«Made by… AI» – Τι αλλάζουν οι υποχρεωτικοί κανόνες της ΕΕ για τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης

Οι εταιρείες που δημιουργούν ή χρησιμοποιούν περιεχόμενο το οποίο παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη (AI) πρέπει να το επισημαίνουν σαφώς ώστε να το γνωρίζουν οι χρήστες, σύμφωνα με μια κατευθυντήρια γραμμή της ΕΕ που τέθηκε σε εφαρμογή την Κυριακή 2 Αυγούστου.

Αυτό σημαίνει ότι τα deepfakes και άλλα περιεχόμενα που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να φέρουν σχετική επισήμανση, ειδάλλως η ευρωπαϊκή «καμπάνα» θα είναι βαριά.

Ο στόχος; Να διασφαλιστεί ότι οι Ευρωπαίοι θα γνωρίζουν αμέσως αν το διαδικτυακό περιεχόμενο που βλέπουν είναι πραγματικό ή ψεύτικο.

Ο ολοκληρωμένος νόμος της ΕΕ για την AI τίθεται σε ισχύ σταδιακά. Από την Κυριακή, οι εταιρείες πρέπει να διασφαλίζουν πως συστήματα όπως τα chatbots καθιστούν σαφές στους χρήστες ότι πρόκειται για τεχνητή νοημοσύνη, ή ότι, όταν μια εικόνα ή ένα κείμενο έχει δημιουργηθεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, πρέπει να υπάρχει σχετική ένδειξη.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την ενσωμάτωση υδατογραφημάτων και άλλων δεικτών που επιτρέπουν την εύκολη ανίχνευση περιεχομένου το οποίο  έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Οι εταιρείες κινδυνεύουν με υψηλά πρόστιμα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.

Η κατευθυντήρια γραμμή ορίζει επίσης ότι οι υπεύθυνοι για την εφαρμογή συστημάτων ΑΙ πρέπει να ενημερώνουν τα άτομα όταν αυτά εκτίθενται σε: εργαλεία αναγνώρισης συναισθημάτων και βιομετρικής κατηγοριοποίησης, deepfakes, δημοσιεύσεις κειμένων σχετικά με θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος χωρίς ανθρώπινη επιμέλεια ή συντακτικό έλεγχο.

Τα «deepfakes» στο επίκεντρο

«Η γενετική τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει τη δημιουργία παραπληροφόρησης σε άνευ προηγουμένου κλίμακα, προσαρμοσμένης σε συγκεκριμένα ακροατήρια, και τη διάδοσή της με εντυπωσιακή ταχύτητα», τόνισε αξιωματούχος της ΕΕ, μιλώντας στο Euronews.

Δεδομένου ότι η AI «καθιστά όλο και πιο δύσκολο για όλους μας να διακρίνουμε το πραγματικό από το τεχνητό», όπως ανέφερε, οι κανόνες της ΕΕ αποσκοπούν στο να «διαφυλάξουν τη δυνατότητα των πολιτών να εμπιστεύονται ό,τι βλέπουν, ακούνε και διαβάζουν».

Μεγάλο «πονοκέφαλο» για τις Βρυγέλλες αποτελούν τα deepfakes, δηλαδή κείμενα, εικόνες, βίντεο και ήχοι που φαίνονται αληθινά, αλλά δημιουργούνται ή παραποιούνται από την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι κανόνες αφορούν περιεχόμενο που δημιουργείται για επαγγελματικούς λόγους, ενώ η ΕΕ επιμένει ότι τα άτομα που χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για καθαρά προσωπικούς σκοπούς δεν θα επηρεαστούν.

Τα κείμενα που αποσκοπούν στην ενημέρωση του κοινού για θέματα γενικού ενδιαφέροντος θα πρέπει επίσης να φέρουν σχετική επισήμανση, εάν έχουν δημιουργηθεί με τη χρήση AI χωρίς ανθρώπινη επιμέλεια.

Τα υφιστάμενα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν προθεσμία έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026 για να προσαρμοστούν στους νέους κανόνες, ενώ προβλέπονται εξαιρέσεις για «καλλιτεχνικά, δημιουργικά, σατιρικά και φανταστικά» έργα.

Η ΕΕ ασκεί πιέσεις στις επιχειρήσεις

Η ΕΕ έχει δεχτεί κριτική για τις αυξανόμενες απαιτήσεις που επιβάλλει στις επιχειρήσεις, καθώς και για τους κανόνες που τελικά θα υποχρεώνουν την επισήμανση όλου του περιεχομένου, δεδομένης της ραγδαία αυξανόμενης και ευρείας χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι τεχνολογικοί γίγαντες του κόσμου έχουν ήδη αρχίσει να τοποθετούν τις δικές τους επισημάνσεις, προλαβαίνοντας την εφαρμογή των κανόνων.

Για παράδειγμα, η TikTok απαιτεί εδώ και αρκετά χρόνια από τους δημιουργούς περιεχομένου να επισημαίνουν τις εικόνες, τα ηχητικά αρχεία και τα βίντεο που δημιουργούνται με AI, και αναφέρει ότι πάνω από τρία δισεκατομμύρια στοιχεία περιεχομένου φέρουν ήδη επισημάνσεις χάρη σε εργαλεία και τεχνολογία ανίχνευσης.

Ομοίως, η Meta έχει εισαγάγει μια ετικέτα «AI Info» στο Instagram και στο Facebook για αναρτήσεις που χρησιμοποιούν την εν λόγω τεχνολογία.

Η Google έχει υπογράψει τον κώδικα δεοντολογίας της ΕΕ για τη διαφάνεια στην τεχνητή νοημοσύνη και δηλώνει ότι συνεργάζεται με άλλες εταιρείες, όπως η Nvidia, η OpenAI και η Apple, για την ανάπτυξη εργαλείων ψηφιακής επισήμανσης.

Ωστόσο, η Karen Massin της Google προειδοποιεί για την «κανονιστική πολυπλοκότητα» που θα μπορούσε να αποβεί αντιπαραγωγική και «ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει σύγχυση στους ανθρώπους τους οποίους προορίζονται να βοηθήσουν αυτοί οι κανόνες», εξηγώντας πως αν το διαδικτυακό περιεχόμενο κατακλύζεται από αλληλεπικαλυπτόμενες ετικέτες AI και νομικές γνωστοποιήσεις, γίνεται πιο δύσκολο για τους χρήστες να κατανοήσουν το σαφές πλαίσιο που χρειάζονται».

Τι σημαίνει για τους Ευρωπαίους;

Ο βασικός σκοπός του νόμου για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act) είναι να καταστήσει την τεχνολογία ασφαλέστερη για τους Ευρωπαίους πολίτες, διασφαλίζοντας ότι δεν θα βλάψει την ασφάλειά τους και τα θεμελιώδη δικαιώματά τους. Ως εκ τούτου, ισχύει και για ξένες εταιρείες που εμπορεύονται τις τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης τους στην ΕΕ.

Ο κλάδος έχει επιτεθεί επανειλημμένα στο νόμο, υποστηρίζοντας ότι θα επιβραδύνει την καινοτομία, επιβάλλοντας ένα περιττό βάρος στις εταιρείες τεχνολογίας, αναγκάζοντάς τις να διοχετεύσουν χρήματα από την πρόσληψη μηχανικών στην πρόσληψη δικηγόρων για τη διαχείριση της γραφειοκρατίας.

Στην πράξη, για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ορισμένα από τα πιο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης θα κυκλοφορήσουν στην ΕΕ μερικές εβδομάδες αργότερα σε σχέση με άλλες αγορές, καθώς οι εταιρείες θα πρέπει να βεβαιωθούν ότι έχουν εκπληρώσει όλες τις απαιτήσεις συμμόρφωσης.

Ωστόσο, αυτό θα σημαίνει επίσης ότι, τουλάχιστον θεωρητικά, οι Ευρωπαίοι μπορούν να είναι σίγουροι πως, αν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης είναι διαθέσιμο στην ΕΕ, η χρήση του είναι ασφαλής. Δεδομένου του βαθμού με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται καθημερινά σε προϊόντα και υπηρεσίες, ίσως αυτή η χρονική καθυστέρηση να αξίζει τον κόπο.

Ποιες προκλήσεις περιμένουν την Ευρώπη;

Η Κομισιόν ίδρυσε το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης με σκοπό να προωθήσει την εφαρμογή νόμου για την AI. Οι πόροι της ΕΕ, ωστόσο, περιορισμένοι, ενώ η ζήτηση για εξειδικευμένο προσωπικό στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης είναι υψηλή, με τις δημόσιες αρχές να ανταγωνίζονται τον ιδιωτικό τομέα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επιδιώκει να αξιοποιήσει μια ομάδα επιστημόνων και ένα δίκτυο εξαιρετικά εξειδικευμένων εταιρειών που ασχολούνται με την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Ωστόσο, η ΤΝ γενικά, και τα πρωτοποριακά μοντέλα ειδικότερα, παραμένουν ένας κινούμενος στόχος: οι αρμόδιοι θα πρέπει να συμβαδίζουν με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, χωρίς να διαθέτουν μεγάλη προηγούμενη εμπειρία ή επιστημονική συναίνεση σχετικά με τον τρόπο πρόληψης ζημιών μεγάλης κλίμακας.

Ταυτόχρονα, οποιαδήποτε αποφασιστική δράση από τις Βρυξέλλες στον τομέα αυτό είναι βέβαιο ότι θα προσελκύσει την προσοχή, αν όχι την οργή, της Ουάσινγκτον, με την κυβέρνηση Τραμπ να επιτίθεται στους ψηφιακούς κανόνες της ΕΕ όταν αυτοί επηρεάζουν αμερικανικές εταιρείες.

«Ο κίνδυνος είναι ότι η σημερινή αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει αυτό το θέμα ως επίθεση στα εμπορικά συμφέροντα των ΗΠΑ, όπως έκανε όταν η Επιτροπή προσπάθησε να εφαρμόσει τους κανόνες για τις ψηφιακές αγορές τον Δεκέμβριο του 2025 και, πιο πρόσφατα, όταν προσπάθησε να επιβάλει πρόστιμο στη Google βάσει του νόμου της ΕΕ για τις ψηφιακές αγορές», δήλωσε στο Euronews ο Ιρλανδός ευρωβουλευτής Michael McNamara.