μέσω των Βαλκανίων, αλλά και τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.

Το πολιτικό κεφάλαιο της ακροδεξιάς και το μέλλον της Σένγκεν

Το κόμμα της Λεπέν, που σήμερα φέρει το όνομα Εθνικός Συναγερμός, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό στην αξιοποίηση της οργής γύρω από τη συνθήκη Σένγκεν. Κατά τη διάρκεια της προσφυγικής κρίσης του 2015, όταν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι εισήλθαν στην Ευρώπη — κυρίως εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου στη Συρία — στελέχη του κόμματος πραγματοποίησαν συμβολική τελετή πένθους στις όχθες του ποταμού όπου είχε υπογραφεί η συμφωνία τριάντα χρόνια νωρίτερα.

Η κρίση στη Θέουτα πιθανότατα θα περιοριστεί. Ωστόσο το πνεύμα αλληλεγγύης που ενέπνευσε τη Συνθήκη Σένγκεν φαίνεται να έχει ήδη υποστεί σοβαρά πλήγματα από την έκταση και την ένταση των αντιδράσεων.